Dyip: Byahe

Di’ ko na ‘gud dumdóm kun kan’o ako una pakasakay sin dyip An una ko na pagpa-Sorsogon, kaupód san ina ko, malin nag-iiskwela na ako…’

‘May kararani kami sadto na drayber sin dyip. Kun iparada na sa Central an inmamaneho niya na dyip, nahuruyabit kami, pakaratso pa-Central, nan baraklay na pauli, he he he… Si’apò kun baklay pauli, basta pakatso pakadto, he he he… Makasarí ugá’ng…’

‘Nadudumduman ko, unupód ako pa-Gubat sayo na Domingo. Nagsirine an kararani mi sa Oga, pelikula ni Nora… Namista man kami sa Irosin san giláy ko. Mala na aragáw pagsakay… An iba, sunakay sa bintana, pasulód sa dyip…’

‘An kilaon na drayber dini sadto, si Johnny Ilongan. Kun kunandidato ada yadto, badi nanggana…’

‘Kilaon an nalî pa sin pagsakay sa dyip, kay maski may ingkudan, na’tugbos. Maski masi’ok, sige an pamintana, nan kada maruyagan sa dalan, tinutukdo; ‘Uh, a-lah, ma’ohhh…’

‘Yadto si Mamay, di’ daw napawot mag-upód sa amo na upát, maski siya man ha’k an namasahi. Tugbos an duwa sa amo, nan sagmak an duwa pa sa tigsayo niya na paa…’

‘Kun nagpapapuno san dyip, sig’ak sin iristorya, na sugád sin namagpuruya sin inagsa. ‘Aw, diin ka hali? Hoy, kumusta si ku’an? Hoy, diin ka so’n pagbakál? Aw, kay kan’o ka pa? Kay sin’o an naasawa?’ Ha ha ha… Di’ nag’ud makarirong, an may inririrong, kay manta, hahaputón, iinterbyuhón…’

‘An mga klas, aristokratá, nan san habo sin iristorya, nabuya nag’ud san prunset. Mahód napaliot-liot ngon’a sa saód, basi madakop niya an prunset, na gustuhon man sin mga pulis…’

‘Nauso sa dyip an car stereo. Batog sa 8-track, nan casette. Pakurusugan sin speaker, pasarigitsitan sin tweeter. Nan nauso man an drowing sa mga lawas san dyip. Pwera san ‘Katas ng Saudi’, mga retrato sin mga rak en rol… Panandalian, dinaóg san Pinoy an Sarao nan Francisco…’

‘Kun nabusabos, nalusad an drayber o an konduktor, kadali bubukladón an trapál sa luwás san bintana, na lulukuton gihapon paghuraw. An butangan nira san sinsilyo, kuru-kabinet. An kwarta na papel, sipit-sipit sa mga guramóy…’

‘Nadudumduman ko man san may bunalintok na dyip sa Barcelona… Nadiskwido an konduktor… Pag-ulian, unagi sa Balwarte an dyip, sakay manta an konduktor, pinutós hamok sin tamóng…’

‘Ma’o man an mapagál san trabaho san konduktor sadto, kay maski diri puno an dyip, huyabit pa gihapon siya, kay maglalaták san bubóng kun may napara, nan magpapáypáy sin pasahero kun naalto an dyip. Kaya kun napaparaót, siya manta an nararadag, o nakatangdol, sa bubóng san dyip…’

‘Aw, kun sin’o an huyabit… San sa Guadalupe ako pag-uuli, may kasakay ako na huyabit… Pag-untól san dyip, tangdól man siya sa bubóng, nasamad an ulo… Mala, nagpadagos an dyip, huyabit pa gihapon siya, maski nagdudurugo an ulo…’

‘Sa Sta. Mesa sadto, pagsakay ko sin dyip, may kasakay ako na duwa, na an sayo, malin balikbayan hali sa Saudi. Magilangon an singsing, nan maitumon an riban. Ba’ah, sigi an kaistorya manungód san Saudi, san buhay sa abrod. Kadungan ko pagsakay in’ sayo pa, na punara pag-abót sa Legarda. Paglusad nag’ud, diretsuhon an lakaw papiliw san dyip, simpre. Pagyungód sa Saudi boy, sugad sin mangablit an kamót, diretso takmâ sa riban, nan malin nag-dyaging pa’rayô, nagtuturu-tinawá. Wara nahimo an nginarat na Saudi boy. Nangalág-kalag. Pag-imód sa ako, maraót an imód, na malin insasabi na kakila ko ada, kay kadungán ko pagsakay… Wara ko man pagbalihá…’

‘Hmh, sa Quiapo, an nasarihán ko, haros sugád man so’n… Nagbubukod an lalaki sa dyip na nasakyan ko. Pagkaabót san dyip, pagtungtong sa talód, huyabit an sayo na kamót, rabnit man an sayo pa sa kulintas san kahampang ko na babayi. Lusad na siya diretso, duru-dalagán na di’ na nagbubukod, nagtuturu-tinawá. Mala an babayi, sugad sin tinarakâ sa ngarat, wara ngani pakakurarat…’

‘Nadudumduman ko man, patinti sadto sa UP kun Lean Alejandro, sakay kami sin dyip san kaupód ko, pakadto sa patinti. Pag-abot sa Pantranco, may sunakay na lalaki na nakasibilyan. An pag-ingkod, parabas na malin umpág. Simpre, luningág an naingkudán, inít. Aw, imbis na makibisay, hunugot uga’ng sin badil, inuroy an naglingag, nan bagaw, ‘Putang ina ka, pulis ako! Ano? Ano? Barilin kita dyan…?’ Hubóg ada. Arandam baga kami paglumpat. Bagaw lugod san naingkudan, ‘Wag naman, ser… Ikaw na nga ito’ng nanakit…’ Nagsuruhay man an iba. Mala, nakasangpot kami sa UP, wara na nagtigmok sa mga pasahero maski sayo… Ambot kun diin paglusad yadto na pulis. Ambot kun nano an nasa isip san mga pasahero…’
_________________________________
Retrato tabì ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s