Pagdagot

Those days of fear are gone
Yet I am pledged to her
As to my only one
My lovely protector
– Mark Knopfler, Redbud Tree, 2012

Nadagos sa San Bernardo, an Seminar on the Scientific Pili Tapping Techniques for Sustainable Manila Elemi (Pilit) Production, san Nobyembre 23, 2017. Bagaw san organisador, an CFP Pili Resin and Nuts Farm, di’anis nganyan an pagresibi sa aktibidad na ini san mga taga-San Bernardo. An kinse na tinagamahan sin pwesto, naging sobra 25, dahil san nag-arabot sadto na adlaw mismo, na an iba, wara na ngani pakapirma. Sa mga retrato, atendiduhon an mga nagseminar sa lektyur ni Mr. Esteven Garcia san Office of the Provincial Agriculturist, nan sa demo ni Mrs. Elvie Hubilla, an eksperto na paratalaga na taga-Manapao, Gubat. Ipamutang interes sa dagdag na delihensya an rason nira sa pag-atendir, kun ipadagos nira sa aktwal an pagtalaga bilang hanapbuhay, mas masasabutan nira an lektyur nan tukdo na nakuwa nira sa seminar. Kun an pakasabot napurot sa pag-adal na teorya nan pagsari na praktikal, mas masasabutan an tama nan san sala na paghimo, nan mapapahimuwaan an mga sarabi-sabi nan mga pakaraot.

Nagkaduwa ada an mga pakaraot; pagtubod na palis-palis, nan panghadok dahil sa urí. An pagtubod na palis-palis, mga ideya na nabati sadto pa na nayntintaklaon, na tinubudan maski wara beripiskasyon. An pagpilit nganyan, nakapatay san puno, o kun diri, nakapadiyo san bunga. May awtor ini na nalimtan na kun sin’o, sugad ada san awtor san istorya na Katubol. Badi dahil wara pa Google sadto, kaya wara ini kapatoto’ohi o kapahimuwai. Sugad ini san sarabi-sabi na an tubi sa Danaw, kasugpon san tubi sa dagat. Kun rirupon mo nganyan an butnga san Danaw, pwede ka bumutwa sa Pag-ultan. Kami sadto, kun nakarigos sa Dolipay na pahulos an saruwal, nagkakadali kami pag-uli, basi makaliwan tulos, kay tinubudan mi an wutwut, na an pagpamara sin saruwal sa lawas, nakabuyong. Magub’aton man ada mangiwa-kiwa kun may buyong.

An pakaraot na panghadok, panghadok hamok nagu’d, na sugad sin fake news niyan; kun tubudan mo, kaipuhan ka pasantigwaran, basi mahali sa lawas mo an sibang. Sugad ini san bata na wara turumpo, na inparasabihan an bata na may turumpo, na an pagbungkog nganyan, nakakagid. Di’ insabi na an kagid niya, dahil sa kulang karigos. Kundi, habo niya na an iba na bata hamok an may turumpo, kay siya, wara.

Eniwey, an eksperto sa kahoy (wood science, wood anatomy) na si Propesor Arsenio Ella (retrato sa to’o, hali tabi sa internet) san Department of Science and Technology – Forest Products Research and Development Institute (DOST-FPRDI) nadiskubre sa kaniya 43 anyos na pagresearch an tama na pagtalaga, na diri makadanyos sa puno (pili, almaciga, apitong, palosapis, nan iba pa). Si Propesor Ella, kinamit an 2015 Presidential Lingkod Bayan Award san Civil Service Commission, The Outstanding Filipino (TOFIL) Award san 2014, UP Alumni Association’s Distinguished Alumnus Award for Environmental Conservation and Sustainable Development san 2013, nan nagkapira pa. Nabuhay siya sa Camarines Norte, nan nakaabot na sa CFP Pili Resin and Nuts Farm sa Camonohan, San Bernardo.

