An pakihumók

What does not kill me makes me stronger
– Friedrich Nietzsche

Halì sa baniká an ama. Pag-abot sa balay, pinasandig an kaniya asadól, sinab’it an takuban na may sundang, uningkod sa talod san hagdanan, nan inagda an bata. San abay na sira pangingkudan, kinuwa san ama an kalo niya, nan pinangluwas an sulod.

‘Ho, Nono. Hali sa banika, an patapo ko sa imo…’, bagaw san ama na naghihiyom, maski silhag sa pandok an kapaglanan san panarabaho maghapon.

‘Nano yu-… laptukay!’, tag’ok san bata na naruyag. Binilang an mga hinog na bunga. Mamangno, munurusdot. ‘Ihhh, nano man tabi ini, Papay, kay may mga uga na nan lupa na bunga??’

Naghihiyom pa gihapon an ama. ‘Asi, sayudi sin mayad…, imuda…’

Tunuod an bata. Sinilhag an mga panit na manglain-lain an kamutangan; may presko, may uga, may nalulupa na. ‘O, di’anison tabi ini, ho, papay, kay sugad sin puraw. Silhag an sulod, maski bilog pa gihapon. Ini man, ho, may bunga pa na nalulupa na… Ini man ho, may… ihhh, ulod! Papay, may ulod!! Akay baya nagdara ka sini na may mga ulod?’

Inagbay san ama an bata. ‘Inkakarawan ko man ha’k ikaw’, bagaw san ama. ‘Bagaw ko, pangaratan ko ikaw…’

‘Makangingirhat man ini, Papay…’

Suneryoso an pandok san ama. ‘Asi, imuda. Ini, ho, na bag’o na hinog, kun wara ko pukdi’a, mag-uunay ini karadag. Paghugpa sini sa ingod, makihumok siya, sa mga uyon do’n na naghuhulat kaniya, naghuhulat na siya mangluya, basi sira an manggana… Imuda ini na ulod, ho. San maruya na an panit, nasulod niya an bunga, nan kinaon. An bunga an nagpataba sini na ulod… Badi sa lima na hinog na nararadag, upat an magiging pagkaon sin mga ulod…’

Nanguruwot an bata sa braso san ama, maski nagsasayod sa inpapaimod san ama, nan padagos na namati kaniya…

‘May sayo na makasurót sa ingod. Di’ siya maiimod san ulod. Masasaribo siya san tag-uran. Aabutan siya san tagsudang. Mamangno, may matubò kaniya na bag’o na puno. Pagdako sini na bag’o na puno, mamunga sin daghan, sin daghanon, na diri mabibilang…’

Nanguruwot pa gihapon an bata sa braso san ama, maski an imod niya, sa pandok na san ama…

Advertisements

An wara pa kaagihí

And when you ran to me, your
Cheeks flushed with the night
We walked on frosted fields of juniper and lamplight
I held your hand
– Paul Simon, For Emily, Whenever I May Find Her, 1966

Ay, kun aram mo hamok
kun sarin an ako pagsusog
sa imo;

sinagrap ko an asdangan
sin dulom nan sin suna

winahì ko an bugnutan
sin ribok nan sin kawara-ribok

binalatas ko an pag-itan
sin huna-huna nan kinaadman

sinurót ko an irarom
san karuyagon nan pangalang-alang

san wara ko pa gihapon
ikaw kaagihí, namunay ako
naghulat-hulat; basi pa
kun niyan lugod kita magbagat…
_________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Pupunghón

Ay, atóg…, iba ‘gud an ugali sini ni Andoy… Kun nano an mautadlan niyan, bubutsan ngon’a maski an di’ pa niya nahuhuman kahapon. Kun agdahón mo nan maruyag san pangagda mo, babayaan an inhihimo…’

‘Ma’o?’

‘Oo. Maski sa karuyagon. Kun nano an maruyagan niyan, ma’a’k yun intiro. Mala niyan… Binuno an hinog na langka. Angay nganyan sini, panulsihan. Nan di’anis man na sudâ niyan, suli na langka…’

‘Aw, para so’n… Pwidi man baga…?’

