Si Sangdangáw nan san kabálang

14233580_1182546811818478_208664182_oSa intiro ada na may kapangyarihan, si Sangdangáw an tisadayi. Mala ngani kay sugád sini an kaniya ngaran; di’ man Guidaben o Jabbar, o Olajuwon.

Pinangibog nganyan siya sa tamtaks. Kaya maski haragtaás an ama niya nan ina, wara siya masyado paghataás.

Kun sarin siya kasadáy sa taas, ma’o man siya kadako sa isog nan boses. Kaya kun iba na, an inaatuhan niya na di’ siya nag’ud kila, nginangárat san boses niya na daog pa kakusóg an dalugdóg.

An kamaranghod niya, si Sanggatós nan si Sanggantang, haragtaás kaniya, kaya ada an birtud nira, sa iba man na bagay, iba sa kun Sangdangáw; an boses niya na nakayugyóg.

May kararani sira; an pamilya san balo na Oya Maria Kapre. An kabataan niya, an kabalang na si Kahindás, nan san asuwang na si Sudángsudáng. Di’ sira magka-uruyon pirmi.

An inhihiranan nira, an bas’og san kanira sadiri: an puno sin tubli, na nakapurupot sa puno sin banabá. Bagaw san pamilya ni Sangdangáw, kanira an tubli, tanóm pa nganyan san gilóy niya na parabobo, si Mano Senyo Kulapu. Bagaw man san pamilya ni Kahindás, an gilóy niya an nagtanóm sini, si Mano Digong Kasili.

Kun inaabot an kanira mga pamilya, nainuran sin mga orasyón nan maldisyón. Mala, nagkakadulag an mga haló nan layagan, an mga laktas nan tayangáw, kun may engkwentro dini sa bas’og nira. An kadi’anisan sin pirmi may hiriran, kay nawawahi an iba na may iba man na tuyo sa kanira hawan. Sa bilog na baryo san Sigpit, dini hamok kanira an malinig an palibot; haradók an mga paraudo.

Sayo na adlaw, nagtapo sa tinampo si Sangdangáw nan si Kahindás. Mala, awaton sira sin asdángan. Syempre, nasa diri nasusurat na kasuratan, na an pumirók, buntol, bangkurót, langbo, lasáw, rasaw. Kun sa iba na surumaton, perde. Mayád ngani kay dungán sira pagpirók, san mangatól an kanira mga mata.

‘Humanón ta niyan an ato hiriran’, agyát ni Kahindás. ‘Iluwás ta niyan an pagsagin-sagin san harang san iyo kapangyarihan…’

‘Payt’, bagaw man hamok ni Sangdangáw. Nagkaradág an mga kulibubog, pagsurumaton niya.

‘Magpareha kita. Pakaskásan’, bagaw ni Kahindás.

‘Aw, perde ako so’n, kay haralip’ot an ako bitad’, simbag ni Sangdangáw. Nagkaradág an mga bukdo.

‘Paharagyuan sin itsa sin buáng na pugáy’, bagaw gihapon ni Kahindás.

‘Ma’o man’, bagaw ni Sangdangaw. ‘Perde so’n an sadáy…’ Nagkaradág an mga burak.

‘Nano man an gusto mo, salbatanahán?’, bagaw ni Kahindás na nagtuturu-tinawá.

‘Aw, kun an inhihiranan ta, yo’n na tubli’, bagaw ni Sangdangáw, ‘sa tubli ta agihon…?’ Nagkaradág an mga… Basta.

‘Payt’, bagaw ni Kahindás. ‘Ako an mag-uná…’

Si Sangdangáw, maaram sin pakihiran, sa tukdo san kaniya ama san buhay pa. Una nganyán na aramón sa pakihiran, an manungód sa kahiran. Ini si Kahindás, aram niya, harayo an bo’ot sa tubi. Mas ruyag sini an surut-surot sa mga sirong nan mga pasungán, naghahanap sin bahaw nan tinakpán na tuda na suda. Kun busóg na, naturog ini sa mga gangát, sa diri nauuranan.

‘Halá’, bagaw ni Sangdangáw. ‘An makalantop na may banga na tubli, gana. Kaipuhan makabilang sin napolo, bag’o mag-ibabaw gihapon…’ Nagkaradág an mga uga na dahon.

‘Ah, ha ha’, tinawa ni Kahindás. ‘Manggana ka nag’ud, so’n na siki mo na haralip’utay, sakit ikupáy-kupay…’

‘Halá na, batugi na…’, agyat ni Sangdangáw. Naradag an lawas san tubli, natalkas sa banabá.

Lunak’is sin tubli si Kahindás, binanga, nan bunuso sa danaw.

...Siyam, napolo...

Hasta mag-ika-baynte, wara na pagbutwa si Kahindás, pwera san subó na nahimo san kaniya pagbuso. An mga bato sa kaniya binusuhan, nagsurugád an hitsura sin mga kweba. Maski si Sangdangáw, kinulbaan. Ugaring, aram niya na di’ na mabutwa si Kahindás. An linak’is na tubli, pag-abot sa tubi, naluwas an duga, na nakahilo. Labi kay banga ni Kahindás, mas makusóg sini kaniya an rara. Nahilo si Kahindás san tubli na kaniya insasadiri.

Intatan’aw ni Sangdangáw an subó sa tubi, nadudumduman niya an tugon san ama, na nagamit niya niyan: an hilo, na diri angay na inumon, mas diri angay na languyan.
_________________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s