An paagi ni Propesor Ella an naadman ni Mrs Hubilla, na hinihimo nira sa Manapao sa awat na na panahon. Sa kanira sa Manapao, hasta mga pagkararani, namagtalaga san kanira puno sa kanira mismo hawan. An kabaklanan san pilit, dako na danon sa kanira pagbuhay, kun iisipon na an pagbunga san pili, may sudo sa sangtaon, o pwede maapektaran sin mga barong-barong o maraot na panahon. An pagpilit, mahihimo, sa bilog na taon, na sugad man hamok sin may regular na sweldo sin pagpa-empleyo an sayo na paratalaga. Nan an pagtalaga, nahihimo sa diyo hamok na oras kada puno oro-adlaw, kaya may iba pa na mahihimo an paratalaga. Basi syerto na ini na syentipiko na paagi hamok an susunudon san pagtalaga, kada partisipante san seminar, may sertipiko na katunayan san kanira training nan kinaadman.

Sa naimod na interes san mga partisipante sa seminar, may bag’o na baskog na maiimod sa San Bernardo hali sa industriya san pagpilit. An lugar na ini na tapan sin mga gurangan na pili, malin mina na naghuhulat hamok na bisitahon, pakinabangan, nan atamanon. Ipamutang may raketir gihapon na kontratista na magpapadayag sin dako na kwarta sa kada puno sin pili na rarahaon, an kwarta na binaton, marurumpas man hamok sa halip’otay na panahon. An biyaya hali sa puno na pinabay’an hamok, magpapadagos sa daghan na taon, may hali sa bunga, may hali sa pilit, may sa rambong, na kakamiton sin pira na henerasyon.

Ikaduwa pa hamok ini na seminar sa pagpilit sa Bulusan; una na seminar sa irarom san CFP Pili Resin and Nuts Farm. May masurunod pa sini, kun magtapan pa an makabati sa biyaya hali sa pagpilit. Naimod dini na an pagbilog sin sugad sini na aktibidad, di’ man nag’ud kaipuhan sin daghan na gubu-gubo, o politiko, o ayuda sin kun sira sin’o. Kaipuhan hamok sin ungod na kaaraman nan pasyon sa pag-iiristoryahan mismo. Dako an naidanon dini san OPAg, an paratukdo san Manapao, may tawo hali sa LGU, nan san mga opisyales nan tawo mismo sa baryo, sa mapilihon na lugar san San Bernardo. Sa paagi sin sugad sini na seminar, nahahali an hadok nan pangalang-alang, nasasabutan na an puno na aatamanon, mangangataman man pabalik gihapon.
______________________________
An mga retrato tabi, pwera san sinambit, kuwa ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Pag-ani

Will I see you give more than I can take?
Will I only harvest some?
As the days fly past, will we lose our grasp?
Or fuse it in the sun?
– Neil Young, Harvest, 1971

1. Pangagda

Sayo na aga, aw, badi hapon
natan’aw ko na malumlom;
may haghag an panganoron

Pagyango ko sa langit, may diyo na dampog
may talagsa na kilat, didto may dalugdog

Wara na liwat ako sakayan;
san inhuna ko na di’ na ako bata
pinaanod ko sa kali, hasta mawara

Kanugon, kay naguhulat kunta
an dagat. An isog san balod
nag-aagyat. ‘Kan’i na, hinab’ita
an alat sa lunob’

2. Pagtala

Saklay ko an alat, linahaw ko an tubi
mapinit sa una, gabinhod na kadali
nanarisid an balod, an lumot na’ngablit
maguyok sa siki nan sa ako panit

Bilang pag-omaw, pagtin’o nan pagpaaram
kinantahan ko an dagat hasta sa natan’aw
sa kumpas san kamot ko kununday an lawod
orkestra an balod sa pagsunod-sunod

Maogma na an dagat, sa ako pag-imod
an lukso san tubi diri na isog
ma’o na yadto, ma’o na nag’ud
an panguwa baga, angay na magbatog

3. Panguwa

Pinurot ko una an mga pagmaw’ot
sinunod ko dini an mga pagtubod
an mayad na bo’ot ako pa hinupol
linihisan ko ha’k an mga pagbasol

Nasisilhag sa tubi an pagsuko
nahahangos sa hangin an ga’an sin bo’ot
natatan’aw sa lawod an pagpakumbaba
lutaw-lutaw sa piliw an dampig na rara

Kadali ko pinanghusod an dakop sa alat
tama na ini, magkakanigo na
kun isipon na ni agahid wara
paon ko’k na dara, maogma na kanta
_____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Kanta san duwa na prutas

Namo’ot ako sa sarong mansanas
Ay, ko ta an gayon palan panluwas
parong makadara, unit mahalnas
dai ko pinsar an unod ‘tang tagas!