‘Ma’o. Nan an hinimo na mirindalan, tinug’on na liso sin langka…’

‘Di’ di’anis, kay terno intiro? Ha ha ha…’
_____________________________
Retrato tabì ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Aan’hon an lab’as na turós?

‘…Kay akay baya namungnan ka? Niyan ka pa’k pakaimód sin lab’ason na turós, na inlilibot sa nigo? Atóg…, hoy!!’

‘Tsk. ‘Sungkaribók, kay nag-iisip ako…’

‘Sin nano? Nano an in-iisip mo??’

‘Aw, di’ an mga kadailan sin kusido… Sibuyas…, kamatis…, asin…, suwa…, dahon-kamote…, sili na dako… Nano pa baya??’

‘Aw, bagaw ko man sa imo, naingkanto…’
___________________________
Retrato tabì ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Labáw

Tambyons: Padi, ungod man nag’ud, kumpirmado ko na na bulag na si Melanya nan si Sixto…

Igilbert: Awát na yun na balita… Kulibat, pan’o mo man nasyerto?

Tambyons: Aw, di’ binisita ko….? Sagin-sagin manghuhudám ako sin disturnilyador…

Igilbert: Atog, di’ man yun nagtutuga na duwa. Pinan’o mo man?

Tambyons: Wara ha’k. Naimod ko man hamok na tigsayo sira sin kwarto… Labáw man nag’ud ni Melanya si Sixto, ha?

Igilbert: Labáwon. Kay si Melanya, payb’it, si Sixto, paybtu… Kay lunuwas sira sin kwarto?

Tambyons: ‘Tog, wara ngani… Pero, nareparo ko…

An piripít na kayanga

Di’anison an iyo kudal! Kayanga na piripít! Na’dumduman ko, sugad man sini an kudal san kararani mi sadto…’

‘Aw, bagaw ko, masugad ka, an kudal niyo…?’

‘Hm, nano san kudal mi sadto na bala na kadiyu-diyo, dumo…’

‘Iya, naruyag ka man sini na kudal mi…?’

‘Aw, kay di’ mo aram, na yun na sugad so’n na kayanga, di’anison pagsupsupon an puno san burak, kay may nektar na matam’ison…?’

‘Aram ko… Para so’n…?’

‘Para-paraha yo’n, na kun diri so’n di’ ako makatadi sin pambihira na kulingling…’

‘Paano man…?’

‘Aw, kay sadto, kun naiimod ko na buk’ad na an mabagahon na burak, sugad sin nabuk’ad man an karuyagon ko…, he he he… Pagbatog ko sun pagpukdi sin sayo, nan susupsupon an puno, malin di’ ko kinukungnan hasta diri ubos an burak…’

‘Grabe, ha?’

‘Madakop daw ako san tagkudal… Pagkulinglinga sa ako, sugad ako sin nasugod sin daghanon na ligwan… Batog sadto, pirmi na ako nadadakop, kay di’ man ‘gud ako namamarit… Ambot man sa ako… he he he…’

‘Nan an kararani niyo, naruyag na man hamok sin kakulingling sa imo, ha? He he he…’

‘Ma’o. Lunuwas man an karuyagon… He he he…’
_______________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.

Parapurót

Saragday pa kita, labaw na daan kita san puno… Mala, kay an gahom ta man hamok sadto, mamurot san mga radag niya na nikit… Sinasagrap ta an mga irarom sin anahaw, an kalingatungan, an nalulupa na lawas sin lubi na mahod may pusgo sin hantik, bayod o ulaló…’

‘Di’ man kita sadto nauráw, ha, kun diin sumugrót an radag na nikit, didto man kita nasugrot, he he he…’

‘Aw, simpre, kay kadelihensyahon…, he he he…’

‘Niyan, maski bagaw ta daragko na kita, maski awat na pag-alto paghataas an puno, labaw pa man gihapon kita…’

‘Aw, di’ bale. Kun may maradag niyan na nikit, susugrutón ko gihapon…’

‘Namas man…? Di’ ka nahadok sin halas, o basul…?’

‘Dirì. Kadelihensyahon… he he he…’
___________________________
Retrato tabì ni Alma Jane Gamil. Salamat po.