Itarángway

Bagaw ni Mike, di’ man nganyan siya an tagsadiri san daan na helikopter na pinabakal na bag’o. Dirì ini arám san kaniya kuntadóra. Wara sini pagmangno an nagbakál. Puro ini posible. Imposible maging imposible.

Dini sa Bulusán, daghan man an imposible. Sayo an maging Bulusanón nan diri makaimód sin irinóm. Sadto nganì, kun nakadto sa kararani na tindahan, mayanghad o may bakalon, mahód may inaabutan na irinóm. Daghan sadto an tindahan dini na mayón siní. May sa bote, may sa galunan, may sa buya. An tubâ nira, inhahatod agá-aga sin nagkapira na manánggite. An gusto magtangway, pwede magkuwa san  sa bote o galunan, na pwede darahon, o doon na mismo sa tindahan iinumon.

An pagtubâ

An tubâ, hali syempre sa tayok san lubí. Kun kursunada takrasán, hinahawanan san nakauláng na dahon, san sobra na barukabok. Pag-utwal san tayok, batog na pagbantingi pairarom. Kun bilog na an utwal san tayok, babatugan na pagtakrasi sa durho; tataunan hamok sin salod an tinakrasan, basi matipon an dugà. Atab pa na pagkaaga, sinasakát iní, kinukuwa an natipon na dugà, pinapalís sa pas’an na lakób.

Depende sa kamas san manánggite, kada punò, natatakrasan sin hanggan man hamok duwa ka-beses an adlaw, nakakuwa sin mga sayô na galón may tungâ. Titiripunon ini nan bubutangán sin barók. Kun maagahan ini, mas maalsom na, nan may lagod na na kaipuhan saraon. Sa punto na ini, an grado sini, bagaw bahál o bahálina. Pwede man ini mag-awát, basta oro-adlaw hamok paghalion an lagod. Kada pagsarà sini, maglalasáw an kolór, kaya pwede man butangan gihapon sin barók. Sa kapalis-palis, nawawara an alkohol, nagiging sukâ an dati na tubâ.

Do’on nganyan sa Samar, mayon sira sin daan na tubâ na an gahoy syete-byernes. An pagpaawat nganyan sin tubâ doon, inlulubong sa ingod.

An barók 

An bag’o hagusón na tubâ, an kolór sugád sin hatok na sabáw san lubí. Maturu-tam’is. An iba nganì na maruri an ginhawa, nariyók-riyok nganyan an tiyan kun nakainóm sini. Ambot kun ma’o ini an pinakadahilan, kaya an tubâ na aram ta, may sakot na barók, na naghahatag san  rami na ma-oro-alsom nan kolór na aranghità.

An barók, hali sa panit san bakháw. Linulubók ini nan pinaugá.

Nasilihan 

Malin an pag-inóm sa Bulusán, ka-idad pa san Bulusán. Kun may tubâ sadto, mayon pa sin anisado.  Nadumduman ko, an bote sini sugad man san bote san hinebra; may takóp na may garâ. Kumpara sa ganghaw san nag-inom tuba, an hangos san hubóg san anisado, diri nganâ ka-pan’os. An rami san anisado, maharánghang. Kun may hubóg sadto, an karaw mi na gahoy, nasilíhan. Malin wara man ini koneksyon sa harang san anisado.

Sa paglipas san panahon, nawara an popularidad san anisado, natukalan san hinebra nan san serbesa. Niyan, mayón pa sin brandy. Bihira liwát dini an nag-iinóm na wara sumsuman. Di’ bale na maluya an sudâ, basta mayád an sumsumanán. Kun iba na, di’ bale na warâ sudâ, basta may sumsumanán. Sa mga Bulusanón na wara man sin pridyider o kun nano na istakan sin inumon, madali gihapon an pagtagama sin tubâ. Kun may maglabay pa-uma o palugsad sa bungto, masayon na hamok an pag-agda na may inpapadayág na baso sin tubâ.