Namo’ot ako sa sayo na mansanas
Ay, ba’daw, kay an gayon ngay’an, sa luwas man ha’k
an amyong nakadagka, nan an panit mahanlas
di’ nag’ud inhuna na an tayod makudat!

Kunit ko tinilad ki sarong pili
babaying an unit siring kan banggi
mga tangga kan saiyang sadiri
nagnanatok pagrarom naglalabi

Ginipad ko na malin sayo na pili
babayi na an panit sugad sin gab’i
an mga gurot san kaniya sadiri
naglulunop pag-awat nagtatamiri

Mamudo ki bunga arog sa buta
magbulong ki paha bako sa utnga
gayon tanawon panlinga kan mata
an pagkamuot buot an may muya

Pamukdi sin bunga na sugad sin buta
bulunga an uhaw ayaw paghinggupa
tan’awa an gayon na i’araling sa mata
an karuyagon magbo’ot an madagka
_________________________________
Pinalis hali sa Kanta Kan Duwang Prutas, ni Jaime Jesus Uy Borlagdan, 10 Oct 2010. Salamat po.

(Pambihira na parasurat na Bikolnon si Jaime Jesus Uy Borlagdan na taga Tabaco, Albay. Nag-adal siya sin Creative Writing sa University of the Philippines – Diliman. Naging paratukdo sa kolehiyo nan unibersidad, nagsurat sin daghanon na tula, istorya, essays, nan mga libro sini na kaniya mga panurat. Nagkamit na siya sin daghanon na pagtala nan award dahil sa kaniya mayadon na panurat-surat. Sayo man siya na pambihira na para-drowing nan musikero, na Bikol pa an kanta!

Bagaw tabi niya, sa sinabi na pinalis ta sa Bulusanon, ‘Sayo—badi ti’orogi—sa tidi’anisi na surumaton o phrase na Bikol, an Diyos Mabalos‘.

‘An tiharani’i na palis sini, “God will pay you back (because I can’t)”. Sugad sini magtan’aw sin utang na bo’ot an mga Bikolnon, na an Kagurangnan nag’ud hamok an may kakayahan na tukalan an kaayadan o pabor. Niyan, simple na ‘Salamat’ na hamok ini. Kun iba na ngani, hinahali pa an ‘Diyos’. ‘Mabalos’ na hamok. Di’ man sa akò hali an puntuk so’on na yano na paghali kundi sa sayo na poeta na si Jun Belgica, na nganyan pirmi ta ig’upod an Dios sa mayad na adlaw, mayad na aga o gab’i: Dios marhay na aldaw. Unique nganyan ini sa surumaton ta kaya dapat palabyawon, padangbaon. Ma’o man an Dios mabalos.’

Makabakal san mga libro ni Jaime Jesus Uy Borlagdan nan daghanon pa na parasurat-Bikolnon sa masunod na Aklat Ani sa Legazpi sa 23-24 Pebrero 2018, sa Museo de Legazpi, Byernes nan Sabado.

Diyos an mabalos!

Bolpen

You want to be a writer
don’t know how or when?

Find a quiet place
use a humble pen.

― Paul Simon

Awat na inpapadayagan sin bolpen si Burog, basi pirmahan an kaniya bank waiver. Kun mapirmahan niya, magiging posible para sa publiko na maimod an kaniya mga entrada sa account niya sa (mga) bangko, kun pira an balanse sa mga pana-panahon, nan kun makatapar an mga transaksyon nan kantidad sa ligal niya na delihensya kuno. Bilang opisyal san publiko na anadon manggulat sin mga tsismis manungod sa transaksyon nan pangurakot nganyan san kaniya mga kritiko, obligasyon niya na ipadayag man an kaniya libreta de bankaria.

Kundi si Burog, anad sa pagiging akusador, arestador, huwes, nan berdugo bilang meyor sa pisspul na syudad san Wadab. Intiro na diri nauyon o nasunod kaniya, inaakusar sin wala-to’o, maski wara ebidensya. Pero sa mga transaksyones niya, dedma.

