Ganadór

May pururók sa hawan nira Inoy Apron. Sugad san dati, yadto man sira Inoy Pater, si Inoy Tubay, si Inoy Gabin, nan si Inoy Mando. Sira an mga establisado na parabulang dini sa Sabang, o dini sa Bulusan. Beterano na sira sin pira na dekada sin bulang, tupada nan engkwentro, an bagaw niyan derby. Kun diri ka pa sugad sa kanira, sugad ka man hamok sin Junior kun sa basketbol, private kun sa PC, o 4-rounder kun sa boksing. Maabot man an panahon mo, pero pirmi sira una sa imo.

Niyan, sugad san dati, may mga dara sira na higót, o an bagaw sa Tagalog, tinali. Higót, kay ini na manók, pirmi may higót kun sa luwas san kulungan. Diri basta higót an higót sini. Tansi ini na daan may remate, may sulbungan sin pakò, nan anit na ibaralhón sa siki san manók, basi diri masamad. Ini na higót, may kaatól na says pulgada na pakò, na intutusok sa ingod, kun inhihigót an manók.

An manok basta dara nira, namutang na mayad; mayad na klase, mayad pumurok, mayad an erensya. Kay sira, bilang beterano na parabulang, maaram maghiningbis, mag-imód san senyal na di’anis sa kiskis san siki san manok. Aram man nira an mga tradisyon na pangontra sa dimalas, sugad san paglihis na labayan an yungód sin balay na may minatay, kun pakadto na sira sa bulangan. Mayon man sira sin mga inbubutang sa tadi, sugad san tingó sin ayam, nan sin mga gangat hali sa uma, na nakapaisog sa manok, kun kinakabit sa tadi.

Sira kay kadaanan na parabulang, diri nag’ud pagsugal an hanap sa pagbulang, kundi reputasyon; an pagiging ganador san kanira manok. Di’anis pagbati’on kun may nasugad, ‘Basta manok ni Inoy Apron, pustahi, kay mga mayadon so’n an higot…’ Sa sangtaon, badi sayo hamok kabeses nira ibulang an higot. Inaataman nira sin mayad, pinakundisyon. Mala san may libre na baytamins hali sa dispinsare, imbes na siya an tumumár kay pirmi nagkakagôkô si Inoy Apron, an manok ugaring niya an nagparatumar san Revicon. Pwera san concentrate na inbabakal, intatagan pa niya sin bunay an higót. Kun inhahapros niya, nan may banga siya na sigarilyo, inhuhuyop niya an manok san aso. Badi kun sa tawo, basi maogma man an manok, makayupyop man sin sigarilyo. Sunod na aga matapos ipurók, kinakarigos niya an higót, hinihilót-hilot an mga kalamias, ginagap’tan sa ikog nan pinakalapakapa. Kun iba na, kun nadangba an balukag sa irarom san paa, kinakaparan niya ini; inuutudan an balukag, basi di’anis pag-imudon, nan diri nganyan makaulang sa pagpakol san siki. Kun naruyag pa, pinapalungan niya an manok; hinihilap sin labaha an paplungón, basi nganyan gumaan an ulo pagkagat sa kakontra, nan an kakontra man, maibanan an kagaton. Ini liwat na solog, kaipuhan makakagat sa kakontra, basi makasyapol.

Sa bulangan, an paghanap sin kakontra, o bagaw pag-itsar, kaipuhan man sin kinaadman. Kun kila na an manok, pinagap’tan ini sa diri kila na tawo, basi diri pag-itsaran sin mayad na manok, o basi diri malyamado kun malarga man. Kun iba na, kun diri pa napapalungan an manok, binubuntog nira an higót sa lapok paglabay sa pasakay, basi nganyan isipon san maitsar na bag’o pa’k dak’pon hali sa uma.

Maski gab’i, kun nakihalyaw sa tindahan si Inoy Apron, mahód dara an manok; inhahaprós. Badi nagngungurutób an asawa ni Inoy Apron, na mas nahahapros pa an manok, kaysa kaniya. Para kay di’ ha’k ada ini inpapabati. Pinaagi na hamok sa pagmamâ.

An mga higót ni Inoy apron, mahod sendensya san mga dati na niya na higót. Kun ganadór na napilay san ibulang, binubuhi’an na’k niya sa uma basi mangupa. Mala san an manok niya na ganadór pakóy, pira na henerasyon yadto sin pakóy na solog na inhigót niya. San an ganadór niya yadto na tungkayan na balawón, nagkapira man an kabataan sadto na naging ganadór man.

Nagbag’o hamok an pag-ataman ni Inoy Apron, san mareparo niya na daghan na sa mga kaitsada niya, an manok, mestiso teksas, o puro: mga halaba an tuka, banderado, nan mas masyinapól sa purók, labi kin paunit. Naisip ni Inoy Apron na kun diri siya sumunod sa uso, masakit siya manggana sa bulang. Mala si Inoy Mando, na mga mestiso na an manok, kay pirmi may gana sa mga dara kun Domingo.

