Pagbagat gihapon sin inbulág

SONY DSCBagaw san kinalingking sa kamotekyu: ‘Marasa pa. Tay’ad sayo kita na pidaso, tinuruptop kita, binurulag… Pag-uprás, intarakip man gihapon…’

Bagaw san kamotekyu sa kinalingking: ‘Ma’o man nag’ud an tawo. Di’ na’gustuhán. Hinimo ka pa na sugad sin okoy. Ako, naisip ada nira an uragay, kun napapana nira sa salog, nan tinuturuhog sin paklang sin pako-pakoháy…’

Bagaw san kinalingking sa kamotekyu: ‘Tinuruptop kita sin magkaiba na itso, pag-uprás, prinitos man ha’k pareho…’

Bagaw san kamotekyu sa kinalingking: ‘Ma’o na an tawo. Kinaraw’ay an kamote, kamote man gihapon an masayon, nan uya dini. Hamamani an hambordyer…’

Bagaw san kinalingking sa kamotekyu: ‘… Nan ispagiti…’
__________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

Iturukál sa gibáng

SONY DSCHa ha ha… Iba man yun na sayaw, mo, ha?’

‘H-halata na diri anád?’

‘He he… Ma’o… Kay akay baya nagpaka-iintra ka dini?’

‘Tsk. Basi pa kun manggana, kay ibakal ko sin bag’o na sundang buwás sa saód…’

‘Kay akay nangaipuhan ka sin sundang?’

‘Nagibang ko an sundang ni Papay, pagpulód ko sin kabuluan. Badi malapad ako, kun maimód an gibáng…’

‘Iya, hingayada an kido-kido mo, kay sugád ka sin harigi na nagpipirit magsayaw. Mati’ano kun isipon mo na kabuluan an lawas mo; marugi-rugi, maaram maghalás-halas…’
___________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Radyo

SONY DSCNano yun, ho, na sa wala, radyo, ha? Boka yun na sa ibabaw, ha?’

‘Diri. Suludan yun sin polbo. Pagbirika mo so’n na matalimon, mailsit sa pandok mo. Kaya kun may sugad ka so’n, angay, pirmi ka piyong…’

‘Iya, yun, ho, na sa to’o an radyo?’

‘Diri. Suludan yun sin tutpik. Pagbirika mo san matalimon, naluwas an tutpik sa irarom. Di’anis man, ‘to’o, kay di’ na’alpugan kun nasa suludan…’

‘Ay, kadi’anis, ha? Kundi, an inhahanap ko man dini sa sitseriya, iba man na radyo.’

‘Nano man na radyuha?’

‘An radyo na di’ ha’k nagbabalita…’

‘Nano man an inhihimo so’n na radyo mo?’

‘Namati sa iristorya, nan nakihimuwa…’

‘Diri radyo an hanapon mo.’

‘Nano man?’

‘Periko.’
____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An nahubon

527413_117211481757336_923557883_nKumusta na daw an kampanya sa pag-ataman san pawikan sa Bulusan? Mayon pa man ada?’

‘Wara na ako nababati. Malin runabaraba kadali, nan naparong…’

‘Di’ padagos an pagdarakop sin pawikan do’on?’

‘Ambot daw…’

‘An nabati ko do’n, san di’ pa naaawat, ma’o kuno yun an handa sa munisipyo kun may bisita… sadto… Mayon pa ngani nganyan sin konsehal na san makatadi, bagaw nganyan, ‘Masiramun daw yadto…! Tagi pa daw…?’

‘Sa iba na bungto san probinsya, namagbuhi na ugaring sira sin mga bag’o himsaon na pawikan. Namaglista sira, may mga tag, dokumentasyon… Dini sa ato, malin wara… Aram san BFAR. Malin makakaraw’ay kunta. Ambot niyan, kun may programa dini para sa pawikan…’

‘Bagaw sadto, sa Dapdap an dakop, sa Sabang an pabakal, libot sa sulod sin bay’ong… Sa Dancalan nganyan, inhahalagahan ini na pwesto kun pista. Mala nganyan, hiraundaon an pista, namagdakop na sini, nan pinanghihigot hamok sa binagong an may samad na pawikan. Bubunuon hamok na pista, basi preskuhon pa…’

‘Kairo man daw… Sugad ada sin sadtuhon pa an kaisipan san iba sa ato, ha?’

‘Di’ man gutom. Sugad sin mentalidad sin parapangayam, na an pag-imod sin lagalag na hayop, maski salapisap an makakarne, libre na pagkaon. An mamundo pa, kay sumsumanan man hamok an pakadtuan san inhihirutan kunta na linalang… Sugad kita dini sin nahubon san panahón…’
_____________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Didi’is

IMG_09661. Rolkol

‘Tamä-tamà an ‘abót mo. Mabatog na an prugram…’

‘D-di’ man… Nano yun na program…?’

‘Priyirmiting. Para sa pagkasarayo, pag-uswag san ato nasyon, nan katotoohan…’

‘Sin’o an masur’maton?’

‘Daghan. Si brader Dyuwil, si brader Pak… Ah, ma’o. Si brader Pak an mabatog, kay yadto, ho sa kaabay niya si Dyingke nan si Nanay Dyune… Ho, imuda sira na arabay: si Gris, si Nanse, si Teto, si Dyibe, si Lyorin, si Dek, si Siuni, si Sinsya, si Ringrong, si Kadiri, si Caitanu, si Sirwin, si Kukoy, nan an bag’o na mimber, si brader Peng… Bali disisays nag’ud sira…’

‘Mga nano yun na tawo na nginaranan mo?’