Pwede man paniwalaan na wara sin malang’og sa libreta de bankaria ni Burog. Sugad man san paniwala na mawawara an droga sa 3 – 6 months. Sugad man san paniwala na kontrahonononon niya an kurarapsyen. Sugad man san paniwala na an mga opisyales niya, nan siya, da best and braytest kuno. Sugad man san paniwala na change scamming.

May istorya ngani, na ambot kun paniwalaan man, na san gredwan nganyan ini si Burog, sinita san maestra kun akay an tes niya nan san kaabay niya na si otaB, parehuon nag’ud an mga simbag, na puro liwat ekis. ‘Akay pareho kamo simbag, ha, Rodrigo??’, bagaw nganyan san maestra na nainiton. An simbag nganyan ni Burog, ‘Ma’am, inhudam ko man ha’k tabi an bolpen ni otaB, he he he…’ Sini na turu-tinawa, napuringot na nag’ud an maestra, kaya kinuru-kusnit si Burog, sa braso, sa talinga, sa pandok…
___________________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.

Saragday na tipsik sin tubi

Little drops of water,
Little grains of sand,
Make the mighty ocean
And the pleasant land.

Saragday na tipsik sin tubì
Saragday na binlod sin baybay
Nahihimo an mahiwas na lawód
Nan an ka’ingudan sin buhay.

Thus the little minutes,
Humble though they be,
Make the mighty ages
Of eternity.

Kay an mga kadalî na saragday
Maski mga utáy-utayáy
Nasusurugpon an adlaw
Nahihimo na habangbuhay.

So the little errors
Lead the soul away
From the paths of virtue
Far in sin to stray.

An saragday man na pangkog
Dinadagnas kita parayô
Siwáy sa dalan na tadong
Pakadto sa pagiging talibóng.

Little deeds of kindness
Little words of love,
Help to make earth happy
Like the Heaven above.

Purut-purót na himo sin bo’ot
Saragday na surumaton sin pagkamo’ot
Nahihimo an kinab’an na maogma
Sugad san Kalangitan na inyayangô ta.
______________________________
Berso tabi ni Julia Abigail Fletcher Carney (1823-1908). Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An naruyágan na binalukágan

When I see you again
Your servant am I
And will humbly remain
– Rolling Stones, Lady Jane, 1966

Naruyagan, nan nakahiligan, an pag-ataman kanira na mga linalang na may balukag: pato, manok, pabo, koró-koró, maya, periko, kulasisi, nan salampati.

Sa kanira intiro, tikusugi an personalidad san pabo, na nanggagarang an balukag, mabagahon an paplongón, nan malin naglalangoy kun siya nagbibitad. Mahurutukhutukon, nan maiinitón, madali mamukod nan manukâ.

An pato an tibuuti nan ti’anadi; wara’k labi na in-aayô, kundi an tukdag kun aga nan kun hapon. Sa bo’ot nira, naruyagan pa magbunay sa tagahan san kararani, na naruyag man magpabunay kanira, na wara hamok insasabi sa tagsadiri. Sa bas’og na kalí, mahód naiimód na hamok an balukag na in-aanod, hali sa rinupdupan na pato na dinakóp nan sinumsumanan san sayo pa na kararani.

Di’anis pag-atamanon an mga madlós, kay makaruruyag an manglain-lain nira na balukag. Mayon pa kanira sin tungkayan, tukong, singki’an, may matinuraok, may makinutak. Makaruruyag an madlos na, maski nasa talibungán maghapon, nakasusóg man gihapon pag-uli kun hapon. May umagak na mayad na tulos batog pa’k sa pagbunay, na san hilumhumán, maski dose o siyam, nauubos kahimsà, nan naaakay hasta maging mga tarí an siwo na saragday. May mga umagak na bagaw ugág; wara labot kun diri sakób san kaniya pasò an nagkapira na siwô, nan sa paghilumhom niya pirmi may bunay na nabubugok. Makaruruyag man an hambog san solog, na malin kun nalakaw-lakaw, nakalapakapá, nan nanuru-sarisid, malin siya an tagsadiri san tagahan nan san baniká. Di’anis pag-atamanon an siwo na malaymay nan harapdusan, hasta na kumusóg nan dumakô na solog o dumaraga.

