Hukúd

Yadto sira sa luwas san hawan ni Inoy Apron nagyayanghad san pururok. Wara man sira sin dara na higot, kaya para-imod hamok sira sadto na Lunes. Sibuton si Inoy Apron kay daghan an kaniya manok. Kaniya pa an mga gamit na glab na intatahob sa saka, basi diri mabuta an manok, kun mapakol sa mata.

San maubos na an paradis-padis, nagbatog na an iristorya manungod san sultada kahapon na Domingo. Puruyungko sira sa piliw san tinampo. An iba na may manok, kugus an manok. An iba, may inyuyupyop na sigarilyo.Kadiyo-diyo, habang nag-iiristorya, sigi man an turupra. Kaupod na sa iristorya an turupra.

An iristorya san sultada, napakadto sa puruhag sin ligwan, sa panurulo, sa katuigan na patong, hanggan sa tuga san bulkan. Sa tono san iristorya, pwera san haghag sini na aktibidad san bulkan, malin naruyag man sira.

‘Baadaw yadto na kotse na lunabay, mga pambihira, may mga sakay na mga kamera ada yadto nan sin mga radyo…’

‘An ibi’is-sibi’in, ha? Bulegs, di sikaton so’n an Bulusan, kay nakabutang sa tibi?’

‘Aw, syem…hasta sa ibang bansa, bagaw, imod yo’n…ma’o pa niyan, na madali’ay na an pagbrodkas…’

‘Badi may magkaranhi so’n na turista, kay maimod man…’

‘Aw, gati yo’n.  Sigi man liwat an reretrato sini na mga pasyaran dini…’

‘Kunsabagay, maski wara sini na ‘tuga, daghanon dini sa ato an pasyaran…’

‘Pero kun wara sini na ‘tuga, pamati ko, maruha-duha pagkanhi, kun aram yo’n na tinampo ta na nayntintaklaon pa an lubak…’

‘Di’ ha’k yo’n.  Kun kumaranhi man to’o, nan mangararigos, ambot wara man sin iburunlaw, kay malin ini na tubi sayo na hamok na alulunti an wara pagpipirma…malin madagos na paghubas…’

‘Kun may mga turista na maruyag mag-istar sin maski duwa kaadlaw, madidisganar sini na tubi, badi mamarit…’

‘Pan’o ba’ nag’ud an nangyari sini? Akay sunugad?’

‘Aw, kay halhal na man an sistema san daghanon na may gripo. Dapat kunta, dagdagan an tangke nan san tubo…’

‘Bagaw so’n, maluya an tubi, kay hukúd an salog…?’

‘Ipamutang hukúd, kaya san tubi, kun dako an tangke nan daghan an tubo…’

‘Ma’o. An Dancalan kunta, pwede man kumuwa sa Tawog sin tubi.  An Madlawon, mayon man sin Bugas (retrato sa itaas). Ginastuhan yo’n na mga tubo do’n, binayanihan, wara man pag-unhan do’n sa ubò… Makadanon pa kunta yo’n…’

‘Mayon pa.  Do’on sa itaas san Halum, may tangke do’n dati, ambot kun akay di’ na yo’n inkukuwaan.  An Bayugin (retrato sa ibaba), pwede man kuwaan. Daghanon an pagkukuwaan dini sin tubi, maski hukúd, pirmi man yo’n makuwaan…’

‘Badi an hukúd, an ideya san mga yoon sa munisipyo…’

‘Badi.  Mayon man kunta sin solusyon. Dagdag na tangke, dagdag na tubo pakadto sa tangke hali sa ubò, nan dagdag na tubo hali sa tangke pakadto sa balay-balay…’

‘Iya, kun hukúd an mga taga-doon sa munisipyo, diri ada dapat ibalik yo’n sa pamahala san kooperatiba?’

‘Hm, di’ man ngani dapat munisipyo an naggagapot so’n…’

‘Akay man munisipyo na niyan?’

‘Aw san lumuwas si Isid, habo san meyor. Bagaw, pansamantala hamok, gaputan ngon’a san munisipyo…’

‘Nano man, sinamantala…?’

‘Aw, siniraman ada. May koleksyon…’

‘Ambot pakadto man sa riper an kwarta…’

‘Nano na riper, lastiko na inbubutuk sa nagkukupsit?’

‘Ambot sa mge empleyado… Kay pira man an sweldado na empleyado so’n…?’

‘Mga unom.  Kolektor, parabasa san metro, tubero, parasurat… Pira pa man an sweldo so’n. Masobra gihapon…’

‘Pan’o daw yo’n makuwa gihapon san kooperatiba?’

‘Ayuon san tawo. Mag-eleksyon gihapon. Ambot kun sarin yo’n kasakit o kasayon…’

‘Iya, napakarin man daw so’n an nakokolekta, kay diri nakapahingayad san sistema…?’