Lunuya na man an karuyagon sa tubâ. Niyan sa Bulusán, an suru-siguro hamok na may mababakál na tubâ, dini sa Katorse Puno.

_____________

An gamit pagtakras, kanggot. An bakhaw, sa Ingles, mangrove. An lakób, hali sa patóng.

Advertisements

Linumpán na mahárang

Orágun, urágon o maurágon. Daghan na Bikolano, labi an kalalakin’an, malin naruruyag sini o diri nanigár kun nasasabihan na sugád. Kun nano nag’ud an bo’ot sabihon sini, kun mayad o maraót, kun pag-umaw o sipat, diri ko aram. An aram ko, wara o bihira ada an tagadini na maruruyag magáhoy na urag-uragón. Syempre, diri ini di’anis.

Mayón man sin pag-imod na kita na mga Bikolano, mahilig o mayádon sa mahárang. Mayón pa sin istorya na an Bikolano nganyan, kun may barúng-baróng, inuuna pagbantingí an tanóm na sili, bag’o an baláy. Kun may karáon, kun may nasugád, O, Bikol ka, magaling ka sa maanghang!, bihira ada an nanigar. Mahabò, kun magaling? Ugaring, kun di’ man anad magsili, paan’hon?

Di’ man ‘gud intero sa ato anád sin pagsili sa pagkaon. Daghan hamok ada an pagkaon ta, sugad san linumpán, na pwede silihan. Di’ pa gihapon ini nangahulugán na basta tagadiní, masinilí. Kun praktisado, may harang na nakakaya, kay an kakayahán sini, nasa pag-anád. Badi sa linumpan, sa curry, o sa papaitan san taga-Norte. An sayo ko na naruyagan, ini na bagaw ta niyan Bicol Express. Kun nasuli ako sini, wara man ako sin inirugan, sugád hamok sini:

Mga kaipuhan:

Ginipád na lyempo, lunóp, giniripád na sili na daragko, giniripád na sili na sarágday, dinunot na bawang, hipon, asin, dinunot na pamyenta na itom.

Pakaládkadón an hatok na may bawang. Luskayon hamok basi diri mag-ugók an hatok. Ibutáng an lyempo. Luskayón hanggan malutò, hanggan umitos. Ibutáng an hipon. Timplahan sin asin. Kun madali na haunon, ibutáng an sili. Luskayón hanggan malutò, na diri lat’ok, an sili. Kun gusto, butangán pa sin pamyemta na itom.

Syempre kay may hatok nan may tabâ, magsasabáw ini sin lana. Pwede man hakáton an sobra na lana. Di’anis sini na kaatól, pritos na isda, sabáw sin sinigáng, nan panulsihan na ginuyod. Pagkahapon, hali sa paglantúag, pwede man ini sudaán sin bahaw na lutò.

_______________

Tribya

An tiharángi na sili diní sa Bulusán, an saragday na bagaw pasitis. San Abril 14, 2011 kinila an Trinidad Scorpion Butch T, halì sa Australia, na tiharángi na sili sa bilog na kinab’an.

An harang sin sili, nasusukol sa paagi san bagaw Scoville scale.

An balátong ni Inoy Laloy

Si Inoy Laloy, may edad na, bihira na ngani magpaumá.  Pirmi de-karsonsilyo, kun diri nagngungupâ-ngupâ san mam’on, kulánting, o nanghihinungaw sa kaniya palhugan. Sayo kaadlaw, nagtanom siya sin balátong sa kaniya kudál.

Ambot kun mayon siya sin kabatiran sa pagtanom, an bagaw sa Ingles ‘berde na tangan’, kay lanubo an tanom niya na balátong. Dunangbâ yadto sa pagkanáp sa kudál, nan san mamunga, daghanon nan haralagbaon na balátong.

