An tawo na sadáy an hutok

An silensyo sa uma, nabubuong hamok sin huni sin mga tamsi o insekto, waguswos sin hangin o hagawák sin sapa, nan talagsa na tag’ok sin tawo na may insususog. Binabari man an silensyo sin raga’ak sin palwa na nararadag, o kahoy na napapal’ak. Niyan na panahon sin teknolohiya nganyan, mautok na makabari sin silensyo sa bulod an ragubrob sin chainsaw. Sugad sini an nabati san kaagahon san Agosto 26, 2017, sa Camonohan, San Bernardo, san may pinulod na puno sin pili na nagbubunga. Maski nasa kaabay hamok siya na hawan, haros wara ini kamamangnu’i san kapitan, sadto na aga.

An nagpulod, nagtuga na siya an nagpulod, nan kun nano-nano an dahilan. Nalim’tan niya kaunabi, na di’ man kaniya an puno, nan wara siya pagpaisi sa tagsadiri. Sa termino na halip’ot, kinalit niya an puno. Maski sugad sini, bagaw san intugaan, wara nag’ud nganyan sin maski diyo na pagbasol o tagiraw’ay. Malin an pagpulod, na bawal, nan pangalit, na bawal, sugad hamok kaniya ka-natural sin paghangos.

An pangalit nan pagpulod, himo na wara sin rason. An pangalit nan pagpulod, kaipuhan hingayadon sin kabayaran; ipamutang materyal o sintensya sin korte. Obligasyon na ini san kun sin’o an may diretso na tinuprahan, na sa kaso na ini, an tag-uma. Kun diri mahingayad, iisipon san nangalit na pambihira an kaniya hinimo, kaya huhuliton pa niya. Nan an mga kararani nan kapamilya niya, iirugon pa siya sa pangalit niya.

Kaya ada an tag-uma na may diretso na tinir’isan, nagsumat sa awtoridad.

Naaburido nganyan an makalit. Sa lasaw ada niya na isip, di’ niya masabutan kun akay. ‘Para sayo?’. ‘Akay ako hamok, na intiro man dini sa Camonohan, namurulod sin kahoy? Si Kapitan ngani, lawaan pa an inpupulod?’

Sa saday niya na hutok, maaako niya an pagsumat kaniya, kun madakop siya sin sanggatos kabeses sa sanggatos kabeses niya na pagpulod. Sa manipis niya na pakasabot, kun isumat siya sa awtoridad, dapat isumat man an mga kararani niya, kaupod na an kapitan, si’apo kun siya man hamok an nadakop, nan an tag-uma niya, di’ man sakop an iba.

Ini na nadakop na nangalit, ma’o pa an nainit. Nanukot pa sin bayad, ini na makalit.

An pili na pinulod, inpipilitan kunta nganyan san tag-uma. Basi baliktadon nan ilihis an istorya, inimbento san makalit an istorya, na an pili nganyan na inpipilitan, 1) namamatay, o 2) di na nabunga. Ugaring an pagpilit san tag-uma, tukdo sin sayo na syentipiko, propesor sa UPLB, kila na eksperto sa kahoy, na an sistema niya, diri nag’ud nganyan makaraot sa puno.

Ambot kun konektado, o kun sin’o an hunimo, san Oktubre 13, 2017, may duwa kapuno na pili na sinubsuban, didto mismo sa uma na pinuludan. An sayo sa sinubsuban na puno, dako-dako, na siglo na an edad, nan daghan an pilit na nakukuwa. Ini na pagsubsob sin puno, perwisyo sa puno, sa uma, sa tag-uma, nan sa tawo na nagtatalaga sini na puno.

Kun imudon an sinunog na puno, malin grabe an kulog na tinios, nan padagos na intiti’os. Haros natubod an lawas, na an gidugu’i, mamara na pilit na nag-irilsit sa kaniya panit. Kun makahilwas hamok an mga kahoy na sinunog, masugad ada, ‘Akay hinimo mo ini sa amo? Wara man baga kami sala na hinimo sa imo? Akay?’

Masakit masabutan an pagpakulog o pagraot sin bagay na in’gigikanan sin pagbuhay, labi kun sa palusu-luso hamok, o pamalinghaw na sinadáy. An tawo na mahimo sini, o masugo paghimo sini, ipamutang saday an hutok, iba an kakayahan; kun di’ pa siya nag-iikit sin kanding, kaya niya kabayuhon, basi uragán, an sadiri niya na ina.

____________________________

Masabi an parabasa, ‘Aw, akay sugad na sini niyan an iristorya dini sa Pamughaton?’

Diri tabi sa pag-ayo dispensa, kundi kun madudumduman baga, ini na blog, una, manungod sa surumaton san Bulusanon. Sugad man san intiro na surumaton, an Bulusanon na surumaton, may tayunas, may talagúd-tagód, may pino, may bahól. Sugad ini san sinurat sa libro ni Santiago (3:10) na sa pareho nganyan na dila, nagluluwas an pangadyi nan pag-omaw, ma’o man an pakaraot nan muda. Sugad man san sinurat sa Ecclesiastes (3:1-18), an surumaton may in’aangayan na panahon. May panahon sin pagtulâ, may panahon sin pagkuspä, may panahon sin pagtala, may panahon man sin pagmuslak. An surumaton, may piliw na dumpól, may piliw man na mataróm.
____________________________
Mga retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s