Lima, katorse, otsenta’i’syete

12721694_1025521404187687_1462533703_nBulan yadto na surunod an bagyo. Malin kabataan na nagpapaburukod, na rinarabi hamok an kada labayan. O, badi panon sin katamsihan, na nagkadulag sa natan’aw na karat’an. Mala, an bari na lawas san kasagingan, nasuyo pa hamok, binarari na naman.

Paghuhuyop san hangin, malin may siwik na napapaknit, agumod sin nag-uuriod, hagrapas sin tinarapas. Nayuyugyog an gibalaye san kanira istaran. An nasa isip nira, maagahan hamok, makadulag sira, makapamiliw sa di’ sira makakap’tan san ariwudong san panahon. Wara lugod sira pagreparo tulos san ipit na hibi ni Dolores, kugos an tiyan, diri unong sa pinit, kundi sa lanit na namamatian. An sidsid san kaniya bado, hulos na san sadiri niya na dugo.

Nareparo ni Daniel an kamutangan san asawa. Nabutasan tulos niya an intutukdol sa lado san bubong, na pirit inhuhulkab san hangin. Kunuwa siya sin mga dugnit nan yamit na insanig sa irarom ni Dolores. Sa kawara-mahimo, tinakgos na hamok niya an asawa. Binahinan sin paso san lawas niya an nakukulugan na lawas san babayi.

Pagkaaga sadto, wara na an bagyo, pwera san nabilin na ramok nan distroso. Sa dalan pabalik hali sa pabulungan san bungto, sakay sa duyan si Dolores. Malungsi. Mamundo. Maluya. Kun aram hamok san namagpakaimod na linabayan nira. Kaupod san bagyo pagtaliwan, an bata sa tiyan niya.

Awat yadto inmumdo ni Dolores. Maski si Daniel, ma’o man. Siya ugaring, kaipuhan magpaimod sin kusog nan sarig. Nan aram niya na siya an sandigan san asawa. Marasa pa na naatab pagluwas an bata nira. Lima kabulan. Bagaw san doktor, masakit mabuhay, labi kun kulang sa kagamitan. Mamundo an pandok san doktor. Nagparaayo siya sin tawad.

Bagaw san mga kakila nira, si’apo nganyan, kay yadto na anghel nira, nasa langit na. Mayad ngani nganyan, na wara na kadigta’i san mga ati san kinab’an. Mayad ngani nganyan, na di’ na makasari sin kapigaduhan.

Sa kanira na duwa, an kamunduan na namatian. An panganugon. ‘E’, bagaw sin sayo na kakila, ‘mayad ngani, kay ho, mapagal baga niyan an panahon?’ San mabati ini, diri aram san mag-asawa kun mapupuringot, o maruruyag, sira.

Katorse sadto an edad niya. Sugad sin di’ na bata, kun sa bilang. Para kay, an urhi na duwa kataon niya, naubos man hamok sa pakadto-pakanhi sa mga doktor nan ospital. Mabaskog siya na bata. Aktibo nan makaraw. Gusto nganyan niya, pagdako niya, maging marino. Masakay nganyan siya sa bapor, makadto sa manglain-lain na nasyon. Mayon ada siya sin amaon na in-iirog, na an tunob gusto niya mabungyod. Ambot man, kay yadto na amaon, namatay man sa aksidente sa katigdungan nag’ud sin edad.

May nakatimala san naghubag niya na pandok. Daghanon an mga tangkod. Pan’o nganyan, mabinuladon. Mahinuyabit maski diin. Aw, basi nganaon siya mag-asin? An doktor na nakatangkod, may humot pa na basi nganyan di’ na maayugan. May nagsabi, na maghapot pa nganyan sin iba na doktor, basi kun mapa-iba pa an tangkod. May kinonsulta pa na parabulong, na an iba may mga agimat ada o kaapin na ispirito. Wara man ‘gud sin nakabulong kaniya. Mala, san butasan na siya san doktor, sabihon na wara na nganyan paglaom, na matiano, i’uli na, an panabot niya, mayad na siya; sa balay na hamok mapakusog. Di’ nag’ud niya aram, na didto na siya ihulat san kaniya gutob.

Bagaw san mga kakila nira, E, mayad ngani na yadto na siya sa langit. E, na kun ipa’rayo baga, maparaot an inup’dan, nan makahimo sin maraot, saka? Ay, ba’adaw, alang-alang pa an edad, wara pa pakasari sin kaogmahan…

Makalihis an kwarenta anyos tuna na siya tunaliwan, malinawon pa gihapon sa memorya san mga binayaan niya an kaniya hitsura. Kun iba na, naiimod pa ini sa mga bag’o mabuhay sa pamilya. Malin didto siya bunalik o unistar. Malin wara man nag’ud ada siya pagbaya.

Pabalik na hali sa kamposanto an mga nakilubong kaniya. An tigurangi sa magkamaranghod, ma’o an ti’urhi’i magtaliwan. Niyan pa hamok. An edad niya, otsenta’i’syete anyos. Mala, hasta maghigda nan mangluya, an paunay niya sa oro-adlaw, an kaniya kimona nan tapis, na may alikmod, nan tungkos sa bariksanan, na an buhok na halaba, pinupungot sin balighot sa irarom san kaniya alimpupuro, na pinasut’an sin sudlay na malin himo sa kara, an karurong sin pawikan.

An kaniya surumaton, daghan pa an pasambang na kadaanan na termino. Sa yungod san pasamano san bintana na may tukod, nan sa pag-iluluwas san kanira pinto, mabaga an ingod na natatamaan san kaniya tupra san mam’on. Sayo siya sa nagsarayo-sayo pagtaliwan na kagurangan. Diriyo-diyo na nagharali, na malin harabo matimalahan an kanira pagtaliwan.

Mamangno, naubos na sira na kagurangan. Naliwanan an mga paagi nan kaugalian. Nabugto an urugos nan urupod. Naghararayo an dati na hararani. Kun nadudumduman, sira an nagiging tulay sa panahon na daan. Sa nagkaburulag na kabataan, sira an tulay na nahahanapan.
_____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s