An mga lalaki na nakaimod, wara man sin daghan na insasabi. Dahil ada di’ man di’anis na sumsumánan an balátong, maghiláw, linumpan o ginisá.  An wara kapuguli, an mga kababayen’an. Kada sayo na lumábay, naalto nan natala. ‘Ay, ba’adáw ini na balátong mo, Inoy Laloy, darág’anison!’ na sinusundan sin, ‘Pwede makaayo sin maski tolo?’ o ‘Inpapabakal mo tabi ini?’

San una, mayon sin nagka-oronra; wara kabuyo san kanira pag-ayo. Para kay sige an ralábay, padagos man an baran’o.

Kun sayudan an mata ni Inoy Laloy, maski pirmi tinawá, mayon sin isog na masisilhag. San mauyám ada, wara man panigbas o pangmuda.  Kinuwa an kaniya ginunting, nan namulod sin tadlok. Huningpit sin mga lapit-lapit, nan pinangbitay sa kaniya kudál, kaarábay san mga balátong.  Kada malabay nan mabatog pagtala, pagkaimod san mga bitay-bitay na hiningpit, natitimli, hanggan sa wara na sin nagtala, wara na sin nagban’o.

Nakareparo ada an balatong. San wara na sin nagtatala, unaragirang, nan naugá. Tunà sadto, wara na sin kunanáp na balatong sa kudál ni Inoy Laloy.

Libro: KALAPÁKAPÁ mga rawítdawit

Titulo: KALAPAKAPA mga rawitdawit
Nagbisay: Eduardo E. Uy, Jr.
Linuwas: Marso 2011

Kun an mga byahero hali sa manglain-lain na probinsya san rehiyon magtarapò sa istasyon sin bus pa-Manila o san lantsa sa Matnog pa-Samar, pagsururumáton, may mababati na termino na lain, nan punto na iba man, maski kun pamatian sin mayád, magkakasarabután. Sugad adâ sini an mga obra sa sulod san mga libro san KALAPÁKAPÁ mga rawítdawit.

Ini koleksyon sin mga obra sin mga estudyante san Bicol University College of Arts and Letters nan Divine Word College of Legazpi. An mga estudyante, hali sa manglain-lain na bungto nan probinsya san rehiyon. An surumaton san kada obra, surumaton san nagsurat. Kun mayon man sa kanira sin diri dini kabuhay, badi maaram na san surumáton san sinurat niya, o nira, an kontribusyon dini. Syempre, dahil sa kamutángan, mas representado sa kadaghanan an surumáton san Albay, sunod an Sorsogon, Camarines Sur nan Masbate, nan an Daet sa Camarines Norte. Malin wara sin surumáton sin taga-Catanduanes.

An gisurumatoní sini na mga libro, Gubatnón; surumáton san nagbisay, si Inoy Eduardo Uy, Jr. na taga-Gubát. Eskwela niya sira na mga parasurát.

Bale duwa ini na libro; Una na Luwás (retrato sa itaas), nan Ikaduwa na Luwás (retrato sa ibaba). Sa Una na Luwás, haralip’ot an mga obra, na may ngaran hamok san awtor sa ibabaw san titulo. Dahil diri aram kun diin na surumáton, di’anis purbaron an sadiri kun 1) masasabutan man, nan 2) matatangkudan kun diin. An mga obra dini, inaraginsa base sa una na letra san apelyido san awtor. Maski ngani daghan na niyan an nakasakot na iba, pwede pa man ada matangkudán an lenggwahe base dini: badi Oasnon kun R, taga-Daraga kun M...

Sa Ikaduwá na Luwás, mas libre an bulos san mga obra; mas haralagba, mas daghan sa kada nagsurat. Binutáng man an lugar san awtor sa iraróm san kaniya ngaran, kaya naaapresyar an obra na diri hamok naghuhunà na nasalâ an pagkasurat san termino. Mababasa an mga sinadiri na termino san Daragá nan Oas, sugad san pun nin kawy, panawn, nan maywas, na sa kadaghanan sa atò, pu’on nin kahoy, panahon, nan mahiwas. Mayón man sin himo sin Irigánon:

Sari Gibo Ah Baluy Mo?
Lea Victoria T. Cabaltera

Usad na aldow, si Buboy namuya sa anuy,
‘Ate, bidun mo mga anuy. Lang ganting kadakul!’
 