‘Aw, yo’n an di’ ta na syerto… An bati-bati ko hamok, malin iba na man so’n an ngaran niyan…’

‘Nano?’

‘Puluwasa.’

‘Nano yo’n?’

‘Ambot.  Aram mo man dini sa ato, mga maaramon ha’k mag-irimbento…’

______________________

An mga retrato san Bugas nan san Bayugin, hali tabi kun Binoe2010.

Advertisements

Saghom

Buwas, primero na anibersaryo san masaker sa Maguindanao.

           Sa mga nagplano nan nag-implementar san plano na pagmasaker, malin siniguro man nira na intero na gumok, nabisay.  Mala an mga tsekpoynt kay wara nganyan sin naimod na lunabay na unom na burungyod na sasakyan.  Sa lugar na pinangyarihan, awat na na hade an pamilya san mga akusado, mala kay nagkaduwa sa kanira an gobernador, nan disi-otso man an mga meyor o bays-meyor sa mga bungto na pinangaran na kanira intero.  Sugad man hamok sin bagaw pamili bisnis.

          Kun daragko sira na tahor sa Maguindanao, mas daragko an kanira mga padrino. Mala kay an mga armas na tinubong kanira hali sa DND armory, mga masinggan, mga bala sin kanyon na hali pa sa helikopter nan eroplano, maski an mga kakontra nira, mga obreros nan parauma, mga babaye nan parabayabay. Mala kay san dinara sa Manila an primero na akusado, wara hamok posas, agbay sin duwa katawo, nan gwardyado sin daghanon. Kunsabagay, nagbabayad man sira.  Kada eleksyon, kaya nira garantiyahan an panggana san kanira mga padrino sa palasyo, mala nganyan san 2007, kay 12-0 an iskor san mga kandidato para senador san kanira mga padrino.  Kaya grabe man an pagpalabyaw kanira. 

          Masugad ada sira, kumbaga sa suba, intero na agihan, may sagop.  Mamangno, mayon sin sayo na tunuga, na yadto nganyan, plinano, na an nagpahimo nan naghimo nganyan, sira ku’an, mala kay kaupod man nganyan siya.  Kumbaga sa tubi san sagop, ma’o yadto an saghom

          Niyan, wara pa man pagbabatog an pagbati san kaso.  Daghan sa akusado an wara pa kadakop. An saghom, pinatay na man.  May unhanan ada? Ini na istorya, angay na sagunsunon.  Kun diri ini maresolberan, badi mauso ini.  

Kun iba na, may nasabi, wara na nganyan pag-asa ini na lugar ta. Makaiinit nganyan.  Kun nakaisip magpila, mayon pa sin nabugto san pila, nasingit, di’ naraw’ay.  Bagaw man sin sayo, marauton an kamutangan, pero may paglaom.  An paglaom, maghahali sa iritasyon. Kun diri na nganyan kita apektado, kun buminhod na an pamati ta, ma’o na ini an diri di’anis. Kay an saday na saghom, posible pa maging bulwang, na maanod san mga kinauyaman.   

(An mga retrato dini, hali man gihapon sa internet. Salamuton tabi).

Pakuprít

(Kasugpon san “Turáy’og”)

May nakareparo man ngay’an sini na gripo ta, ha, na sigi na’k an sagalpot, kay mas daghan an nagluluwas na hangin, kaysa tubi…?’, bagaw ni Oya Kayang, habang nanilhig san ginusap.

‘Aw, kay di’ ka sini makareparo, na haros intiro man naperwisyo?’, simbag ni Inoy Ending, habang nagtatangka kaniya, nangingkudan sa kanira lakdanan.

‘Intiro naperwisyo? Di’ man ada…’, pakisuhay ni Oya Kayang.  ‘Bagaw baga, kun may naghihibi, may nakatinawa…?’

‘Ma’o baga…?’, Uyon man ni Inoy Ending.

‘Para kay, di’ man ha’k an munisipyo an may sala…’

‘Aw, daghan baga dini sa Bulusan an madunong… An iba, harabo magbayad. An iba na habo magbayad, pagkulektahí san sa kunsumo, bagaw bayad na nganyan yo’n san kooperatiba…’

‘Nano an gusto so’n sabihon…?’

‘Aw, kay ini baga na tubi, dati an nagpapadalagan, an kooperatiba, bag’o binutang an administrasyon do’n sa munisipyo.  Niyan, an ginasto dini inutang, na dapat niyan, bayad na… An gusto sabihon san iba, kun nabay’dan na an utang, di’ na magsukot sa mga may gripo…’

‘Iya, pan’o man an gasto sa mantensyon, maski ibarakal na hamok sin lastiko na igarakot san nagkukupsit na tubi kun may luho an tubo? Pan’o man kun halimbawa mangaipo sin mas dako na tangke o dagdag na tangke, mangutang gihapon?’

