An halitíd na dalan

Di’ kita nagmarangno, sadto, kun sarin kahalitíd san dalan. Saragday pa man liwat kita. Nan di’ man dalan an pag-imod ta sa inlalakawan. An pag-imod ta, uyag, pagkaon, tam’is, kolor, sul’ot, pagreparo…

Di’ kita nagmamarangno, nag-uunhan kira sa dalan, nagdadaragko man kita. Batog sa yano na natimalahan, uniba, gunub’at an ato paghuna-huna.

Pakasampong ta sini na halitíd na dalan, lunuwas kita sa mas mahiwas na tinampo. May pakadto didto, may pairaya, may pailawod, may ambot kun pakarín-karin. Nagsiriway kita didto.

Tuna sadto, wara na kita pagbaragat; intiro, durungan. May diriyo-diyo na nagkaturupar. May wara na nag’ud pag-arím-arimi. Haros intiro kita, wara na pakasusog dini sini, na dalan.

Di’ kita nagmamarangno, o an nagkapira sa ato, na an dalan, huniwas na. An hunalitíd, an huna-huna ta.
_________________________
Retrato tabì ni Nicole Mina. Salamat po.

Panahón: Umang

Di’ ko kaipohan makipaunahan sa imo. Na nagkakadali ka, bo’ot sabihon, daan urhi ka na. Di’ pa nagbabatog an ato pareha, kapurít ka na?

Hala na. Bagaw ngani dini, pag-una na, kay hulatón… Kay kun sa kakadali mo man ‘to’o, kapuyon ka sa katung-anan, nan ako na maluway an lakaw, diritsuhon man, aabutan ko man nag’ud ikaw sa dalan. Kun di’ ka magmata paghiraun-daon ko, di’ ka makamata paglampas ko sa imo.

Daghan an mapupurot san mata sa dalan. May mabibitbit an pagmangno. May mababalon na panumduman. Nano man an kaayadan san nauna man ‘to’o, na pag-abot sa durho, makiagaw man sin patapo?

Simbaga baya, arin an malaksi sa kilat nan sa kihat? Arin an nauuna sa tan’aw nan sa huna-huna? Nano an ungod na laksi? Kan’o makaskas an laksi, kan’o angay an pagluway?
__________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Panahón: Pusiw

Bagaw san sudang, kaniya nganyan an tagsudáng; siya an naghimo. Mala nganyan, pinangaran pa kaniya. Ugaring, may diri sini tama na surumaton. Kay di’ man intiro na tagsudáng, masudang. May tagsudáng na maurán. Sugad sin anino mo na dako pa sa imo, sugad sin hangin na uya dini niyan, nan maski namamatian mo, di’ mo nakakap’tan. May tagsudáng na, ipamutang wara uran, pus’aw an sudang.

Bagaw san burak, kaniya nganyan an tagsudáng. Kaya, sa ruyag nganyan niya, niyan siya namurak sin daghanon. Nan inaaprita niya an mga bukol na magburuk’ad, basi sa kanira pa hamok kolor, sumunaon pa an tagsudáng. Ipamutang kaniya an tagsudáng, wara man gihapon data, kun pagbuk’ad niya, wara man hamok magdunó, maghapon, nan magsurop san kaniya nektar.

Bagaw man san panganoron, siya an panalmingan san tagsudáng. Sa kaniya nganyan paglutáw-lutaw, paglabáy-labay, nasisilhág an mayad na panahon. Asi, mas’di sin mayad, kay ini na panganoron, mahod natatahuban na uga’ng sin dampog, na binubukod pa sin kilát, nan tatag-ukán pa taod-taod sin dalugdog.

An ungód na tagsadiri san tagsudáng, an linaláng na nakarami sini; naiimód, namamatì, naaamyong. Nakilabay sa panganoron, nakiasdangan sa sudang, nakihalyaw sa mga burak. Malaksí, maikmát, mailá.
__________________________
Retrato tabì ni Birdman. Salamat po.

Munyika

May uyagan na bag’o si Diday. Munyika na plastik, diri na bataay na tinabas. An ungod, bag’o man hamok ini ihatag san pinsan niya na hali sa Manila. Daan na ini didto, maski sa kaniya niyan, bag’o.

Piniliw niya an bataay kun diin, nan ini na munyika an inuyagan. Tinamungan sin mga papel na kangina, putos sa binakal san ina nira na sulihon. Habang inlilikidan san papel, induduwak ni Diday an munyika. ‘Aw, napiniton ka, Nini? Aw, badaw, kairo man san Nini ko… Hala, kay tamungan ko ikaw sini na… ummm, di’ ka na mapipinit, kay may tamong ka na, ha?’

Hinapros niya an buhok na bulaghaw. ‘Aw, daanison an buhok san Nini ko, ha? Pagdako ko, gusto ko, bulaghaw man an buhok ko… Pareho san buhok san Nini ko….’

Hinali an ‘tamong’ na papel. Binisay an bado san munyika. ‘Hmmmhmmm, daanison an bado san Nini ko. Sugad sin ku’an… na’ ba’, ha…? Sugad san sa artista… Pagdako ko, maartista man akhohh… Ha, Nini ko, ha?’