‘Shhh, mga kilir yun… nan mga dati na adek, poser, draglurd, kidnapir, huld’apir, ripis, nan turtyurir… Nagbarag’o sin buhay san maagihan si lurd… he he he… si Pay…, he he he… si Miyor…’

‘Ah… Iya…’

2. Pangumpisal

‘Ayaw ngon’a paghahali… Mayad ini… badi umabot dun taod-taod si brader Mayk, si brader Manalo, si brader Idi, si brader Ily, si brader Kiyugi, nan si sister Glow…’

‘Atog…, ku’an…’

‘Shhh, ihuring ko sa imo an buhay ko… Nagbatog ako pakahali ko magtrabaho sa pulinarya… imbalsamador ako… Aw, an batog nag’ud, an pagtrabaho ko sa bunuan san tiyu ko. Sa kabubuno sin baktin, naanad ako. Kaya san magtrabaho ako sa pulinarya, sugad man hamok sin baktin an ingugulgul ko. An grabi, an nalumos, kay butog na an tiyan nan may kinaraunan na sin butko. Nan an nauukad na pira na kaadlaw… Binubumbahan mi na hamok sin kimikals, nan tinatahi mi…’

‘Umm…’

‘Una ko pakadali, bata pa ako, sa barayli… Kinursunada an pinsan ko. Nauspital. Bagaw ko, wa’prublima, mabalus kita… Utro barayli, naimod mi, pitu kami… Ayspik an dara ko, hinimo ko hali sa antina sin radyu. Naprisu man kami. Tinukdo kami san katratu. Pag-abut sa prisintu, Ispi’owan pa sadto an kuntak mi… Nagsayo man hamok kami kagab’i sa karsil. Batog sadto, kun may nangaipo, pinagahoy kami…’

“Ma’o…?’

‘Kaipuhan hamok an masalo. Kun may reklamo sa amo, may nasugad, albur ko na, bos…’

‘Didto, may pinahimo an munisipyu, mayon man an pribadu… Mahal diyo kun pribadu… Kun iba na, duwa kami. Mahod ako an nagdadara san motor, an sakay ko an trigirman. Piro, mas di’anis maging trigirman. Iba an pamati… Nan kun nakasari ka na, madali’ay na hamok maghulit… sugad sin nakaadik…’

‘Inhahanap-hanap na, ha?’

‘Oo…’

‘Di’, ungod man nag’ud an DDS, ha?’

‘Didi’is? Lugar yun… Dapitan Del Sur… An lugar mi…’

‘Aw, bagaw ko, …Dapitan Death Squad…?’

‘Oy, wa’ gyud didi’is, ha? Ngyawa…’

‘Kay diri ma’o? Bagaw, mga tirador kamo ni meyor…?’

‘Tsk. Hala, layas na! Patyun ta ka diha, ha? Unsa?’

‘Ok. Tay’ad mahali na ako kangina pa…’

3. Selebrasyon

Di’ pa siya nakaharayo, nabati niya an pagbatog san prayer meeting. May karanta. Di’ niya aram kun nano an bo’ot sabihon san liriko, na di’ man masabutan kun Latin, Griyego, o Arabo…

Didi’is dadey, didi’is dadey dattalurd hasmid. Wewel ridyuy, wewel ridyuy…
_________________________
An pangumpisal, hali sa ungod na ergo. An retrato, kuwa sa Pintô Art Gallery. Salamat po.

Istorya na linukat halì sa ebanghelyo ni Juan 19:25-27

14359113_299650053741775_4816141906469119893_nHiraun-daon sa papaku’an Kaniya yadto an Kaniya ina nan sin mga kababaye’an. Pagkaimod Niya sa ina nan san kaamigo Niya, sinabihan Niya an ina, ‘Babayi, yo’on, ho, an bata mo.’ Nan sinabihan Niya an kaamigo, ‘Yo’on, ho, an ina mo.’ Batog sadto, an kaamigo na an unataman san ina…

Kay sin’o baya an ina? Para nagdara siya kaniya sa sulod sin siyam kabulan, nagpadugo, naglalam, nagpuyat, naghinguha na maitsuhan an ugalì niya sa karuyagan san ina? Oro-adlaw, oras-oras, indudumdom, nahahaghagan, andam na butasan an kasibutan, kun an bata may kaulangan, o ihatag maski nano na may kantidad sa kaniya pagsadiri, kun an bata may kaipuhan. Kun maadman niya na an bata nakulugan, o naparahan, inakusahan, o pinatay, an tidakui niya na mahihimo an mamundo; an timinusi niya na ma’ihatag, an kaniya luha.

May bata na naglalakaw na an tan’aw, nasa banika; diri sa agihan. Malin tugon man ini san ina: kadtu’a, hanapa an imo ruyag, an imo buhay… Ugaring, kun natitikbayo an bata, sa ina man gihapon naagrangay.

Kay sin’o baya na ina an diri mamundo, kun nauli an bata na sugad sin tuod? An kamunduan ugaring na sugad sini, natitiblangan, natatahuban pa sin kaogmahan; si’apo kun nano na korte, kun an bata nakasusog man gihapon pakanhi…
___________________________
Retrato tabi ni Eduardo Uy, Jr. Salamat po.

Panahón

13589039_1139711822768644_2039815825_oPanahón an sustansya na kabilugán ko. Salog an panahón na nag-aanod sa ako, si’apo kun ako an salog; maisog na hayop an panahón na naghihil’ang sa ako, si’apo kun ako an maisog na hayop; kalayo an panahón na nagsusubsób sa ako, si’apo kun ako an kalayo.
__________________________
Pinalís hali sa surumaton ni Jorge Luis Borges. Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.