An artista, sa nángagyat na panahon

Maski nano na kasákit san panahon, gusto gihapon san tawo sin musika. – Pinalís halì sa sinabi ni Irene Hunt
___________________________
Retrato tabi ni Damasa. Salamat po.

Advertisements

Pamasyáda sa tangpi

Namarasyáda an upát na karabasa; si Subas nan san katrato niya, si Basyon; si Kardo nan si Enkar, an kaniya pangarasaw’on. Didto sira sa harani san medya agwa san tindahan ni Inoy Tura, hururandig sa lunob na kutà.

Maski di’ man mapinit, nanguyumpos si Basyon, bagay na naimod ni Subas, na kadali pagrani sa katrato, nan inagbay. Inul’nan ni Basyon an braso ni Subas. ‘Napinit ka…?’

‘Hmm’, bagaw ni Basyon, ‘di’ man… Nahadok ako kay kun matu’ay kita dini sa tangpi…’

‘Aw, kay uya man ako…’, bagaw ni Subas. ‘Gap’tan ko ikaw, sugad sini…?’

‘Hmm’, bagaw ni Basyon, ‘di’ ka na magpa-Manila, ha? Kay wa’ magkakapot sa ako sin sugad sini… Basi mahulog man gihapon ako…’

Tuninawa si Subas. ‘Kay mamasyada ka pa dini kun wara ako? Sin’o man an kaupod mo, aber?’

‘Ikaw…’, bagaw ni Basyon, na hinu’tan an kapot sa braso ni Subas. ‘Kay di’ ka man baga mahali, ha?’

Nakatinawá si Subas. ‘Ma’o daw kita, ha ha ha…’

Sa kaabay nira, si Kardo nan si Enkar, nagpaplano san kasal nira.

‘Hmh. Basta’, bagaw ni Enkar, ‘lima an abay, duwa an paradara sin burak…’

Nangahka si Kardo. ‘Aw, bagaw ko, bagaw mo, simple ha’k na karasál?’

‘Kay simple ngani’, bagaw ni Enkar. ‘An diri simple, dose na abay…’

‘Aw, di’ hala’, pahunod ni Kardo. ‘Badi puro na’k abay an tawo, ha? Kay, pira man an tawo dini sa ato baryo…?’

‘E’, bagaw ni Enkar na nagtitinawa, ‘na puro man ‘gud namagprisintar pag-abay, ha ha ha.’

‘Basta di’ ha’k magbag’o an isip mo, ha? Dose na abay, di’ dose man na kabataan?’, bagaw ni Kardo.

‘Aw, maski pira’, bagaw ni Enkar na tuninawa gihapon.

Mayád an pamati san duwa na magkaupod. Silensyo an palibot, mahayahay nan matimhong an panahon. Harayo an kanira mga isip. Mga plano, mga inop, nan mga paglaom.

Mamangno, may bigla unalto na bisiklon, sakay in duwa katawo. Wara makikila sa hitsura nira sa irarom sin itom na helmet. Diretso an imod sa tindahan ni Inoy Tura, nan sa namagpahayahay na karabasa.

Unimod an pasahero sa nagmamaneho. Minuwestra an mga karabasa. ‘Nano, ma’o na yo’n? Sigurado ka?’

Tunango-tango an drayber.

Lunusad an pasahero, nan sinayudan sin mayad an mga karabasa, lugar na natangbara man si Inoy Tura, na bagaw sa lalaki, ‘Ma’o yun an insasabi ko sa iyo. Bahala ka na san gusto mo… bahala na kita…’

Tunango-tango an pasahero, runani sa tindahan, tinakma si Kardo, nan kadali na pagsakay sa motorsiklo, na lunarga na man tulos.

‘Kardoooo!’, kurarat ni Enkar. ‘Kardo koooo! Danuni kami niyooo! Kinidnap si Kardo ko! Saklolo!’