‘Amo, Boy. Kadakul talaga.
Tibaad usad na aldow kaabay mo na sira.’
 
Napasilong na si Boy. Sa isip niya,
‘Diri pati ta ah ipapabaloy ko semento bukung kawuy.’
 

Sayo na agyat an pagsabot sini, kay niyan pa hamok ako pakabasa sin surumáton san Irigá. Nakaumagid ngay’an sa Daragá, mayon hamok sin diyo na diri ko nasabutan, kaya badi an bo’ot sabihon,

Sayo na adlaw, naimod ni Buboy an aluy,
‘Manay, im’da an mga aluy. Grabe kadaghan!’
 
‘Ma’o, Boy. Daghanon man nag’ud.
Badi sayo na adlaw kadirig mo na sira.’
 
Nahadok na si Boy. Sa isip niya,
‘Diri kay an ipabalay ko semento diri kahoy.’

Sa mga himo san Masbatenyo, sabot ko an sa taga-Aroroy nan taga-Mobo, diri an sa taga-San Jacinto. An sa taga Syudád san Masbate, nagkatunga; mayon sin Bisayáon na, mayon sin harani pa sa Bulusanon na Bikol.

Kun an surumáton hanipán san kinaandan, naiimód dini. Daghan san mga obra, manungód sa irinóm, pag-uma, an pangintris, nan sa mag-arasawá. Kun maipadagos an pagpublikar sini na koleksyon sa bilog ada na taon, badi maimod man sa mga obra an iba pa na tradisyon. Dini, malin sayo hamok an tula manungod sa Pasko, halimbawa. Daghanon man an manungod sa panahon; urán, bagyo, tinik-tinik, hangin. Mayon pa sin manungod sa karabáw, maski daghan na an tema manungod sa selpon, computer game, nan social media. Sa bag’o na henerasyon sin parasurát, may bag’o man na nadadagkahán isurat, kun nano an naiimód. Maski purupan’o, may impluwensya an modernisasyon, maski wara man ada an pagdaghan san syudad—Sorsogon, Masbate, Ligao, Tabaco, dagdag sa Naga, Legazpi, nan Iriga.

Maiimód man dini an pagiging mahihinatón san surumáton na Bikol. Sa mga linya san mga tula, marereparo an sugád san tigtitipon, tigpupukaw, tiglalaom, tigbuksan, kaarábay nan kabarál-utan san pigyuyugyóg, pig-aatáman, pigpapakáon, pigpapadaba. Ma’o man an kang nan san kan, kung nan san kun, nan ang nan san an. Mayon sin garó, mayon man sin gare o gari. An taód-taód, punaimód dini na uru-achan. Sa kaniya ugay nan kakulangán, tinakgos san surumáton an iba na lenggwahe. Naging kasayô na an pag-study, espidan, luminos, elyen, kalkyulator, kaburungyod san dyip, zipper nan paják, halimbawa. Pirmi ako nagtuturaw kun akay daghanon an surumáton ta. Sa pagsurat, malin insusunód an pagkahilwas. Kay nasabutan man, pinabay’an na hamok. Badi sa kaawat-awati, natubudán na ma’o. Dini ada nagbabatog an paghinglo san surumáton. Kada paghinglo, nahahatagan sin sadiri na pakilaan an nagsusurumáton, nadadagdagan man ada an mga bagaw awtoridad sa surumáton nan mga lenggwista. Dini sa Bulusán, halimbawa, mayon sin kutóm, mayon sin diri. Sa parte san Sabang, garamitón an pasangra; doon sa Madlawón, mas gamit an pasimanggad. Kun diri ta aram an hinali’an, masakit susugon an kinadtu’an, nan simbagón kun may maghapót sin, Nano bayâ nag’ud an surumáton na Bikol?