Hinapros an bitiis san munyika. ‘Aw, halabaon an siki san Nini ko. Nan mapution siya…! Pagdako ko, mapahalabaon man ako sin siki, nan mapaputi ako sin panit…, pareho san Nini ko, hmmmh?’

Pinahigda sa braso niya an munyika. Sinayaw-sayaw. Dinuwak gihapon. ‘Aw, nangaturugon na an Nini ko? Hala na, Nini ko, tumurog ka na, kay isayaw ko ikaw… Hmmm… hmmm… hmmm…’ Naghiyum-hiyom sin kun nano na kanta si Diday, indayan-dayan an munyika sa braso. Kay pinahigda, punilikat-pikat an munyika, hasta pumiyong… an sayo man hamok na mata, kay an sayo pa, di na man nag-uunay pagpiyong, kaya an piyong san munyika, sugad sin pikit, o kihat, na piyong.
________________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Manglain-lain na pista

An pista, sugad sin sayo na apa na sorbetes. Kun kapot mo ini, si’apo na an ringsal sa palibot, an alpog na naglalayog, o an naghuhuthot mo na sip’on. An bilog na pagnawong mo, nakipalanatan sa nagdadanlay na natunaw na sorbetes sa kamot mo.

An pista, sugad sin sayo na panuga. Pag-aabot sini, napirit ka paghanda, basi maipadagos an pagkamaranghod, pagka-irigso’on, nan pagkaurupod. Si’apo kun magub’at an gasto. o mapagal an paghanda. May katuyuhan ini na harayo pa an hinali’an, may kaogmahan na wara sukol.
__________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An talibóng

Kay nano nag’ud an istorya so’n…?’

‘E, na nasa bibliya ada yun… San pakadto na nganyan si Kristo sa Golgota, sa kaniya papakuan, paglabay niya sini na lalaki, inparatuya-tuya siya. Aram mo man na sadto, may nag-agyat pa ngani nganyan na kun ungód siya na Diyos, mati’ano lumampaw siya sa krus…?’

‘Ma’o baga? Saka?’

‘Aw, yadto na lalaki na nagyuga-yuga, malin nabosong na maglalakaw hamok siya hasta sa katapusan san kinab’an… Sa mga istorya, an gahoy kaniya, An Talibóng na Hudiyo…’

‘Nagpaparaano man na talibong?’

‘Aw, siga’k sin lakaw, mahod may pas’an… depende ada sa okasyon, o panahon… Halimbawa, kun Pasko nganyan, may baba na sayo na sako na regalo. Marasa ka so’n?’

‘Iya kun Kandelarya, sayo na basket na mamón?’

‘Badi. Kun gradwisyon, badi sayo na sako na sertipiko…’

‘Kun tag-anihan, paray?’

‘Nyan… Kun diri, badi sayo na bulig na saging…’

‘Iya kun pista?’

‘Uh, atog na san pista, may nakaimod nganyan sin lalaki na siga’k sin lakaw, may pas’an na bag’o bunuon na baktin… nagdudugu-dugo pa…’

‘Namas man…?’

‘Aw, simpre, wa’ man sin iba na nakatan’aw…’

‘Pambihira daw, ha?’
___________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Istorya sin suman

Niyan na di’ na nakasolo si Oya Consing, bihira na siya makauli sin Bulusan, pwera ha’k kun may kaupod. Abay pa, daghan an kaniya na’hayatan o na’langkagan. San tipi-Pista, pirmi ha’k siya sa may bintana, nagsisikop sin kun nano. Naistorya man, maski halip’ot o kulang diyo kaysa natural niya na iiristorya. Maski sa harampang sin karaon, haros nagtataga-sugpon hamok siya. An kaurupod niya sa balay na aram kun akay, di’ na man hamok namagtin’o.

‘Badi sige na didto niyan an taramo… Badi siributon san pangararoaro nan pamirisay… Mala kun yadto man…’

Wara man nasugpon, kaya sugad ha’k siya sin nakiistorya sa sadiri.

Na segunda diya, may unabot na makuapo. Malas’ag an pamandok, malin di’anis an dara…

‘Mamay, may padara tabi si Manoy Sidro sa imo…!’ Si Sidro an bata niya na nabilin sa Bulusan.

Tunungkahal si Oya Consing, sununa an pamandok. ‘Uya tabi, ho, sayo na putos na suman…’ Binuklad nira an putos nan binutang an suman sa nigo. Nakapuruton na nangalang-alang magpurot si Oya Consing.

‘Di’anison daw, ha, kay nadumduman kita ni Sidro… Badi ini na dahon, hali sa buthuan ta, ha?’

‘Ay, sigurado…’

‘Ini na mapulot, an kabahinan ta pa, ha?’

‘Ompo…’

‘An lobi na inlunop dini, hali pa sa puno ta, ha?’

‘Ma’o tabi…’

‘Kun may anis ini, badi hali pa sa mga tanom ko, ha?’

‘Aw, badi…’

‘Sugad daw sin masiramon na pagkasuman…’

‘Aw, tara man, tadihi na tabi…’

‘Hmh, kamo na’k ngon’a, tud’i na’k ako…’

‘Aw, bagaw ko, naibugon ka sin suman…?’

‘Aw, naibog… Para kay kun maubos tulos…’

‘Ma’o daw kita sa imo… Badi maubos yun, otro pista, ha?’

‘Ikaw ‘gud…’
________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.