An ideya ni Oya Gunda

TitutumbaKun diri mo kila si Oya Gunda, mahahadok ka san kaniya hitsura san Sabado san lumuwas sa kanira hawan: gukgukon an buhok, kiriwit an pagkadahik san palda, naglalaylay sa sugbong an butkon san bado, naghuhuthot an sip’on, nan nagluluha-luha na sugad sin manigbas. Kay dini sa pagkararani, ma’o ha’k ini si Oya Gunda an bihira makihalyaw. An tihalyawi niya, labay pakadto sa tindahan o sa Central, kun mapisar san kalo. Niyan pagkaimod kaniya, naakap si Oya Desta san hitsura niya.

‘Aw, na ba’, Gunda?’, hapot ni Oya Desta na nangalang-alang kunta. ‘Napan’o baya, kay sugad ka sin may problema?’ Rinani niya si Oya Gunda, nan ginap’tan sa kamot.

TumbaKinuwa ni Oya Gunda an sidsid san palda, nan sunipnga sin madamuon. An natuda na sip’on, binag’id niya san guramoy nan pinahik manta sa palda. ‘Ay, Desta, naaburido ako niyan! Kun diri sini na pista, diri magsusugad sini an buhay mi! Mala ini, kay ho, hanggan niyan, si Kanor, naghahagong. An hilamunon sa pasakay, wara kalalam, an siakon na pal’ak sa uma, badi kinaralit na…! Ini na pista an may sala…!’

‘Ayaw daw ngon’a, Gunda…’, bagaw ni Oya Desta. ‘Nano an hinimo san pista sa iyo kay naaburido ka? Samantalang malin intero na Bulusanon, grabe an ogma, ikaw man, grabe an pamuringot…’

‘Aw, kay kun diri so’n na barangay nayt, o kun nano man yun, diri ini mahuhubog sin sugad sini si Kanor… Mala yun. Naagahan na pista na gab’i sa awditoryum, inuli dini, in-aaragubay na segunda diya. Pag-abot dini, tuspok. Nabungkaras hamok kun masuka…’

‘Ayah, kinupos yo’n.  Akay, na baga daghanon an sumsumanan? Saka, nano man an inpasaw mo?’

‘Hmm, an uyam ko, kinuhit ko an suka, nan binasa-basa ko, nan intaga-hungit ko. Naubos-ubos man.  Masiramon ada, kay may rami pa na arak…’

Comatose‘Mayad-ayad yun na ideya mo, Gunda.  Pero an aram ko, kun naparaot an inom, an til’ig so’n, arak manta…’

‘Hmm, hingan na so’n na irinom… Kun matigbak ini si Kanor, iakusar ko yun na munisipyo…!’

‘Ay, baadaw, Gunda. Iya, makadto na ako, kay kun kuwaon mo pa ako na testigo…’

Advertisements

Segunda diya

Basiyo sa beer plazaMaluway-luway an lakaw ni Oya Berya pakadto sa ingkudan sa piliw san tinampo; sugad sin may bari siya na tul’ang sa bariksanan. Didto, inabutan niya si Oya Polen, nangingkudan na, sagmak an sayo na siki, nanghuhuyam sin masiraaaaamon na huyam; ngurison na, nan an buka san hiwa, masasangagan sin buklad na abaniko.

‘Hay, na budlay sini, Madi’, bagaw ni Oya Polen.

‘Ma’o’, bagaw ni Oya Berya. ‘Pinangkabayaan na naman kita. Mayad hamok kun pinamagpaabot…’

‘Ma’o. Matagal, di’anison man ‘to’o yadto na pista. Niyan hamok pangyari na malin grabe an kaugmahan, ha?’

‘Aw, kay di’ ka’, na daghanon an imudon? Pwera san sitseriya, mga tayaan, daghanon man an kontes: birisikletahan, paralaksi’an pagbuong pili, pagwarapuhan, pagarayunan, paghirimo kalo, parada na halabaon, kontes sin mga bumbo nan martsa, karantahan, mayon pa sin Beer Plaza, may Barangay Night.’