Diní, an kalapákapá nganyan, pagpalákpak sin pakpak na malín tilálayóg; an tunóg na halì diní o kapareho siní. Sa pagkapublikar sini na koleksyon, diri na tilálayóg, lunayog na, intatan’aw na an gayón san surumáton, an mga posibilidad para kanira na mga bag’o na parasurát nan san kahiwasan para sa panurát-surat na Bikol. Ini na paglayog badi pinaimód sini na rawitdawit:

Ay! Daraga na Ako
Jenebe L. Nasol

Kan ika masalimbadan
Biglang kinibigkibigan
Puso ko kinabaduhan
Kun tano dae ko aram

Kan ako simong ngiritan
Naglupad-lupad sa kalangitan
Kaogmahan dae masabutan
Tano ngunian sana namatian


Kan pangaran ko apudon
Kan boses mong malagom
Dae ko aram gigibohon
Kun di maglakaw nin marikason 

Sa paglayog san KALAPAKAPA mga rawitdawit dara an mga obra, mayon sin huyabit, mayon sin sab’it hamok, mayon man sin tiso an pagsakay, sugád sini:

Bayóng
Mar John P. Lopos

Bayóng kong ataman
Sarong taon kong kaibahan
Sarong aldaw nagadan
Idto palan pigpulutan

Idtong mga nagpulutan
Saru-sarong nagadan
Bayong kong ataman
Saguksok palan 

Sa iba-iba na estilo, may halabâ, may halip’ot, may mamundo, may makunswelo. Maski paano-anuhon, intatala ko sira na mga may kontribusyon, diri hamok san obra, kundi hasta san sadiri na gasto basi maipublikar ini. Syempre, kun wara sira agyatá san maestro, badi wara man ini kahimo.

Pasagin-sagin
Mary Joy L. Gapas

Ngunian ta aku minadulok
Dara an pagkamuot na udok sa boot,
Aku kikubog.
Nangangadying dae ka magulok
Ta an sakung isug,
Kung aram mo, tigkuot ko sana
Hali sa maluya kong buot.

Nadumduman ko lugod an dati mi na kaupod, sayo sa atò na mas gusto mag-Tagalog. Sayo kaadlaw, bagaw mi, Tagalugi ngani, Lorna. An simbag man niya, Ayoko. Pamati ko, wara sin madaog sa pagsagin-sagin, na nalilimutan an sadiri na surumáton.

Pamúrot-lubí

Nagmahal an presyo san lubí. Dahil nganyan iní sa pangaipo siní sa Sur Amerika. Mayón nganyan sin nagdadayo, inbabakal an lubí sin disi’otso an kilo. Kaya dini sa Bulusan, an mga tawo, nakabakal sin lubí na isurulí sa halaga na baynte pesos kada bu’o; kun may mabakal. Dahil san kababagyo, naglut’as an lubí. An diyô na nakúkuwa, pinabakal na ugaring sa nagdadayo.

Sa Bulusanón na anád san suli na ma’o man hamok an buru-barató na isurudà, lalo sunakit an pang-oro-adlaw. Mayád na hamok an dahon-kamote nan san kangkong, kun mayón, kay naisudâ na may sabáw hamok nan sin suwâ. An dahon sin kalunggay, gawáy o lubí-lubí diri man makasudâ kun diri lumpan.

Sayo pa na resulta san pagmahal san lubí, an pagdaghan san karalitan lubí.

Bagaw sin sayo na may turu-tindahan, mas masakit lugód na nagmahal an lubí. Mayád na hamok nganyan an may umá na may punò sin lubí.  Ambot kun akay niyan hamok ini nauunabí, na sadto pa, maski lukad pa hamok an inpapabakal, an may lukadon man hamok an nakabentahe kun namahal an lukad.  Sadto, nakalayâ an lubí, hanggan maradag, na pwede maagihan kun mamurot. Niyan, diri na nahuhulat na maglayâ an lubí, masakit na makaagí sin lubí na napúpurot.

