Syudadnón

1. Sorsogon
Naiimod sa mga retrato niyan, ini na sentro san Sorsogon. Maski may iba na bo’ot ipaimód, sayo man hamok pirmi an nabalad: an daghanon na traysikel, o traysikol, o traysi… An sentro na may tinampo na malin iskwala, sa butnga, an mga traysikol na malin pakadto maski pakarin.

Masugad ka, ‘badi hararagni man ha’k an kadtuon san mga taga-dini; alang-alang man na mag-dyip pa, o mag-bus.’ O, masugad ka, ‘di’ man haragni’on, nan di’ man haragyuon, kaya angay hamok traysikolon.’

Ma’o ini niyan an Sorsogon.

Kay syempre, iba man ini sadto, san kalalabay-labayi. Hali sa Gubat, nalusad sa paradahan san JB Line, harani sa komandansya, kataraytay san Queen’s Grocery. Pagsakay, an matatan’aw na man hamok, an mga tindahan sa tangpi—diri piliw—san tinampo. Mga tindahan sin Insek, an kali na may tulay, nan pagliko pa-Legazpi, mga kaunan nan patipo’an. Mamangno, ranggas na, Bulabog na, Putiao na, Kimantong na…

Ma’o naman pagbalik. Hali sa Legazpi, malusad sa istasyon san JB Line, balyo sa dyip pa-Gubat. Mamangno, Abuyog na…

Bag’o pa sini, nakaabot man sadto sa Burabod, pakadto sa daan na ospital, labay sa presuhan, harani sa TB Pavilion. Malin wara na an mga ini niyan. Tinukalan, binalyo, hinali, o kun inano… Sa Talisay, may daragkuon na balay na haragtaason an kudal na may daragkuon na akasya. Malin an mga namag-istar, sige hamok an barasa, o irinom tsa… An paradahan san Pantranco, may diyo na semento na tungtungan, nan puro na krudo nan lapok, nan sa kudal magpapaturay’og. Naabot man an Rorò, na may kararani na siga’k an praktis pagbadil sin mga basiyo sin bote…

San mahimo an Jomil’s sa butnga, na huru-hataas liwat, malin inyango na an Sorsogon. Bag’ohon an sinehan na erkondisyon. Kun niyan ada sa Manila, ‘Mus kita sa Mowa…?’

Kay labay, an inalalabayan nag’ud hamok an naiimod, san Sorsogon. Hasta san surumaton dini, wara man ‘gud katungkusi, pwera san ti’aw-ti’aw, damo-damo, lain anay, amo ina, nan makauurit…

2. Bacon
Naabot ko an Bacon san 1983. Diri intutuyo, nakaupod sa nag-imod san kanta-misa sin sayo na pinsan, si Rev. Randy D. Botial, SVD. Pakahuman san misa, hunali na. An una pakaabot, ma’o na an urhi…

Sa dalan pakadto nan pahali, matitimalahan an pamati san Bacon. Silensyo, na malin maogma na siya didto sa kaniya namutangan. Siilensyo, na badi an mga taga-dini na babayi, daghan an retirado na maestra, na siga’k an guru-gansilyo sa may bintana, naghihiyum-hiyom san inpapakanta sadto sa iskwela, nan an mga lalaki, siga’k an pahik san antipara kun nalubog. Sugad ada kasaday san Sta. Magdalena, di’ ha’k natatan’aw an dagat sa agihan. May dagat ada, nan malin mas popular pa sa Bacon an baybayon san Tolong Gapo; badi sugad sin sug’ang sa inbabadlan.

An mga Bakongnon ada, namagbatog sa B an apelyido. Ugaring, sa duwa pa na kakila, an sayo sa kanira, H an batog: Bonuel nan Hubilla; enhinyero nan paratukdo sa unibersidad. Pareho daghanon an aram, na kun kaistorya, malin nagsasararo kamo sa kanira hararom nan mahiwas na kinaadman.

