An munayád na buhay

Ang una kung trabahu’y 
talagang nakakahiya

ang istambay ko’y Laluma
namomolot ng kandila
– Yoyoy Villame, Bungalow, 1977

Ay, atog, ‘to’o…’, bagaw ni Naro na nagpipiriting-piting nan nagtuturu-tinawá, ‘grabi man an sakit na inagihan ko pagkadto ko sa Manila… ‘Sa trempa hamok, grabi an raw’ay ko, kay harampangan an mga ingkudan… ‘Tog tini’os ko an akò gutom, wara nag’ud ako pagkaon…’

‘Kay akay man?’, hapot ni Sitong.

Tunupra si Naro, nan bagaw, ‘Hmp, naraw’ayon ako maghungit, kay in’iirimod san kaharampang na pasahiro… Abay pa pag-abot san tren sa Tutuban, kinupos na ako, nangluluyahon na an mga tuhod ko…’

Huniyom si Sitong. ‘Hmh, ako, buna’l ako sin sayo na pinoy, nan unayo ako sin sayo na sinarungsong na pudyot sin asin, nan linaksi’on ko’k an kaon ko… Tika-tika san bunay na wara’k tubi, piro, busugon na, hasta makasangpot sa Tutuban, he he he…’

‘Ako’, bagaw ni Klobis, ‘an una ko na pawot sa Manila, an pag-turu-Tagalog, kay kun mahapot kun tagpira an barak’lon, kun diin an pakadto, kun tagpira an pasahi… Hmh, daghanon man ngay’an an irog sa ako, na waki’on man magTagalog, he he he…’

‘San una’, sugpon man ni Bag’id, ‘oro-ikstra hamok ako, maski diin, maski nano na trabaho… Piyon sa konstrakson, paratinda sigarilyo sa haywe, bagids sa Aranke… Mahod may inkakatapo ako, o natatan’aw na, bagaw ko…, Uhh, taga-Bulusan daw yadto…, he he he…’

‘San makaaram ako pa-Balinswila’, bagaw ni Naro, ‘inparapasyaran ko sira Rantog… Nakalibre man ‘to’o sin inom…, pira na karaon…, he he he… Mga di’anison man kay diri hagas, basta kabubungto… Kun yadto ako kanira, nakahudam sinilas, mahod syort, mahod tanggo… San inhudam ko kunta an san’glas san ‘lakeh, wara patugot, he he he… Nahadok man ada, kun di’ ko na i’uli…, he he he…’

‘Ako’, bagaw ni Sitong, ‘kinuwa ako ni Bukay na pinsan ko, pagkuru-konduktor sa dyip niya… An byahi mi, Munyos-Pyer… Natu’om ko man an dalan hali sa Kisonsite, pakaon sa may katidralh… Niyan, maski piyong ako, masasagunson ko yun na tinampo, hali sa Dilmunte, labay sa Mamunlok, sa Wilkam, sa Yu’iste, sa Lirma, sa Lawton, libot sa Paryan… San makaaram ako pagdrayb, an byahe san dyip ko, Kubaw-Rikto, kaya hasta san Ligarda nan Santamisa, tu’om ko…’

‘Naging boy ako dun sa may Baclaran…’, padagos ni Klobis. ‘An amo ko sadto, upisyal sa Nawasa… Sinulod ako na yutilite, mahod nagtitimpla kanira kape, mahod nanamhod san mga kwarto nira, parabakal sigarilyo, paratukdo kun diin maagi an in’oorder nira na babaye, he he he… Mamangno, hinimo ako na inspiktor… Ay, namason an mga Insik sa Binundo… Maski diriluton, inpapasabot ako, na tunga’on nganyan an nababasa sa mitro, nan tunga’on mi man an diskwinto, he he he… Mala kumpasko, may mga rigalo pa sa ako na longganisa nan hiniro, he he he…’

‘Nakasulod ako na parahugas sin kantin sa Abinida’, bagaw ni Bag’id. ‘Maski pansit ha’k, pandisal, syupaw, nan kape, ay, masulungon yadto… Batog na aga, hasta katutnga an arabot sin kustumer, wara man kami pamunay sin kapanghugas… Mala an kamot ko sadto, pirmi lagtukon, nan an panit nunipisay san habon… Nan paghihigda ko pagkagab’i, mabatog man panglatid an mga biti’is ko, kay paano, di’ maghapon ha’k sin tugbos?’

‘Tara man?’, hapot kaniya san mga kaistorya.

‘Didto ko kabagat an ako una na asawa, na taga-Layti. Wetris man didto sa kantin.’, bagaw ni Bag’id. ‘San mag-asawa na kami, naswertihan man na nakakuwa kami pwisto sa may Kustom, sa barisbisan nag’ud… Didto sa amo nagkakaraon an mga impliyado sin iksport-import, kun namaglakaw san mga papeles nan pirmet… Mga makwartahon, nan siga’k sin iristorya kun sira sin’o an daragko mag-ayo, nan kun tagpirira an kanira inhahatag… Sa kairistorya, wa’ ‘gud nakareparo na an putahe mi na ginisa sa tawge, karne sin kusmag, na kun sayudan sin mayad, marereparo na nagsusubu-subo, he he he… Bagaw sa Manila, tubung-lugaw kami sadto na pwisto mi, he he he… San mayad na an dilihinsya, nakaaram man ako pagbirhaws, didto ko man kabagat an ikaduwa ko na naasawa, he he he… Ma’o na, un swerte, he he he…’
_____________________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s