Pag’ibaBag’ong Taon

SONY DSCPira na’k na oras, pira na’k na taas-baba sin dubdob, sin hinggop-huyop sin hinangos, sin pilisok-pisok sin matalsok, bag’o na gihapon an taon.

Ayaw ka’haghag. Kun bag’o an taon, makabatog ka gihapon. Punasa daw an mga palso na hinimo mo niyan na hinanapos… Kun may panuga ka na wara kahihimo, pirita na daw na mahimo mo niyan… Kun may wa’ ka kabatugi, batugi daw tulos, sa una pa’k na tarap…

Di’ mo man kaipuhan barag-uhón an pagkabisay san iyo balay, an buklis mo oro-adlaw, an inlalakawan mo pagsagka sa uma, an kolor san bado mo kun mapa-bulangan…

Pwede ngani na wara ka bag’ohón. Kay manta, sugad san pagsirang nan pagsunlóp san sudang, nan san pag-bag’o nan pagdaan san taon, may mga bagay na mangyayari, magwara ka o uyón… Kun sa syudad, urutód na guramóy, nasunog na balay, inigô o linugtók sin bala, nan mga putós sin paputók na daghanon sa hawan, na kaipuhan silhigón…
________________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Hilig

SONY DSCPambihira ini na bisnis mo, Gelacio, masulungon, ha? Di’anis liwat an pwesto…!’

‘Ay, oo, pero diri na ako Gela… ini man ‘gud… Luchi an ngaran ko niyan, ay, ba’adaw…’

‘Aw, ha ha… hala… Inungód mo man nag’ud an hilig mo, ha?’

‘Ay, oo… Very fashionate ako… sadto pa…’

‘Ma’o… naiimod ka na sadto san pirmi ka baga…’

‘Majorate? Ah, ha ha ha, na’dumduman mo pa…?’

‘Simpre… Magkaklase baya kita sa ilimantare, ha?’

‘Kay ma’o baga? Batog na primary hanggan intermediette?’

‘Aw, ma’o… ma’o…’

‘Iya, kan’i na, kay kurungán, maski sa pispis na hamok… ha ha ha’

‘Ayaw na, kay kun manganaan…’
___________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Sine: Kabisera

img_3144Sa sayo na istorya, daghan an luhô san Kabisera. Base sa balay na masarig, sa hawan na mahiwas, malin hataas diyo sa kadaghanan an kamutangan san pamilya sa istorya. Kapitan sin barangay an ama, na nakakapot san koleksyon hali sa patayaan san bungto, o isti’il. Yadto mismo na koleksyon, direkta na hinahatag sa mga ‘nangaipo’, hali sa kamot ni Kapitan. Ma’o ada ini, maski manipis, an dahilan kun akay may nagpaparasari pagpatay kaniya. Na san mahimo man gihapon, lunuwas na kapulisan ngay’an an tag-ubra. Di’ pa nakuntento an estado, pinaluwas pa na an pinatay na kapitan, lider nganyan sin grupo sin mga hold’aper, kaupod pa an sayo niya na bata.

Unabot sa korte an kaso san pinatay nan san inhahanap na bata, dahil sa Komisyon san Sibil nan Yuman Rayts. Ugaring, pinaluwas man na pasikat man hamok yadto san tawo san Komisyon. May testigo an pulis, na tinortyur man hamok basi itukdo an mag-ama, na wara man ‘gud pataya. Pag-abot sa korte, maski binati, nasunod manta an gusto san estado na madismis an kaso.

Akay kaipuhan na patayon an biktima, kun an nangontra kaniya, an estado man hamok? Akay kaipuhan mag-imbento sin istorya? Akay pinaabot pa sa korte, kun paparungon man hamok an pagsusog sin hustisya? Nano ini, akusasyon sa nangyayari niyan na panahon, lalo na niyan na rehimen? Kun an istorya nangyari sa sayo na probinsiya, marasa pa na diri maadman an nagkakawarara na detalye, maski sa hururuding-huding na hamok.