3. Sorsogon
Niyan, an hali sa Legazpi, di’ na naagi sa sentro. Mayon na sin diversion road, na nalabay sa bag’o na opisina san gobyerno san bag’o na syudad—di’ na bongto—san Srosogon. Iba na an paradahan san bus. Kaya man ada dinagdagan an mga traysi. Nan, badi dunaghanon man an botante na may traysi, o parapasada-traysi…

Syudad na ngay’an an Sorsogon. Ini ngay’an na pagiging syudad, kaipuhan dako-dako an sakop (ambot kun nano pa an sakop halimbawa san Iriga, kay malin sugad man hamok kadako san Abuyog, aw, dako ada diyo sa Paghaluban), kaya inupod an Bacon. Badi pinangsabihan sira, na magdadako an delihensya san gobyerno, kay mas dako an kabahinan, di’ na labot an gobernador sa iyo paggobyerno, mamahal an presyo san mga sadiri, mamahal an buhis, nan syempre, mas di’anis na pagbation na an balay niyo, yadto sa syudad, diri sa bongto.

May mga bag’o na opisina san gobyerno, na katukal ada sadto na nagkawarara. May bag’o na ospital. Daghanon na an mga village.

An Jomil’s nawara na. An karatula sa hampang, natukalan sin Centrum (Central, Centurium…?), na niyan, Cent na hamok an mababasa. Malin uniban an halaga, naging manintimos na hamok. Sa irarom nan palibot san Cent…, an inkakaradag na traysi, …kel, …kol,…

Wara na an TB pavilion. An popularon dini niyan, an SorDoc; mas popular pa sa Jollibee nan sa Gaisano.

4. Bacon
Hanggan kan’o daw magagahoy an taga-Bacon bilang Bakongnon, bag’o siya gahuyon na Sorsoganon? Niyan, badi an gahoy san kanira lugar, an ‘dati’ na Bacon. Badi maogmahon man siya niyan na kaupod na sa namutangan sini na SorDoc nan Gaisano nan Jollibee. Kun iisipon, di’anison an kamutangan nira, kay taga-city, na an balay nasa luwas san city, didto sa may baybayon san tolong gapo.

5. Tortogon
An pag-asenso ada niyan sin lugar, naiimod sa kun may Jollibee o SM. Kun mayon sini, o nagdadangadang na ini, mahod may nasugad, ‘Ay, salamat! Unasenso man gihapon an…’

Toto’o man, an parasyada, an i’aragda, i’aragyat sin kabataan, an pa-Jollibee.

Sugad sini. ‘Aylen! Di’anison daw an sul’ot ni Dyakilen… Mapakarin ka, nini?’

‘Mapa-Tortogon Titi kami… Mapa-Dyalibi…’

‘Maupod man ako, ha?’

‘Di’ man tabi… Kami man ha’k ni Papay ko…’

‘Di’, masarit ako kun Papay mo, ha, na paup’don man ako?’

‘Bu’ man yun mapaupod ti Papay ko…, kay pa-Dyalibi kami…’

‘Ha ha ha, habu’on na umupod ako…’

‘He he he, awaton na yun sin kaagda, batog pa san bag’o pa’k yun na Dyalibi. Ma’d ngani kay nakapabakal kami lobi kahapon…’

‘Nakapira…?’

‘Says syintos yadto… Bagaw ko, unrahon ko ini na bata…’

‘Kan’o daw kamo makapabakal otro?’

‘Hmp, mga duwa kabulan sini, balbalan mi gihapon… Basta suminô, payt, laom hataas an bakal…’

‘Aw, ma’o… Di’ makaabot man gihapon sa city, ha? Pakaabot ko do’n, may Jonil pa. Pambihira kunta yadto, kay kun marura ka pagsine, may Mercury Drug sa irarom… Para kay napirde… Ambot man kun akay napirdi yadto..’

‘Aw, kay may kadobol an sine. Maski diin man, kun an babayadan san paraimod, sayo, nan duwa an iimodon…’

‘Aw, kunsabagay… Nano daw an masunod na city dini?’

‘Aw, badi an Gubat… badi kaunon man an Prieto Diaz…’

‘Ini ada na Bulusan, maging city pa?’

‘Hmp, kun umasinso an parola, nan pumasakob an Kalagoto nan san Talaongan…’

‘Hmm, pamati ko…, pwidi… pwidi mangyari…’

‘Papay, uya na an dyip, ho…’

‘Iya, hala, Padi, kay kun mabayaan kami…’

‘Ma’o, kun humali an Dyalibi, badi di’ niyo abutan…’

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s