Maakudir kunta si Subas, sinuhay siya ni Basyon. Ginaptan, sinagang san lawas. Wara nahimo si Subas. Tinan’aw na’k niya an motorsiklo na naghaharayo, nagsasaday, hasta mawara. Sa isip niya, an hitsura ni Kardo na nagpapaakudir, nagpapadanon…

An parapuya

Naruyag san kwalipikasyon (47 milyon na Like sa Facebook) sini na sikat na blogger na ununhan na pakadto sa gi-midyahi bilang kolumnista, sinari ta paghingurua an kaniya istatistik.

Duwa ka-beses niyan na bulan, sinundan ta an bilang san mga tagasubaybay san kolum base sa Twitter (T), FB Share (S), Googleplus (G), Email (E), nan FB Like (L). Nagbatog kita na katutnga, kun kan’o an an mga inbubutang sa internet, kaurupod an mga opinyon nan mga reaksyon, binabag’o.

Sa irarom san ngaran san kolumnista, nan petsa, an bilang san mga reaksyon nagbabatog na katutnga sa Zero: T = 0; S = 0; G = 0; E = 0; nan L = 0. Bo’ot sabihon, wara pa reaksyon.

Batog na katutnga hanggan alas-2 an aga, wara sin nabag’o sa mga bilang na zero san T, S, G, E. Mamangno, na alas-2 an aga, nginarat kita san, wow!, sayo na bloke sin 487 L an bigla na hamok lunuwas, kaupod sin 1 T, 3 S, 0 G, nan 0 E.

Wara gihapon sin nabag’o sa sulod sin 15 minutos. Mamangno, na alas-2:15 an aga, an iskor san L tunaas sa 751, kaupod sin 1 T, 3 S, 0 G, nan 0 E.

Wara gihapon sin nabag’o sa sulod sin 15 minutos. Mamangno, na alas-2:30 an aga, sa sarayuan na alsa, an 751 na iskor san L naging 1,100!

Wara nabag’o sa nasunod na sobra sayo na oras. Pag alas-3:50 an aga, an 1,100 na L donoble sa sarayuan na bloke pakadto sa 2,200!

Pag-abot dini, an S kunapang (makatutubod ada) hali sa 3 na alas-2 an aga pasakat sa 13, sa 16, nan sa 26 na alas-3:50 an aga.

Kabaliktadan an mga iskor san T, na wara kaliwat hali sa 1 hasta na mag-alas-1:35 an hapon.

Di’ padagos… na an iskor san kolum sa L nalumpat sin daragkuon na bloke (kada 10 hasta 20 minutos) batog sa 2,200, pakadto sa 2,800, pakadto sa 2,900, pakadto sa 3,100, pakadto sa 3,500, pakadto sa 3,600, pakadto sa 3,700, pakadto sa 3,800 na alas-6:25 an aga san magdesidir kita na tumuspok na.

Pagmatá ta na alas-1:35 an hapon, naimod ta an iskor san kolum sa L na 9,200. Sunakat pa ini sa 11,000 na alas-9:20 sadto na gabí.

Pag-otro semana, hinulit ta ini na pagsunod, nan nasabutan ta an pareho na tunob. Inaagyat ta an mga parabasa na irugon ini – basi makadanon maimod kun nano an nangyayari.

Huna’a kun may 500 na parabasa na durungan pag-Like. May mga tawo ada na nagpupuyá, bilog na gab’i (na sugád sin panggab’i sa call center) basi hamok magkarga sin 500 na Like, na durungan nag’ud? O, basi may mga computer nan app na naghihimo sini para sa sayo na kliyente na nagbabayad?
____________________________
Pinalís halì sa ‘Staying up nights with a columnist‘, Federico D Pascual, Philippine Star, Enero 17, 2017. Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Pagbalik san maghahalì

One day you’ll find
Your restless searching at an end,
You’ll think the world has changed
But it’s just you my friend.
– Bread, The Other Side of Life, 1970

Pakahalì dini niyan, mapakararin daw ini na kabataan, ha? Pira daw sini an maghuhumali tulos, an mag-uunog diyo, nan san mapabilin ha’k dini sa ato?’

‘Ma’o. Di’anis pag-isipon. Pag-abot sin panahon, kun magbaralik, magbirisita an nagharali, nano man daw an una nira na matitimalahan, an una nira na sasabihon?’