Si Nora Aunor man gihapon an nagdara sini na pelikula. Sa klasiko niya na pagsung’ay sin papel, sa aburido nan kulog na nasilhag sa kaniya mata nan pamandok, sa tono san kaniya boses, sa surumaton na diri hinilwas. Maski beterano si Ricky Davao, hababa man gihapon siya sa abilidad. An pagkabutang kun Ces Quasada, pareho san papel niya, patinawa na diri inlaoman. An titulo, manungod sa ingkudan sa karaon, na simbolo sin awtoridad, harayo man sa bu’ay san istorya.

Mayad an kolor, may uyag an pagkagamit san kamera. An iskrip, ambot kun akay binangutan pa sin anggulo san mga pagtubod; halimbawa, an pagtangkod nan swerte.

Di’anis man na may impormasyon sa internet, na ini ngay’an na pelikula, hinimo para kunta sa MMFF san sayo pa na taon. Kaya diri masasabi na ini, basta hamok pagkamras sa dispensasyon niyan. Di’ man sa diri angay kamrason, kundi sa pagkamras, di’anis pa kunta na gamiton an kamot na birilog an, diri an daghan an bu’áw, na kuló.

Malin parhagon an sinehan na linuwasan sini. Badi kapurit ini sa birilangan sin delihensya sa takilya. Kun sa istorya nan sa mga nareparo manungod sa pelikula an dahilan, agyat ini sa mga naghimo nan kaentra sa paghimo nan pagpaimod.

Malinaw na sa butnga sini na istorya, yadto an pagpatay sin tawo na pinaagi sa pagtraydor, nan paggamit san kakayahan san estado na mahimo ini na patraydor na pagpatay sa sadiri na syudadano, o an bagaw niyan, idyike. Ipamutang diri ini intutuyo, di’ man lugod hadok, pagnigar, pag-ako, pagtuya-tuya, o pagganya, sa isyu san idyike, an dahilan san malaymay na pagresibi san paraimod. Bulong nganyan an sine sa kapobrehan, sa kawara-pakadtuan. Badi pinaimod niyan san mga habo mag-imod, ini na katuyuhan sin pag-imod sine. Kun may rayding-in-tandim sa pagsine, badi ma’o na ini, nan san hudong na dara san social media.
____________________________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.

Si Diego nan si Baldo

SONY DSC ‘Akay sige mo’k niyan sin kapamintana?’

‘Aw, kay pan’o, inbabantayan ko an ninong ko, pag-abot…’

‘Kay maabot man?’

‘Oo. Kay maPasko baga? Simpre, an mga ninong, namag-abot.’

‘Kay akay man mamag-abot an mga ninong?’

‘Kay simpre, madara san mga regalo…’

‘A…’

‘Kaya ngani may mga ninong, basi may regalo, baga, ha?’

‘Aw…, badi…’

‘Kay ikaw, wa’ ka ninong?’

‘Ambot si Mamay…’

‘Wa’ ka pagsabihi ni Mamay mo?’

‘Wa… wara…’

‘Ako, aram ko an ninong ko…’

‘Nano an trabaho?’

‘Ku’an… Sikyurite ada, kay an garahoy kaniya, Bantay..’

‘A…, maisugon ada siya, ha?’

‘Aw, badi may badil siya… nan my batuta… nan sin paha na magilangon..’

‘Nano man daw an ihatag sa imo na regalo?’

‘Ummm, ambot. Badi wara ha’k…’

‘Wara? Kay bagaw mo, may ninong, kay basi may regalo?’

‘Ompo. Para kay, kun iba na, bagaw ni Mamay, nalilimot an mga ninong…’

‘A… Mahulat man ako dini, ha? Imudon ko an ninong mo…’

‘Kun maisogon?’

‘Kun malilimuton…’

‘Hala…’
________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Si Michael nan si Elvis

SONY DSCNa’ ba’ yadto, na kariribukan, Madi…?’

‘E…, unabot si Michael nan si Elvis…’

‘Aw, ma’o?’

‘Oo. Mala, kay pinangpunugan, puro namagbisa, mga pinanganak nganyan sira… ha ha ha.’

‘Iya, mga ihado man nag’ud?’

‘Ay, ambot.’

‘Daghan man ada an dara…?’

‘Hmp, mag-ano, na pareho bunurut-burot, na sugad sin tuod.’
____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil Salamat po.