Kay mga ma’ilá, masakit atamanon an mga tamsi, na sugad san koró-koró, maya, kulasisi, nan pusiw. Di’anis hamok pag-imodón kun mga bag’o pa sa hawla; bisay nan kumpleto pa an mga balukag, nan malinig pa an hawla. Mamangno, nagdumiga na an hawla, nagparaspas na an mga balukag nira, hasta maging malaymay, hasta magkamaratay. Masasabutan, kun minatay na sira, na di’ man nag’ud sira angay paghig’tan o ipagbutang sa hawla.

May mga salampati na mahod nalalagalag, nalabay, nan naharapon kadali sa mga kahoy na harani. Yadto nanyan na mga salampati, mga salampati nira Gabin, sa Central. Totoo man, kun nakapaCentral, naiimod an kasalampatihan, na in-aaláw san ngola na parabulad paray, lagting nan lukad. Daghanon ‘to’o yadto na kasalampatihan, na malin di’ na man intatapid san tagsadiri o pinangataman. Kaya naruyag man mag-ataman. Sa una, mga maanad sira sa naghahapros nan nagtutukdag kanira. San kumusóg na an mga pakpak paglupad, pinamagtan’aw pa, haros sa maghapon, kun diin sira namaghapon na kahoy, o sanga, nan sinasari kun maánad pa, pinadayagan sin tukdag. Halaba na an sayo kasemana na pag-uli-uli nira. Sa ikatolo, may hapon na punalya sira pag-uli, maski inhulat hasta magdulóm. Bag’o nahuman an ikatolo na semana, wara na nag’ud sira pag-uli. An tangkod san napaluwasan sin langkag, badi nganyan nanapón man ha’k kura Gabin. Naniwala man kunta sini na tangkod, nan gusto kunta susugon kura Gabin, kilaon sa panón, nan taghuyan o kihatan o tiroy-tiroyón, hurunon na umuli na kay malangkaaaagon na ‘gud sa binayaan nira. Kundi, nano man daw an ipaimód na ebidensya na tapón man ha’k sira? Nan, an tigub’ati na pwede mangyari, kun sumayuma baga sira, mangutiil, na ‘no, di’ man ako taga-iyo!’ Makulugon ada an masayum’an san inparapalabyaw mo,inparahapros mo, intil’igan haros, san maluya pa an gahóm…

Kaya, an nahimo na hamok, hinanap san mata an mga dati na dapuán, hinimunta, nan binilog sa isip na sadto mismo, nan sa mga maarabot pa na adlaw, yadto an mga namot’an na ataman na salampati, nangila san kanira ulián, nangako, na di’ nag’ud lilimuton an hinalian…
_____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Makamas si Luis

The socialist man must know how to compute the distance of the stars, how to differentiate a fish from a shark, a mammal from a reptile. He must know how to distill wine into liquor and how to arrive at e=mc^2. He must know how to cook bacon, butcher a pig and roast a lamb. He must be capable of leading armies into battle. He must know how to follow orders, give orders and he must know when to disobey them. He must be able at debate, at lobbying, at open struggle. He must know how to analyze difficult political situations, how to get out of one and how to convince others that they must do the same. He must know how to sail a ship, dig a latrine, construct a pigsty, wash clothes, wash dishes, plan an offensive, plan a retreat, mix martinis, drink martinis, differentiate brandy from whisky, keep quiet, participate, take care of babies, manage a state bureaucracy, soothe pain, comfort the sorrowful, maintain his composure in hot water, when to watch, when to participate, repair appliances, maintain a car, purge revisionists, ride a horse, run from a bull, swim, play tennis, drown gracefully, sink with his ship with honor along with the mice, discuss Mao, debunk Zinoviev, ridicule Stalin, appreciate a beehive, raise chickens, cook chickens, play boogle (respectably), correctly read Mabini, recruit members into the movement, motivate members to struggle, host a party, play at least one musical instrument, be critical, self-critical, honest… The socialist man is the total man. Specialization is for ants. – Lean Alejandro (July 10, 1960 – September 19, 1987)

Nag-iistambay sa hugakan sa piliw san tinampo si Piswit nan si Er-er. Saklay ni Er-er an kamiseta niya, naghuhungko si Piswit sa bangko, intutukod an kaniya ulo, basi diri maradag sa tinampo… Nauutadlan nira niyan si Luis, na kargador sa pisaran sin kalo.