‘Di’anison, kay haros intero na tawo, may maiintrahan na kontes. Nanghuyam na naman si Oya Polen. An buka san hiwa niya, sugad sin mahungitan sin tuktukan. ‘Para kay grabe man ‘to’o an kapaglanan nan puruyatan…’

‘Si’apo. Basta maogma… Kaya badi sa otro pista, mas daghan an ma-uruli nan mamirista…’

‘Aw, badi daghan man an mairintra sa mga kontes… Badi an iba, niyan pa hamok, mamaghumot na…’

Unalto sin diyo an ergo nira. Nanghimuta pareho.

‘Aw, hain an kaurupod mo, kay malin ikaw ha’k an natuda niyan sa iyo?’, hapot ni Oya Berya.

‘Hmm, atog bagaw ko sa imo, badi an iba, namaghumot na sa kontes otro taon… Ho, an bata ko na daraga, yadto sa kaklase, mamagpraktis nganyan paglakaw sin sugad san sa entablado. An ikaduwa na lalaki, yadto, kay mapraktis kuno san kanira kombo. An poto na lalaki, yadto sa paraburog, may tetestitingon nganyan na bag’o na istayl sin burog. An ama nira, kaupod man san mga kainuman, mapraktis nganyan kun pan’o diri tulos mahubog sa Beer Plaza nan Barangay Night otro taon…’

‘Ma’o man an kaurupod ko sa balay… puro an sa otro taon na an pinamaghimunta… Iya, kita, nano man an ato praktison?’

‘Hmm, badi umintra ako sa padaraghanan hugasan. Uyon, sa banggerahan, hasta didto sa likuran, puro hugasan…’

An pagbugaw san butbot

Dancalan Wara pa sa alimutaw an istorya ni Harry Potter, mayon na dini sa Bulusan sini na mga di’ naiimod na tawo, nan sini na mga tawo na naiimod na di’ na man tawo. An gahoy sini sa iba na lugar, asuwang. Dini, butbot. Ini nganyan, tawo na nag-iiba-iba sin hitsura. Mahod nagiging hayop; halimbawa baktin, o uwak o kalabidong. Syempre, naiimod man hamok ini kun gab’i, kaya diyo hamok an nakaimod, kaya mas di’anis pag-iristoryahan. Kun mayad an pagkaistorya, pwede man magpagirabo san barahibo.

May mga inkukuruno-kuno dini na mga butbot nganyan. Kadaghanan kanira, babaye, na badi mararaw’ayon, nan diri mahinalyaw. Kaya sa iristorya, pirmi sira wara, kaya sira an napapag-iristoryahan. Ini nganyan si Oya Ku’an, inkatapo pa hamok na katutnga, pag-ililiko sa kanira, orig na ugaring. Yo’on man si Oya Ku’an, in-aaram so’on kun diin may burod. Pagkagab’i nagiging tamsi, nahugdon sa kuguhan nan, sa yungod san moskitero san nagtuturog na burod, pinalaylay an halabaon na dila, pakadto sa tiyan san burod, basi supsupon an dugo. Kun matimalahan mo nganyan ini, diri ka magribok. Kumuwa ka sin gunting, nan gutlabon mo an naglalaylay na dila, kay malagabong na hamok yun na butbot, pagkahulog hali sa kuguhan. Ma’o ini sadto an pagbugaw sin butbot.

An huni nganyan sini na butbot, ma’o ini: But-but-but-kuwaw! But-but-but-but-kuwaw! Sugad ada sin masunga, na bagaw Hat-hat-hat-hatsing! Nan san boy scout, na bagaw Hip-hip-hip-hooray! Bagaw ngani, maski diri ungod, kun inhuhulit-hulit, pinaniwalaan na ungod. Sa kahulit-hulit sini sa kabataan sadto, san budit-budit pa ako, san nayntintaklaon, nagkakaharadok sini na butbot.  ‘Hala! Magparaginawi ka ngani, ihatag ko ikaw sa butbot?”

Pinaniwalaan na may burbot, hinuna na an sayo na ngaran sini, kuwaw.