An pagmahál san presyo sin produkto, labí an hali sa agrikultura, mahod diri man permanente. Kun an parabakal nakadiskubre sin iba na nagpapabakal, o iba na produkto na mas barato nan pareho an gamit, naluya o nawawara an pangaipo. Kun diri, an iba na nakanotisya san pangaipo, nahimo sin paagi na makaprodusír man, basi makaabay sa merkado.

May nagpapabakal na mayon sin boses sa merkado, labí kun sira suportado san kanira gobyerno. An iba, wara nag’ud sin boses; maghuhulát hamok san kíwa san merkado. Sugad siní sa Bulusán. An parabakal na dakô an nagbobo’ot kun pira an i-presyo. An sugad sini na kamutangan, sugad man hamok sin pamúrot. Mahód mayón, mahód warâ.

Libro: Isasalbar siní na libro an buhay mo

Titulo: this book will save your life
Awtor: a.m. homes
Taon: 2006

Masakit tangkudán iní na libro base sa kaniya putós.  Maski yo’on na mga donat nasasambit sa istorya, ini na istorya diri gihapon sugad katam’is sin donat. Sugad sini an titulo, pero diri ini manwal kun pan’o ka makaagi sin kaligtasan. Wara man dini sin mga propeta; an bida, kun diri mangapót, malúlumos sa bahá.

Istorya ini ni Richard, sayo na parápabakál sin istak (wara sini na kolokasyon dini sa Bulusán). Sa sugad na trabaho, didto hamok siya sa kaniya balay; inmamantener sin mga tawo na sweldado niya: paralimpya, paratukdo paghinat san kaniya mga braso na di’ na nahihinat san kaiingkod nan kahihinayod sa computer, nan parahatod sin pagkaon na sugad sin patukâ sa manok na iburuláng: masustansyahon nganyan, maski wara rami. Badi nagutidan siya sini, kay sayo kaadlaw, runaot an kaniya pamati. Bilang reaksyon, tinadihan gihapon niya an donat, na dati diri niya inkakaon kay daghanon nganyan an asukar. Batog na yadto san pagsiway niya sa pang-oro-adlaw na dalagan san kaniya buhay.

Sa kaawat niya sa sulod san kaniya kinab’an, daghan an kaniya napasepára. May mga personahe siya na dirì kila, sugad san naging kararani niya na popularon ngay’an na parasurát. Ini man na parasurát, intutuyo man an paglihog san kaniya ungód na pagkatawo; inhahanap nganyan an tawo na makihampang sa kaniya na dirì dará san kaniya katungdan. May indadanunan siya na tawo na dirì man niya kaano-ano. An saday na pamilya ni Richard, burulag. Harayô siya sa kaniya sayô-sayu’ay na batà. Ma’o ini an mga hapót siní na istorya: Kun madiskubre mo na an kararani mo ngay’an sayô na dakô na tawo, halimbawa dini sa Bulusan, naaraman mo na an bag’o mo na kararani, na bagaw mo kun sin’o hamok na murudóy-pudóy, si Nino Muhlach ngay’an o si Vic Diaz o si Lintang Bedol, mag-iba adâ an paki-upód mo? Madanon ka adâ sa tawo na di’ man makabayad sa imo, o sa iba, san danon mo? Nano man kun an buhay san mga palabyaw mo napaiba sa inlauman mo?

Bag’o siní, ambot kun sin’o iní si a.m. homes. Panabot ko, an Homes, may l, sugad san kun Larry nan kun Margie. Sugad lugod siya sin paryentes nira Camella Homes nan ni Funeral Homes. Sa retrato sa likuran na putos, maiimod na babaye ngay’an siya, na mayon pa sin iba na obra. Hambog an titulo pero, sugad san wara labot na estilo sin pag-istorya na makunswelo maski maka-iistorbo, di man bayâ madali maghublás an gapót san istorya sa imo.

Naisalbar daw sini an buhay ko? Wara. May inaragyat hamok na mga hapot.