Kaya san makatyempo, punaManila si Inoy Apron. Didto sa lugar san bata niya sa San Andres, may mga namaghigot man. Naimód niya ini san una niya pakaabot. Niyan, an tuyo niya, makauli sin mamat. Wara man nag’ud siya kahipot na diri makakuwa sin solog na hataas an klase. ‘Para kay’, bagaw ni Celso na bata niya. ‘ini nganyan, Papay, na dalusapi, an erensya sini duwa hamok na panggana. Diri nganyan ini nakatolo…’

Binati hamok yadto ni Inoy Apron sa sayo na talinga, nan pinaluwas sa luyó. Sa isip niya, babag’uhon niya an erensya sini na manok. Sa kumbinasyon san hataas na dugo nan san sistema niya pagmanso, malampas sa duwa an gaganahon sini na manok.

Pag-abot niya dini sa Sabang, nan maimod an bag’o niya na higót, daghan an naruyag. ‘Kay nano baya an trabaho ni Celso sa Manila?’, bagaw nira. ‘Mayad ada, ha, kay nabakalan ka sin teksas? Diri mahalon yo’n?’

‘Ku’an’, bagaw ni Inoy Apron, ‘sa pabrika an trabaho san ‘laki. Bagaw niya, badi otro taon, himuon na siya na superbisor…’

‘Ba’ah’, bagaw sin sayo’, ‘di pwede man magpasulód sin trabaho?’

‘Aw, posible…’, bagaw ni Inoy Apron.

Na pista, unuli si Celso. Badi sinuratan ni Inoy Apron, na ibulang niya an bag’o na higot. Si Celso an punarada. Gana sira. Wara samád an manok. ‘Pwede pa kunta sayo pa na sultada, Papay…’, bagaw ni Celso.

‘Aw, diri’, bagaw ni Inoy Apron. ‘Banóg na an lawas sa una na laban… Pigado na kun duwaan pa…’ Diri sugad sini an sistema niya. Kaya hinulat niya na magBag’ong Taon, bag’o niya binulang gihapon. Gana na naman sira. Wara gihapon samad an manok. ‘Aber’, bagaw niya. ‘Sa pista, babari’on ta an erensya sini. Papustahon ko si Celso sin duru-dako…’

Tipipista, nagpatugon si Celso na diri makauli. Wara na nganyan siya trabaho. ‘Nano?’, bagaw ni Inoy Apron sa nagbalita. ‘Kay akay?’ Nakapasuhay ada an superbisor, na tutukalan kunta niya kay maritayr na. Napuringot an gurang, sunumat sa manedyer. Habo man liwat nganyan mag-ayo dispensa si Celso. Tara, di’ tinalkas?

Nadumduman ni Inoy Apron an una na trabaho ni Celso. Pahinante siya sadto sin ahente. Naruyag na kaniya an amo, kaya bagaw, mag-adal na pagmaneho, basi matagan man sin trak na siya na an magdadara, nan may pahinante na siya. Aw, kay nadakop na nangupit sin koleksyon. Maski bagaw niya sadto pa man ha’k niya inhimo, nan ibalik manta an kinuwa, tinalkas man gihapon siya.

Nangluya si Inoy Apron. An inalauman niya na parada, diri ada maabot. Mayad ngani kay daragko an tiwala sa manok niya. San rani’an niya si Inoy Tura paghudami sin dos mil, diyo hamok an pangalang-alang san may tindahan. Unupod pa ngani sin kinyintos man niya.

Mayadon an purok san dalusapi. Una pa’k na taráp, lup’og tulos an kakontra. Sayo pa na syapol, higda na. Ambot man sini na madlos, kay imbes na patayon na, inparasarisidan ugaring, na sugad sin dumaraga. San magtarag’ok an mga mirón, nginarat ada, dunalagan. Lalo kunusugon an tarag’ok. Kaya san bitbiton san sintensyador, nagtuturungkag na an barahibo sa alimpupuro san manok ni Inoy Apron. Habo na magtuka sa kakontra, na minatay na. Kay wara sin nagtuka sa duwa na manok, dineklarar an sultada na patas.

Maski wara panggana an manok ni Inoy Apron, nagpasalamat gihapon siya, kay wara kaperde an pusta.

Pira kabulan pakapista, naadman nira na may bag’o na trabaho na gihapon si Celso. Sa konstraksyon nganyan. Nakahangos man sira sin mayad. ‘Ay, salamat…’, bagaw ni Inoy Apron, nan hinuyop sin aso san sigarilyo an dalusapi. Maski napatunayan niya na ungod an erensya sini, in-ataman gihapon ni Inoy Apron; inpapakundisyon, basi maibulang nganyan niyan na Pasko. Kun diri niya mabari an erensya sini, madadagusan karaot an reputasyon niya bilang parabulang na ganador.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s