San dekada sitenta, may nauso na tugtog na instrumental, na may pasambang na tag’ok na ‘Kuwaw!’ San binilog an liriko na sangay, naging ‘May kuwaw sa Dancalan Beach’. Kunsabagay, sadto pa inkukuruno-kuno, na dini nganyan, may mga di’ man butbot na inkukuwaw kun gab’i.  Syempre, diyo man hamok an nakaimod kay gab’i. Sa kasarabi-sabi, pinaniwalaan. Maski diri butbot, malin inkukuwaw. An iba nganyan, taga-dini. An iba, dinadara dini. Sugad na nganyan sini an pagbugaw sin butbot.

Maski diri na nauunabihan an kuwaw, nagpadagos ini sa pagpakadto-pakanhi. Malin mas kunusog ini san mga nakaagi na dekada. Ini nganyan na Dancalan, baragatan sin mga kuwaw. Dini nganyan inhihiringuro, inhihirimay, inpaparakluhan, nan inpapahutan. Kun mayad an pagkaistorya, nakapaturungkag man nag’ud sin barahibo.

Unabot na sa bag’o na milenyo, buhay pa gihapon an butbot, na mas kila na ngani sa termino na kuwaw. May bag’o na nganyan na namahala sa Dancalan, maski malin dati na ini dini, beterano na sa mga pahino-hino. Badi sayo ini san magiging sentro sini na bagaw turismo.

Pasambáng, pahamót, pangpasirám

Jane's limonNiyan kay antebispera, sibót na nagúd si Oya Lunding. Malin pirmi na hamok kuris’ong an agtang, bukda an panurumaton, na sugad sin titatalukáng kun magsala-sala sin simbag si Inoy Bundoy. Dara san kasibutan, nan badi san alosoos man, kay malin duwa na kaadlaw wara pakalalam pangarigos.

Mala kangina. ‘Bundoooy!’, kurag’it niya maski yadto man hamok an asawa sa kanira pasungan, tali’ungod an katatayhop san in-aamak na dungkot sa sug’ang. ‘Aw, nano na ini na inpapapilian ko sa imo na bugas? Nahimo mo na? Human na? Kangina ka pa do’n sa pasungan.  I’upod ko na’k ikaw sa gatong, ha?’

Mala pa hamok…, sa isip-isip ni Inoy Bundoy na maski nakapamalinghawon na, luway pa gihapon an simbag. ‘Oo, ‘gud.  Matagal sini na igaratong na malin hulos…?’

Ma’o pa? Lalo naaburido si Oya Lunding. ‘Aw, kay kunay sala? Awat ko na ikaw sin katuguna, na magtipon na sin mamara na igaratong… Pan’o, sig’ak sin tungag…’

‘Ay, babaadaw.  Kay nano nag’ud an naaburiduhan mo? Kun sugad ka so’n, badi wara kita sin mahuman sini na inpepreparar ta…’

‘Aw, kay wara mo ako kabati?’, bagaw ni Oya Lunding na namariskanan pa. ‘Nano, kumpleto na an dulsihon na tangkwa?’

‘Oo. Kangina pa. Nano, batugan ko na?’

‘Kinaruskos mo na?’

‘Oo. Pinugaan ko na.’

‘May ilóg?’

‘Mayón. Linab-unan na, pinanitan, binuruka…’

‘Pasas?’

‘Mayón.’

‘Limón?’

 ‘Kahapon pa yun pinangdagot. Kinirisnit na…’

‘A, an dulsihon na buding?’

‘An pili, linab-unan na, pinanitan, giniling. Human na man an mga kaha…’

‘Handa na an bunay na pangpagilang…’

‘Oo.’

‘An tambulilid? Nakapangayo ka?’

‘Ay, oo. Didto, kura Oya Siding sa Poctol. Iniraid na, sinamo na sa giniling na ilóg…’

‘Uhm. An tamalon. May lihiya na?’

‘Duwa na bote yun na pinahuro ko…’

‘An ibuson? Areglado na?’

‘Ma’o pa yun an malimtan? He he he. Malimtan ko na’k maghangos… he he he.’

‘Binuang-buang daw. May anis na?’