‘Badi, may masugad, “Ibahon na dini sa ato, ha? Mas mahiwas an tinampo, dunaghan pa an sementado na kabal’yan,  daghan an di’ ko na kakila, daghanon na an uniba. Malin hasta san mga tawo, uniba na…”‘

‘Aw, pirmi may mag-iiba, kay maski an naghahali, pagbalik, di’ na man sugad san dati…’

‘Ma’o. Pero maski may tiblang, an nakabalik gihapon dini, di’ ‘gud naawat, nabalik man gihapon sa dati…’
____________________
Retrato tabi ni Nena Gonzaga. Salamat po.

Bayabáy halì sa luyó san lawód

SINGAPORE – Guru-gab’i, inuup’dan ni Josefina Amparo Hosena, 45, sa pagturog, an kaniya in-aaling na bata, si Leona Heng, sa matimhong na tugtog san Koreano na pianista na si Yiruma.

Kadiyo-diyo, namata si Josefina basi tukalan an tubo na agihan san gatas para sa lima ka-taon na bata, nan hugasan ini. Luway-luway an pagtalkas niya san tubo basi diri makamata si Leona – kay kun dirì, badi di’ na makaturog uli an bata.

Malin may espesyal na upudan an Pilipino na kadanon nan san bata. Mayon si Leona sin Edwards syndrome, sayo na hapdos na nag-uunong sin kaluyahan sa puso, sa pagtubo, nan sa pag-isip.

Maski kinakaipuhan na pirmi syerto ni Josefina an mayad an kamutangan san tubo na agihan san gatas sa tama na ulut, sa bilog na adlaw, na pirmi handa sa nano man na pangaipo, nakaaram man siya kun Leona manungod sa pagkamoot nan padagos na paglaom.

Sa mga adlaw sin pamunay ni Josefina, magkaupod sira na duwa pagluwas.

Dahil sa kaniya dedikasyon, sayo si Josefina sa 40 na mga paraataman o pamilya, mga edad 28 hanggan 79, na natagan san 2017 Model Caregiver Awards. Ini na pagtala na kada duwa kataon, na binatugan san 2007, hinimo san AWWA Caregiver Service, san National Council of Social Service (NCSS), nan san Agency for Integrated Care (AIC), kaurupod an iba pa na mga paradanon.

Bagaw ni Senior Minister for Health Amy Khor, na naghatag san mga award, kada sayo nganyan na may award, nagpapaimod sin ‘pambihira na pagkamoot nan pagsakripisyo’.

Manungod kun Josefina, bagaw niya, ‘Di’ ta paglim’tan an mga kadanon dini sa Singapore na nangataman san ato mga namomot’an na sugad man hamok sin sadiri nira na pamilya’.

Bagaw ni Manmohan Singh, direktor san AWWA, ‘Nagdadako pa an halaga san hinihimo san mga paraataman dini sa Singapore, dahil san naggugurang ta na populasyon nan naghahalaba na buhay sin tawo… Lugod kada di’anis na istorya sin pangataman makainspirar sa iba pa na paraataman na ipag-urgulyo an kanira katungdan’.

Diri madali an maging paraataman na sugad kun Josefina. Bagaw san ama ni Leona na si Marcus Heng, 46, ‘Di’ man hamok trabaho ini para kun Josefina, kay hinahatag niya an kaniya puso nan kalag dini. Kun iba na, napupuyat pa siya sa pag-ataman.’

May kamanghod pa na sayo si Leona, si Leia, walo an edad.

Kun Domingo na wara siya ubra, kada duwa ka-semana, inuupod ni Josefina si Leona pagsimba. ‘Maski diin ako kumadto, bagaw sin nakaimod sa amo, sugad nganyan kami sin magka-ina’, bagaw niya na nakatinawa. Si Josefina, na may upat man na kabataan, nakila si Leona batog na ini duwa pa’k ka-bulan.

Gusto nganyan niya ipadagos an kaniya kontrata, kay ‘Gusto ko maimod siya (Leona) na dumako nan makaasawa’.
________________________
Pinalis hali sa Straits Times, Marso 26, 2017.