Sa durho san prusisyon…

290503Nagkaduutan si Miyo nan si Julieta, konsorte nan rayna san Santakrusan. Habang naglalakaw, nan diri nag-aasdangan, an mga lawas nira, magkarani’an.

Para kay, awaton na yadto…

Wara man ‘gud sira pagkadagusan. Kay bagaw, maraot nganyan an nagkakatrato na magka-igso’on, nan kun mas gurang an babayi sa lalaki, o kun urugos pa an mga pamilya…

Bagaw man liwat san mga gurang sadto, ‘Eh, mag-ano baya… na mga bata pa…?’

Kunsabagay, an sununod sadto, si Miyo, naging kaupud-upod sin mga artista. Nagtatagaburog, nagtataga-manikyur…

Si Julieta, naging gwardya. An nakaasawa kaniya, si Berto, an Constantino niya. Nagbata sira sin lima na lalaki, nan sayo na babayi. San unagi na Mayo, nagrayna man an kanira bata na daraga…
________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Advertisements

An gitarista

20160331_145402May sayo na lalaki na di’ nag’ud syerto kun nano an gusto niya himo’on habang-panahon. Di’ man sa kulang siya sin kakayahan, kay daghan an nagtatala san kaniya pagsayaw, pagkuru-kunday, pagkanta, pagturu-tug’ay, paglumpat sin hataas, nan paglukso sin harayo.

Nabag’o kaniya an intiro san may malabayan siya na nagtutugtog sin gitara. Nadagka siya san tugtog, san melodiya, san karinyo san in’guguyok na kwerdas nan nota. Ngunana pa an ruyag niya san maimod an pagtugtog nag’ud, na di’ na ngani in-iimod, ipamutang buta an nagtutugtog. Ini na imahen, nan san musika na nabibilog, an naghuring kaniya, na ‘ma’o na ini, ini na nag’ud…’

Panahon yadto sin mga kangalasan, sin mga kabatiran nan mga ingkanto. Nakatupar na an bakalan sin gitara, sayo na parasunod sa mahika. May napili an lalaki. Binan’o niya sa nagpapabakal. ‘Pambihira ini’, nganyan, ‘hataas an halaga… May ibarayad ka?’

‘Maski pira tabi’, bagaw san lalaki, ‘tataparan ko, mapasaako hamok yo’on na gitara…’

‘Hmmm’, bagaw san nagpapatinda, ‘kun sugad, kaya mo ibayad, an imo mga kamot?’

Nginarat kadali an lalaki. Napaatras. Kun ibayad niya an kaniya mga kamot, paano pa siya makaraska? ‘S-sige tabi… Maski nano na halaga, maski an lawas ko pa…’

Saklay an nabakal na gitara, unuli siya. Batog sadto mismo, inadalan niya kun paano magtugtog, gamit hamok an mga guramoy san kaniya mga biti’is. Diri niya maipaliwanag kun akay, kun inraraska niya an gitara, grabe an kaogmahan niya. Nalilim’tan niya an mga kapigaduhan na kaniya linabayan, an gutom, pasakit, mga pagsayuma, mga kulog na nasarihan. Dahil sini na gitara, malin mayamanon siya sa paghuna niya. Inspirado siya pirmi sa kaniya pagtugtog, na maski sin’o an makabati o makaimod, naalto sa paglakaw, nan nayanghad ngon’a.

Minsan, may nakaimod kaniya, na bagaw ‘Pambihira! Ma’o pa ada kun kamot an kaniya inraraska?’

Sayo na madunong na pirmi nag-iimod san kaniya pagtugtog an sunimbag. ‘Mayad siya magtugtog diri dahil sa kaniya pagraska, kundi dahil an pagtugtog niya, hali sa puso nan kalag niya…’

‘Ma’o…?’, hapot san nakaimod.

‘Oo’, bagaw san madunong, ‘Aram mo, may sayo na lalaki na di’ nag’ud syerto kun nano an gusto…’
_______________________
An retrato tabi, kinuwa sa Pintô Art Gallery.

Maski sa mamará na bato, mabubuhay an gusto

SONY DSCAyaw pagsasabi sin di’ nag’ud’, kay kun pag-abot sin panahon, kaunon mo an imo surumaton. Ayaw paghihimo sin panuga na magpipirit sa imo paghimo sin magub’at, sugad sin pag-ingkod sa bloke sin yelo, o sa sug’ang na may kalayo.

Kay maski sa sayo na mamará na bato, na di’ pa ngani do’ot sa ingod, mabubuhay an masitas, kun gugustuhon. Wara sin makaulang.
___________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An preso

20160331_145529Di’ man siya abogado, o doktor, o padi, ugaring, sa kaniya mga inhuhuring, nasasabutan ko an ako kamutangan; na ako ngay’an, preso; wara sin katalingkasan, wara diretso, wara sin pakadtuan. An intiro na kakayahan ko, mawawaraan damhal. An mga kaugos ko, di’ ko madadamayan. Buhay pa ako, hamamani man hamok an minatay.

‘Ayaw ka’haghag’, bagaw niya na di’ man abogado, o doktor, o padi. ‘Kaya ako uya, basi madanunan ka. Ako an mapaluwas sa imo hali dini. Ibalik ko sa imo an nawara mo na katalingkasan. Ihatag ko gihapon sa imo an dati mo na kusog, diretso, nan baskog. Madadanunan mo an sadiri mo, nan san mga kaugos mo…’

Kaya ako, naniwala ako san mga insasabi niya. Nasisilhag ko an katotohanan sa mga surumaton niya. Salamat kaniya, naadman ko na bilang sayo na preso, ako ngay’an ngana pa sa uripon, mas may damhal pa an alpog… Siya hamok an nagsabi sa ako manungod sini.
__________________________
An retrato, kuha tabi sa Pintô Art Gallery.

