Sa kanira Yenan sa Ilawód san Luzon

12132519_951089848297510_5022162133077038519_oAn Sorsogon, halitíd nan may dagat sa toló na lado san kaniya barísbisan. Nan an kaniya mga kabubudlán, parhág nan agrót, na pahangà mataguan san mga gerilya. An hinimo nira na base, sayo na kampo sa kabubudlan sa palibot san bulkan Bulusán. Pinalibutan nira ini sin mga arawang. An kusóg nira na sanggatos na gerilya, andám magdepensa sini na ‘pinalibre’ na lugar, an kanira ‘Yenan sa Ilawód san Luzon’.

Butngâ san 1974, sayô na batalyón sin soldados an pinadará na marumpas sini na base. Binumba, minasinggan hali sa itaas, nan pinalibutan sin soldados, wara ‘gud kapunas an base. An hinímo san militar, ginamit an bagaw ‘pagpahubás sin tubì sa isda’. Inulangán an mga agihán sin pagkaon, kaya napiritán an mga tawo na bayaan an mga ‘pinalibre’ na lugar. Sununod, an pagdurulág nan pagsuko san mga pinangruluya na gerilya. Dini na kadaóg an kadaghanan san mga grupo sin gerilya sa rehiyon.

Sunakiton an pagbatog gihapon sa mga lugar na ini. Pwera sin nagkapira na bag’o, an kadaghanan sa ranggo mga dati na detenido, nan an mga aram na san militar.

Disisays pa’k sadto si ‘Marie’, sayo na iskwela sa Bulusan Hayskul. Siya an tugdä sa natutudâ na pwersa san mga gerilya san ‘Yenan sa Ilawód’: iskwád sin napolò na gerilya na nakapirit matudâ sa butngä sin masakiton na kamutangan. Kay kinila san mga nagtraydor nan kila na san militar, obligado si Marie magpa-imód sa kampo sa bungto. Pagkakadto niya, hinihimo siya na suruntukon san mga soldados nan kinakastigo siya, basi yuga-yugaón nan hadukon, siya nan san iba pa.

San hinapót siya kun akay nagpaparabalik-balik sa kampo, na pwede man siya ibalyo sa Albay, bagaw niya, ‘Kaipuhan pa ako san mga kaurupod. Sa kadudulág sa mga soldados sin haros sangtaón, paragálon na sira, harapduson. Mayón ngani sin nadidismayo pag-ihì hamok.’

San ibalyo an mga tudä na gerilya, dinará sira di’ man sa Albay, kundi sa Manila, sayô-sayô, basi maipabolóng. Tunà sadto, wara na kaadmi an manungód kun Marie.
______________________________
Pinalís hali sa Subversive Lives A Family Memoir of the Marcos Years, Quimpo, Susan F./Nathan Gilbert, Anvil, 2012, pp. 209-210. Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

2 thoughts on “Sa kanira Yenan sa Ilawód san Luzon

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s