‘A-anis? Aw, ma’o, ha? Aber daw, kay dalaganon ko pa-Central. Nalimot nag’ud ako…’

‘Insabihan na… Sugad ka nag’ud sa imo.  Hala, ayaw pag-uuli kun wara ka dara na anis, ha? Kay kun wara sini na mga pahamot, pasambang nan pangpasiram, sugad man hamok sin kulang an taramo kun pista…’

_______________

An retrato tabi sin limón, kuwa ni kabubungto na Alma Jane Gamil. Salamatunon tabi.

Kaboses, kapareho, kabubungto

Jerks LiveIstambayan nira ini sa Gubat, an paradahan san dyip na pa-Sorsogon, dini sa kahampang san Manda Sari-Sari Store. Di’ man sira dispatser o inspektor. Pero an mga trabahador na konektado sa pag-abot nan paghali san mga dyip, haros inako na an regular nira na presensya. Kun may listahan sin myembro, hain sa honorary o bulan-bulanay sira, si John Tuboltae nan si Brad Espiritu. Niyan, nagyayanghad sira sa nakapaskel sa poste.

‘Bulikiti, padi!’, bagaw ni John. ‘Mauli si Chikoy! Matugtog sa Bulusan! Buli ni apo niya. Angay, makadale kita sini! Mamista kita! Baynte-tres ini na gab’i, pagkaaga, disperas na, pakikaon na sin pwerte, diri ma’o?’

‘Ma’o, ha?’, bagaw man ni Brad. ‘Pambihira kunta na tyempo. Pamasahe hamok an kulang…’

‘…Aw, ayaw paglimuti an tiket…’

‘…Kinyintos, may tolo na na beer nan duwa na pulutan.  Aw, maski lima na hamok sa ako na beer, tolo na pulutan sa imo…’

‘Pulutan na dyan… May sayo pa kasemana, pwede pa kita magkumpradiya… magbagids-bagids gihapon kita… Nano, payt?’

‘ Maraw’ayon kunta, kundi, makaimod lang sini, payt na hamok…Pan’o  baya, akay diri dini sa Gubat? Diri baya Gubatnon ini? Paryintis ada ini ni Mano Ange?’

‘Diri, padi. An aram ko sini, taga-Buhang. May balay yun sadto dun sa kahampang san eskwelahan… Nakaasawa gihapon an ama niya sin taga-Central, nagkakanta na siya sa U-belt.’

‘Bulikiti, padi, nakay aram-aram mo man? Upud-upod man lang kita dini sa terminal oro-adlaw…?’

‘Pan’o, padi, sa ato lang na duwa, kras ini sadto san duwa ko na kamanghod na babayi…’

‘A. Aw, mayadun daw, ha? Baga mayon pa palan sin pasine, an direktor taga-Bulusan man?’

‘Ma’o kuno.  Mayadon man na mga taga-Bulusan ini. May sayo pa ngani na taga-Bulusan man, na cinematographer. Sabi uragon man kuno yun. Bagaw pa, kapareho nganyan an estilo ni Martin Scorsese, sa paggamit sin kamera, sa mga ilaw…’

‘Martin Scorsese san Pilipinas? Pambihira, ha? Pareho man ada yun kun Bert Nievera, Johnny Mathis san Pilipinas…?’

‘…Kun Pol Toledo, Rod Stewart san Pilipinas…’

‘…Kun Claire de la Fuente, Karen Carpenter san Pilipinas…’

‘…Kun Fred Panopio, kun iba na, Glen Campbell san Pilipinas…’

‘…Ambot daw.  Iya si Chikoy Pura?’

‘…Aw iba siya kay inkokopya san iba…’

‘Sin’o man?’

‘Aram mo, si Mick Jagger, siya an Chikoy Pura san Inglatera…’

‘Ma’o, ha? Niyan ko lang nareparo. Malin in-iirog man nag’ud an istayl nan boses ni Chikoy… Aw, may madagusan man kita sa Bulusan… makalibre man lang sa pagkaon?’

‘May-on ako kakila doon sa Sabang… Si Er-er nan si Piswit…’

‘Mga nano an apelyido sini, batog man sa F nan sa G?’