An pag-abót san karat’an

OLYMPUS DIGITAL CAMERADi’ man ungód na an karat’an, bunasang na hamok paghugdon dini, nagburulag, nan nanarabrag sin manglain-lain na diri di’anis. An ungod, hunuyop ngon’a an hangin sin kusog, na biyo na yunugyog sa mga puno sa banika, hasta sa mga prutas na tum’ong na, na marugi na an pupunghan. Ma’o ini an naparahan san barong-barong. Pagkaradag san prutas sa ingod, nabuong siya nan, kaupod san pagpurak san kaniya hamot, nagkalupad an mga karat’an: maraot na isip, maraot na lawas, kalamidad, nan an pagkaburulag.
___________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.

95. Sakada

071223May pangalang-alang, sugad sin hadok, o haghag, kun may nasasarihan, namamatian, o narereparuhan na diri kinaandan. An sugad na kamutangan, kun iba na, dara sin panahon. Kun iba na, hinimo sin sadiri na desisyon. Sa urhi san pangalang-alang nan haghag nan an pag-isog-isog na ‘Bahala na…’, an di’ naboboses na ‘diin daw kita sini makaabot…?’

Hapot ini na malin nagpapaimod na an pagpili, o kawara sin mapagpilian, diri hali sa ungod na kaburut’on. Malin napiritan hamok, o piyong, san magdesisyon.

An hapot na sugad sini, kararani sin magub’at na kamutangan, lakaw na nalihis sa dati na inbubungyod na dalan. An resulta, an naglalakaw, diri na sigurado sa kaniya pakadtuan.

Sa kanta na Sakada, naisaboses san Buklod an padagos na kawad’an sin piho na dalan para sa mga paraoma o intiro na obrero na mapaayad an kamutangan, na diri maging hanggan na hamok, mga gamit hamok sira sa negosyo o sadiri sin kapitalista o maysadiri. Yinuga-yuga na ini, kinaraw na (an paraisda, an suda uga, an panday, wara balay, an paraoma, wara pagkaon), maski sa irarom, an mamundo na kamutangan.

Malin lunihis na an panahon sin paglaom.

San dekada otsenta, makusog an pag-arapin sa pag-usong san kamutangan san mga pihig sa sosyedad. Sa lado san simbahan, aktibo na kaintra an mga kapadian. Sa panahon sin hadok, nagpakusog sira sin bo’ot, di’ hamok sa kanira surumaton, kundi sa mga kanta na an iba, sugad sini na kanta, binutangan sin liriko base sa kun diin na lokal. Niyan, an sugad kanira, daghan na an naiban: nagretiro, namunay, tunaliwan, uniba sin katungdan, lunuwas sa bokasyon.

Ma’o man sa lado san mga aktibista. May nawara, hunali, namunay, nahinggit, luniwat.

An kamutangan san mga pihig, pihig pa man gihapon.

Kun iba na, may nalalagalag na nanuga, na hihingayadon nganyan niya an raot, susulayon an irig, lalaki-lakihan an barari. Syempre kay banog na sa mga panuga, di’ na man nadadagka an kadaghanan. Malin naasdang na hamok san asdang sin kulanting. Sa isip, an hapot: ‘Diin daw kita sini dadar’hon?’

Mayad pa an panon sin katamsihan. Kun may nababanaag na kalamidad, nadadara nira an sadiri, nalulupad an kaligtasan. Angay sini na kanta an imahen sin katamsihan. Kun mangyari na mahinggit sira sin salbatana sa dalan, di’ nira aram kun diin sira mahugpa o, bagaw sa Albay, ‘diin daw kita pupuruton?’
_________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An surumaton

OLYMPUS DIGITAL CAMERAIpamutang daghanon ini na libro. Kada sayo, an sulod, mga pahina. Sa kada pahina, an surumaton.

Daghanon ‘gud sini an maaram magbasa na surumaton. An mga maaram, kada sayo kanira, siya nganyan hamok an tama. Sira lugod mismo, di’ nagkakauruyon.

Di’ ha’k sira namagmangno, o aram na nira, habo hamok sabihon, na an surumaton, di’ man hamok inbabasa kundi insisilhag. Nan dini pagbatog an pagka-iriba-iba.

Kay sa sirangan, an pagsilhag sini, kontra sa pagsunlop san sudang. Sa sunlupan, maaga sini nakasilhag; sa pagsirang san sudang.

Wara kanira sin napadaog. Hanggan sa sira magkaburulag. Kada sayo, nagpabantog san kaniya tama na pagbasa. May nagturubod, nagburungyod kaniya, nan dunako an kaniya grupo. Para sa kaniya, katunayan ini san kaniya pagiging tama. Hali dini, naimod niya an sadiri bilang pambihira, bilang sugo, o propeta. Binayabay niya sa kaniya grupo, na siya an mesiyas. Di’ ha’k niya aram, o san kaniya mga insakupan, na an iba pa na grupo, mayon na man niyan sin sugo, propeta, o mesiyas.

Sa libro na kanira inpapadayag, nan intataga-sunay-sunay bilang patunay san kanira pagiging tunay, mayon man hamok sin mga pahina. Sa kada pahina, an surumaton.
__________________
Retrato tabi ni Sg. Salamat po.