Pansitan sa Bulusán

Kun maghanap ka sin kaunán dini sa Bulusán, dako an posibilidad na makaabot ka sa karihan ni Oya Rora. Kun yadto ka sa Central, hanapon mo an bag’o na sa’od.  Sa durho, yadto an bag’o na pwesto san karnehan nan isdaan. kadtu’on mo nan tumo’o ka. Yadto an Oya Rora Carenderia. Sugád ini sin suy’ab san sa’od.  Malakad ka hamok sa punò san lunób san sa’od, yadto ka na sa kapusò san karihan ni Oya Rora. Malín unóm an lamesa sa sulód; mga 24 x 24 pulgada kahiwas. Tagduwa’an an ingkod. Sa luyó kataytay san sa’od, yadto an eskinita na agihán. Yadto man an pasungán ni Oya Rora.  Didto siya nangaro’aro, matapos turuktukón an mga sangkap nan mga bangot sa banggerahán na nasa sayô na kanto san karihan.

Nakaabot ako dini sa pwesto ni Oya Rora sayo na Sabado. Inabutan ko siya, naghahaon san bag’o lutuon na pansit, na inkakamhag niya sin plato hali sa kawà pakadto sa bandehado. Kay may sa’od, yadto na alas-otso, matawo-tawo na. May mga kataytay siya na pwesto, pero siya hamok an abrido na nan tali’ungod na an panarabaho. An iba, nagbabatog pa hamok mangaro’aro. An iba pa, sirado pa. Sa karihan ni Oya Rora, may nagharali na na human na mamahaw. Mayon hamok ako sin inabutan na nagkapira, sayo kanira si Uwan na taga-Lomboy. Namahaw siya sin pansit nan sin kape. Unorder man ako. Sa singko pesos, mayon pa ini sin kaupod na sabáw. Mayad man an rami san sabáw. An kapé, rami man sin kapé dini sa Bulusán. An pansit, nasa platito na plastik; badì mga unóm na kutsarà, nan maturu-tapsî diyo.

Maski sugád siní, sa karkoló ko, ini na karihan ni Oya Rora, numero uno dini sa Bulusan. Malin liwat ma’o man hamok ini an karihan o kaunan dini. Yadto na hilera sa kamalig na daan, wara na man sin kaunan, nagkahurugak na ada. Sadto, may Bulusan Lake Canteen, dini sa kanto na kahampang san panaderiya nira Ponga. Niyan, groseri na na may karnehan. Doon sa Sapngan sadto, sa karihan ni Oya Enying, makatadi ka sin mga kakan’on na Bulusanón: ibos, suman, nan binot’ong, na isudâ sa kapé. Niyan na warâ na si Oya Enying, nawarà na man an kaniya karihan.

Kun mamasyar ka dini sa Bulusán, labi kun panahon san pamarasyada, isipon mo na an istaran mo nan kaunán, doon sa Irosín, o kaya didto sa Sorsogon, o sa Gubát. Darayuhon an Danáw, mayon pa liwat sin mga sakayán na manglain-lain an kolór. Hingayad na man an nagkapira pa na pasyaran. Para kay kulang sin istaran dini. Kulang man an kaunán. An tinampo liwat pakadto sa Danáw, mayad hamok hali sa Irosin. An hali dini sa Bulusán pa-Danáw, karal’it.

Dakô an serbisyo sini na karihan ni Oya Rora sa mga uya sa Bulusán, nan sa diyô na namagkanhi. An pwesto niya na tagô, nakadagdag man sin diyô na karuyagon basi usyusohon, sugad man ada san mga nauunabi na lugar o idolo sin sayô na lugar sa mga magasin sa paglagalag: ‘Check this out: Oya Rora Carenderia. Php5 pansit, coffee and soup combo‘. Kun madagdagan pa an rami san pansit, badi ini na patara-tara, maging ‘…for Php5, you get a cuppa, soup and the best pansit in Bulusan, that elusive little town located somewhere in…’