‘Diri. Mga dayo an ama nira. Si Er-er, an apelyido, Suplay…’

‘Iba man, ha? Ya an sayo?’

‘Insik ada an ama, Yu. Piswit Yu…’

‘Di’ nano, areglado an plano sa konsyerto?’

‘Oo. Kun makadelihensya pa, kadtuon ta gihapon sa Bomick’s Nook sa Sorsogon, sa 24 gihapon…’

‘Payt…’

________

An retrato tabi, hali gihapon sa internet. Salamatunon tabi. Salamatunon man sa dagdag na kinaadman hali kun kabubungto na Alma Jane Gamil.

Duwá na bulkan

Bulkan by Jane

Malas’ag pa an kahapunon, malin diyo na an tawo sa luwás. Badi dahil san katinik-tinik, daghan an nagkahurugak niyan. Si Er-er nan si Piswit, yadto sa tindahan ni Roking, nagbibilang san namaglabay.

‘Imuda baya an bulkan, ho…’, agyat ni Er-er. ‘Pambihira pag-imudon, ha? Sugad sin anino sa panirum-sirom…’

‘Ma’o, ha?’, uyon ni Piswit. ‘Sugad sin duwa na bulkan na magkakaob… sayô na itom, sayô na puti…’

‘Nano daw an gusto sun sabihon…?’, hapot ni Er-er. ‘Sugad san asul nan san baga san bandera, ha?’

‘Ma’o… An bandera, kun sa itaas nganyan an asul, wara gera… kun an baga sa itaas, may gera…’

‘Iya ini na bulkan? Kun an nasa itaas puti…?’

‘Panirum-sirom… Kun itom,… ha ha ha’

‘Kun itom, di’ na yun Bulusan, kay sugad sin bulkan na may isno…’

‘A, badi sugad sin may duwa man ini na pagkatawo na bulkan… An naoogma, nan san nahahaghag…’ Hunangos si Piswit sin hararom.

‘Hararom yun, pale, na sinabi mo…’

‘Popularon na baga an Bulusan niyan? Dahil sa internet, narereparuhan an pambihira dini na mga pasyaran… Niyan pa hamok, daghanon na an naiimod na wara man sadto…’

‘Ma’o. Di’anis baga? Diri ma’o yun an gusto ta intero?’

‘Ma’o, pero sa kagalatan, may pangalang-alang…’

‘Nangalang-alang, diri naburungan?’

‘Nangalang-alang…  Pwede man sabihon na naburungan. Malin sugad sini an kamutangan san Bulusan niyan.  Nalangkag but’san an kadatihan, sugad san ispaltado na tinampo na liko-liko nan halitid, mabudlay na oro-adlaw, para-uso na pagbuhay, mga kaugalian nan kinaadman… Naakap man, nasuri’aw san mga moderno na bagay, rimot na inprastruktura nan istaran… An masakit hamok, malin diri pwede ini pagdunganon. Kun gusto mo sin sayo, kaipuhan but’san mo an sayo pa..’

‘Duhal-baton?’ Nan tunupra si Er-er.

‘Niyan kay nareparuhan, kaurupod san makaranhi an may mga sobra na kwarta. Mangbabakal dini sin sadiri. Maski habo ipabakal an awaton na na sadiri,  pagpadayagi sin kwarta, may mapabakal, maski wara man plano na kadtuan.’

‘Badi hasta san sayu-sayuay na banggerahan, ipabakal, kun presyuhan…’

‘May matindog sin mga negosyo nan noro-negosyohay. Niyan ka makaimod sin mas daghan na bag’o, maski di’ man nag’ud pagbabag’o…’

‘Di’ di’anis, kay may matatrabahu’an…?’

‘Aw, ma’o. Madaghan an baylarina, maabot an droga, magtatariya hasta san dati na mga yano hamok… An mga dayo na daragko na tahor, pakanapon an impluwensya sa administrasyon dini basi mapaboran sira. May diyo na dagdag na trabaho, pero magmamahal man an barak’lon, batog sa ingod na bugsukan…’

‘Aw, bagaw ko, maayad an buhay san Bulusanon…?’ Nanghiwod si Er-er, nan nanghuyam.