Naimod nira si Luis na naghakot sin mga kalo hali sa bodega, nan inaraginsa sa piliw san tinampo. Pagluwas niya gihapon, pinardo na kalo an baba, nan insakay sa naghuhulat na traysikel. Hinigot niya an kalo, nan sunakrang siya sa motor, pinaandar, nan hunali.

‘Pakarin yadto?’, hapot ni Er-er. ‘Sorsogon?’

‘Matnog’, bagaw ni Piswit. ‘Bisaya an byahi sun na mga kalo, sa mga asyinda ada…’

‘Ba’adaw, si Luis an nagbulad, naghakgin, nagpardo, si Luis pa an nagdara pa-Matnog?’, bagaw ni Er-er. ‘Kulang na’k na si Luis pa an manukbas hasta paggusap, ha?’

‘Uh’, bagaw ni Piswit, ‘na aram yun ni Luis intiro… Maaram nga yun sa pasakay, pagtanom, paghilamon, pag-asyab, pagpalpag, paghimalid, pagbulad, pagpamolino… Sa dagat, maaram man yun…”

‘Hasta sa dagat…?’, bagaw ni Er-er.

‘Ba’a na ‘lakeh…’, bagaw ni Piswit na tunupra paluyo san tinampo. ‘Aram sun ni Luis banwitan magsalog magdagat, magtaob maghubas… Nangagahid, nanulo, namana, napabunggo…’

‘Ba’adawh…’, bagaw ni Er-er na tunamiri pa.

‘Ungod’, simbag ni Piswit na tunupra gihapon. ”Kun saod, nahurnal pa yun pagtindero, kun Domingo, napapusta pa yun sa bulangan. Naupod ini na ‘lakeh sa puruhag sin ligwan, nangalap sin patong, parahal’it sin kuguhan… Kun may napahasa sin sundang, tinutunguhan sini na ‘lakeh… Badi maski bilinan ini sin alingon na bag’o mabuhay, ma-payt pa ineh…’

‘Tsk’, tagu’to ni Er-er. ‘Grabe na yun na kamas…?’

‘Ma’o…’, simbag ni Piswit. ‘Aw, kun tag-kalagan ngay’an, parapinta pa ini na ‘lakeh sin mga pantyon… Kun Kamahalan, kaintra pa sa Parasyon…’

‘Bulegs!’, bagaw ni Er-er. ‘Kay akay nag’ud grabi an kamas niya? Para sira man ha’k na mag-asawa?’

Bag’o pa nakasimbag si Piswit, may unalto na traysikel sa kahampang san tindahan san amo ni Luis. Lunusad si Mila, an asawa ni Luis.

Tunupra sa ingod si Piswit, nan minudoy kun Er-er an nag-abot. ‘Ho’, bagaw niya. ‘Ma’o yun an simbag sa hapot, mo kun akay makamason si Luis. Imuda an sul’ot, kay bagaw sa pagkararani, hapunan ha’k sin langaw, liliwanan na, kay maati na. Imuda an mik-ap, kay madamuon. Di’ kuno yun nagkakaon sin suli, kay may alerdyik. Paksiw ha’k na pata, nan longganisa kun aga.’

‘Aw, masiram yun’, sugpon ni Er-er. ‘Maski ako, naruyag sun…’

‘San arin yadto’, bagaw ni Piswit, ‘inpurunugan an pinadiliber. Bagaw san una makaimod, pidyider nganyan. Nano ka, piano ngay’an. Ambot kun maaram na niyan magtugtog si Luis. Ha ha ha…’

‘Pakarin man daw yun, kay isputingon?’, hapot ni Er-er.

‘Ay, kun byernes, sa Sorsogon yun, kay nag-aadal sin bale’, bagaw ni Piswit

‘Dyata, bale?’, bagaw ni Er-er. ‘Kulibat, na’baya an gahoy sa sugad so’n?’

‘Aw, di’…’, bagaw ni Piswit na nag-isip-isip. ‘Kun nag-aarte, artista. Kun nagreretrato, retratista. Kun nagmamasahe, masahista… Kun nakisusyal, di’ susyalista…?’

‘Aw’, bagaw ni Er-er, ‘ma’o ngay’an, ha?’
_______________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.