An halaba na dalan

Hali sa teleogay, maghuhulat sin pira kabulan bag’o maging semilya an bag’o na puno na pili. Kun tuig na ini, nan tuig man an panahon, na mayon na sin pag-uran, dadarahon na ini sa tatamnan, basi maibalyo sa kaniya magiging tindugan sin pira kataon. An kadaanan na pili dini sa Bulusan, malin nagbabatog mamunga, makalihis pa an lima kataon. An mga grafted na gahi na minamat halimbawa ni Mr. Jose Amador san Amador Farms sa Guinlajon, Sorsogon, nagbabatog pamunga makalihis hamok an tolo kataon.

Bagaw san mga nakaaram, an tradisyunal, nan tama, nganyan na pagdagot sin pili, an inpaparadag hamok, imbes na pukdion sa paagi sin pagsakat nan pagtukdol o pagrapgas. Kay sa pagtukdol nan pagrapgas nganyan, nadadamay an mga hilaw pa nan san mga burak. Kun hilaw an bunga, apektado sini an naiilog, na posible makadagnas san kalidad, nan san presyo, san produkto. Sa pagsakat, mahod may remalaso, di’ man sa pag-ayo, sa tawo na napaparaot an pagsakat. Nan an tama nganyan kunta na paglanta, an inlalawig hamok sa mapinit na tubi, imbes na lab’unan. Pwede man nganyan ibutang sa plastik na surudlan an nikit, nan ibulad. Kun diri manganaan sin la’ga an pili, mas naaawat an buhay san ilog. Kundi, napapasepara an kalidad kun sibot an di’ nakahulat.

Pag-labay sa parabakal, nagtatarapo an mga lagting sa sayo na agihan, na haros sayo hamok na grupo, sin merkante. Ini na grupo an nagbobo’ot san presyo san lagting. Kun madiskubre ini san merkante na dayuhan, ini na kartel an una na magkakamit san biyaya san bag’o na popularidad san pili.

Sayo pa na dalan para sa parapilihan an pagtalaga, o pagkuwa sin pilit hali sa lawas san puno. Bagaw san mga huruding-huding, san mga hurudong-hudong, namamatay nganyan an puno sini na pagpilit. Tanda’i tabi na magkaiba an ‘pagtalaga’ nan ‘pagpilit’. Kay an pagpilit, malin parabas na pagtuptop san lawas, basi paluwason an duga, na badi iaramak man hamok. Toto’o, nano man na paagi na parabas, mahod nauli sa remalaso. Ugaring, an pagtalaga, may tama, nan syentipiko, na paagi na diri hamok protehido an puno, kundi, nahihimo na daghan an makuwa na pilit hali sa puno. Sayo ini san mga diskubre san Forest Products Research and Development Institute san Department of Science and Technology sa Los Banos sa panguna san eksperto sa kahoy na si Propesor Arsenio Ella. Ini na sistema, awat na inhihimo sa Manapao, Gubat. Kun maluway man an pagtapan sini na himo, dako na dahilan an mga huna-huna, nan fake news, manungod sa pagtalaga.

Sugad man san daghan na bagay, diri basang-basang an pagtalaga. Aaramon an tama na sistema, sa paagi sin pormal na training san maaram. Kaipuhan man an dedikasyon, na malin masakit sa sayo na anad sa pagduyan-duyan habang naghuhulat na mamunga an halimbawa lobi. Diri man ada maski sin’o pwede magtalaga. An mayad nganyan na paratalaga, mayon sin natural na kakayahan na masakit itukdo, sugad man san natural na tyaga nan paranga, nan kagustuhan na magpakabuhay sa tama, maski mas halaba, na paagi.
_______________________
Mga retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

6 thoughts on “An halaba na dalan

  1. Diri pa daw ako nakatadi sin pili na linanta sa mapinit na tubi. Mga pira daw yun na minuto bago malanta? Nyan, an hali lang sa gripo o an hali sa ref na mapinit?

    Like

    • Hi, Ed. Salamat po sini. Angay man nag’ud tabi linawon na an bo’ot sabihon san istorya, an daghan na paghali san lopis, para sa pagpilihan. Kun lab’unan an nikit, apektado an kalidad san ilog, ipamutang mayon man sin qa/qc an pagpilihan. An tubi na lawigan, maski an hali sa salog kun may salog, o sa gripo hamok. Iba pa an linanta na isuruda o panulsihan. Diyo man hamok ini, pwera kun mahandabon nag’ud. Nan an lagting sini, dulsihon man, parauso hamok. Kun uyon ako, mahanap ako san tihandabi na nikit, nan darahan ko ikaw, maski di maglampas sa duwa kaadlaw batog niyan. So’on na adlaw, all the best tabi, Ed. Nan pirmi diyos an magbalos.

      Like

  2. Aw mao man nanggad. Kay san mga saday pa kami, mas gusto mi tiladon an diri linab’unan kay mas masiram. Nasa Sorsogon ka tabi? Sa Manila na kaya po ako napipirmi.

    Like

  3. Salamat tabi, Ed. Naglabay hamok tabi san arin yadto, nakaabot man sa matimhong na lugar san Manapao. Uya pa gihapon sa WA. Naghaharayo ka tabi. Lugod mangyari na magbagat kita gihapon, Ed. Caiingat, caiigat po.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s