‘Kun naruyag mag-imod san mga namagkanhi, nan san manglain-lain pa na naiimod, pwede sabihon na mayad na an buhay ta dini… Pero, pamati ko, an kadaghanan na Bulusanon, ma’o man gihapon sa kupáy-kupay nan pungák-pungak…kumpara sa diyo na magkakamit, kaupod na yadto na mga dayo…’

‘Hmmmh. Diri yun makatitinawa. Kun sugad so’n an mangyari, mapupuringot so’n an Bulusanon…’

‘Di’ man intero. An iba, maaaling san mga naiimod.  An iba pa, mauuringan man. An iba na diri nalilipat, ambot kun nano an hihimuon… Ambot kun may mahihimo…’

‘Iya, yuon man na geothermal… Diin man yun mamutang?’

‘Sayo pa yun na inpapasuruhayan. Malin an tawo, habo sun dini, habo na paglab’tan an ato lugar. Para kay malin di’ man tatapidon. Sugad sin tipupurok na manok, sige hamok sin tamburok san mga proponente. Kun di’ mag-ikmat an tawo, lilipaton sira sini…’

‘Pan’o daw yun… turismo nan geothermal nan mayad na kapalibutan… pan’o daw yun magsasarayo?’

‘Ambot…’

‘Ba’a, pale, akay daw maluya niyan an haralyaw?’

‘Badi nagkakahurugak… o nahadok sini na baradilan niyan…’

‘Ma’o pa ini.  Binatugan san sa Juban, sa Irosin, sa Casiguran, sa Gubat, nan dini na sa Bulusan. Sugad sin mabalik an san marsyalo, ha?’

‘Ambot daw. An nareparo ko, dini man hamok sa palibot san bulkan, nan malin bunigla hamok…’

‘Akay daw?’

‘San arin yadto, may helikopter na nagpara-layaw-layaw. Bagaw, nag-iimod san bulkan, kun titutuga… Badi nag-iimod ugang san mga nasa irarom…’

‘Mahabo ada so’n an Bulusanon, kun magka-aralaw yun na mga enpi’e hali dini?’

‘Aw, daghan an nasumo na sin kapangidit, san malin wara katapusan na darakop-dakopay… Sin’o an diri?’

‘Tara?’

‘Awat na yun do’n sa palibot san bulkan… Bagaw san iba, badi may tuyo pa na lain, halimbawa, gwardyahan an mga matesting sini na geothermal…’

‘Akay man paggagwardyahan?’

‘Aw, kay dako baga na negosyo yun? Malin an gusto ibugsok dini, planta na 40 megawatts kakusog. Kun an kaipuhan nganyan na kapital, 2.5 milyon dolyares kada megawatt, namutang na 100 milyon dolyares, o kun sa piso, 4.2 bilyones. Kun, maski habo san tawo, batugan yun na planta… nan makareparo an tawo… nan magplano na paaltuhon…? Syempre, magruruha-duha, kay kun maparahan nganyan.  O, di’ magpapadagos an pagbugsok na wara sin magsasawong-sawong?’

‘Ma’o  man nag’ud, ha? …Mahali ada an baradilan?’

‘Ambot. …Mahali ada an korapsyon?’

‘Ambot daw…’

‘Iya…, pakarin na kita? Ho, Malin ti’uuran…’

‘Uruli na. Pamunay na…’

Nagsiway sira, wara na pagreparo na sa kaawat na nira sin istorya sin hinuluga-huga, niyan hamok sira pagseryoso.  Wara man lugod nira kareparuhi, na an bulkan niyan plos itom na, tahob na san gab’i.  Buwas, maluwas na man an pagka-asul na berde sini, nagdudungaw na sugad sin higante sa nakapalibot na mga bungto. Pagyango san mga tawo, maiimod an dati nira naiimod na bulkan. An sayo, sa duwa, na bulkan.

_________

An retrato tabi, hali sa Bulusan Rural Vagabond ni kabubungto na Alma Jane Gamil. Salamatunon tabi.

An Bulusanón na musikero: Sa nangaláng-alang na panahon

chikoyMauli nganyan si Chickoy Pura. Kaupód an kaniya banda, matugtog sira dini sa Hulyo 23, antebispera. May kagalatan sini na bayabay. An makapamista, naruyag. An diri makauli, nanganugon. Awát na pan’o nababati an ngaran niya, nan san kaniya pagiging sikat na musikero. An iba na maaram mag-ukad sa internet, nakaimod na san kaniya pagtugtog. Kadaghanan ada san mairimod, mga bag’o na henerasyon.

San budit-budit pa ako, san nayntintaklaon, naimod ko siya kaurupod san mga Buhangnon na parabasketbol, namagdayo dini sa bungto. Kun diri ako nasasala, kutom an kaniya Bulusanon, marag’mo, sugad san sa mga Buhangnon. Badi sa Buhang siya pagbatog pagrururaska, sa mga medya-agwa o tiripon-tipon kun wara himu’on, sa mga programa sa eskwelahan o sa baryo. Kun kaupod san team sin Bulusanon, nan nagsusurumaton na sugad sin Bulusanon, Bulusanon?

Siya ngay’an bata sin Gubatnon na ina nan ama. Naasawa san ama niya an sayo na Bulusanon, kaya nakaistar siya dini. Kaya sa mga taga-Gubat ada, sayo siya na Gubatnon.

Di’ man siya ordinaryo na musikero. An kanta niya, iba man sa ordinaryo na kanta. May manungod sa  obrero na intutumos-tumos (Minsan Karaniwang Tao, Haligi ng Maynila), salvage (Warning), hiriran (Dogs), utang san gobyerno (Mad Mathematical World), sa pangako sin pagbabag’o (Sayaw Sa Bubog), migrasyon (Reklamo ng Reklamo), kapalibutan (Nukleyar), nan puringot san sosyedad (Rage). Sa kaniya pagtugtog, nakaupod niya an mga adbokasiya sin reporma: Musicians for Peace, Freedom from Debt Coalition.

May mga pagtala na an kanira grupo, onra hali sa kaurupod sa idustriya nan radyo, diri hali sa parabati, sa paagi sin popularidad nan benta san diyo nira na album.  Kadaghanan, nagbabati sin kanta na manungod sa pagkaratrato, pagburulag sin magkatrato, pag-arapin gihapon sin magkatrato. Kun makahihibi an kanta, o makunswelo, nagiging popular ini, na nauuli sa pagbakal sini na mga kanta o album. Kun sa kakayahan bilang musikero, yadto na sira didto sa mga pambihira. An kulang hamok, humimo sira sin kanta na malapuyuton. Kunsabagay, mayon sira sin diyo na kanta na pwede man sa jukebox; sugad san Kundiman, Malayo Na Ang Puso, nan Panambitan. Kaya man nira kumanta sin mga cover, o kanta sin iba na musikero. Pero mas kiling sira, nan mas nakikila, sa pagiging musikero sin reporma nan protesta.

Niyan pa hamok masasarihan sa Bulusan an kaniya pagkanta, an mabati an kaniya mga kanta. Kun naglalaom na makasayaw sa tugtog niya, badi mabuyo. Kun hanap an kaogmahan sa kanta sin pagdulag, badi matimli. Syempre, sa sayo na beterano sa pagtugtog sa publiko, aram na ni Chikoy Pura kun paano pahino-hino’on basi magkasarayo an musikero, an musika, nan san publiko sa sulod san konsyerto. Basi pa kun batog dini, mahulit pa an kaniya pagtugtog dini, nan maruyagan, masabutan pa san mga Bulusanon.

Niyan na pagkanhi niya, pigado pa man gihapon an panahon; daghan pa an pangalang-alang. An sosyedad, nag-aalabat pa gihapon sa paglakaw sa ngaran sin demokrasya. Maski nano an mangyari, di’ man ada siya inegar san mga tagadini bilang sayo sa kanira: Bulusanon, maski mag-insistir pa an mga Gubatnon na Gubatnon hamok siya, o an iba na Pilipino na mas Pilipino siya.