‘Badi…’

‘Ipamutang katunga hamok san konsumidor an nagbabayad, napakarin man daw an koleksyon? May napahuro man ada?’

‘Hmh, badi wara.  Bagaw baga, dini sa Bulusan, ultimo an kontribusyon san mga empleyado para sa GSIS, pinakadto ugang kun diin, di’ man sa GSIS, di bale kun maperwisyo an benepisyo san empleyado… ma’o pa ini na koleksyon sa tubi?’

‘Iyah,  badi sigi na ha’k sini an pakurupritan, turukduan kun sin’o an maysala…’

‘Tama man na basulon an uran, kay di’ yo’n makapakisuhay…’

‘Ma’o, di’ man lugod magbusabos sin grabe dini sa Bulusan, kay kun magkarulumos an iba do’n…’

‘Aw, dianis baga kun tubion kita, maski kulang pa gihapon sin inumon hali sa gripo…?’
______________
Retrato tabi ni Binoy. Salamat po.

Janice

May naghapot sa ako. Nano nganyan yo’n na dyanis? An tono niya, sugad sin Janice, imbes na di’anis.  Bagaw pa, nano yo’n na ha’k?

Makaruruyag na mayon sin diyo na nagpa-onra man pag-usyoso sini na lenggwahe na Bulusanon. Batog san magbatog ini, may mga suhestyon na butangan sin pagpalis, o translation, an mga entrada ta dini. An simbag ko sa mga naghahatag sini na suhestyon, salamat.  Di’anis man nag’ud kun daghan an makasabot. Syempre, an ato gusto, an makakomunikar. Para kay, bagaw ta ngani, an sayo ta pa na gusto, an maipaimod an ato lenggwahe, basi maadalan nan maipadagos. Kun ipalis ta ini halimbawa sa Ingles, an una ta na hahampangon, an pagpadis-padis san mga termino. Suru-siguro, may mga termino sa Ingles na wara sin kapadis sa Bulusanon. Mayon man sin Bulusanon na termino na wara sa Ingles. Ikaduwa, an tono san lenggwahe, mahod di’ man kaya ipaimod sa yano na pagpalis hamok. Malin kada lenggwahe, diri hamok an Bulusanon, mayon sin ka-kaob na tono na para hamok kaniya, na sugad man ada san ekspeyensya o kalag o karakter san tawo na nagsusur’maton. Halimbawa, an Ingles na none of your business!, malin kapareho san Bulusanon na labut ka? maski harayo kun ipalis sin literal.

Kun may eksakto na kapareho na termino, an gahoy man ha’k sini, kapareho, na badi sa Ingles, synonym. Kun diri  eksakto, sabihon ta na hamok na equivalent. Halimbawa:

Uyug-uyugon mo yo’n?   =   Can you imagine that?
Paano-ano mo man…   =   You’re full of nonsense…
Buwaon ka ‘gud…   =   Liar!
Pag’sabihan mo pa kita so’n…   =   Tell me about it…
Payt ha’k…   =   Just do it…
Taym pa ngon’a…   =   Wait a minute…
Di’ bale, ha?   =   Sorry…
Aylen!   =   Wow!
Grabe na derarik   =   Really needs a haircut
May payt!   =   Amazing!
Ay, baba’adaw…   =   Oh, my goodness…
Ayaw ake…   =   Give me a break, will you?

Kun iba na, an paghuna ta, an mga termino dara san mga bagay na nasa lugar. Halimbawa, dahil pobre o diri moderno an Bulusan, wara man dini sin mga syentipiko, kaya kulang man an termino na syentipiko. Kaya kun pipiriton, magiging Ispanggol man hamok, diri man Bulusanon. Halimbawa, an biology, nagiging biyolohiya, na di’ man gihapon masasabutan. An psychology, sikolohiya, na ma’o man. Sa pagpalis, gusto ta kunta an singgulan, o one is to one, na termino, para kay di’ man pirmi nangyayari. Halimbawa, an cleanliness, kalinigan; an happiness, kaogmahan. An honesty, wara man sin sayo na termino sa Bulusanon. Kun diri pagiging onesto, diri dayaon.  Di’ man ada sini bo’ot sabihon na wara sin onesto sa Bulusan.

Kun iba na, an hinud’manan na lenggwahe, na diri man bilog na nasasabutan, maski nagagamit sin diri tama, sinasabot na hamok. Halimbawa, kun mabati mo na bagaw ‘ma-aginaldo kita buwas’ an bo’ot sabihon, masimba kita sa misa de gallo. Kay an aguinaldo, pamasko man ugaring kunta. Sa baralibol, uso an bagaw tsalens da luser, na diri man atuhan an pyerde, kundi tukalan an pyerde. Badi kapareho ini san salvage san mga parapatay. Badi sugad man san kararani mi, na in’gagarahoy na Chichay, maski kahitsura ugaring ni Matutina.

Daghan sa Bulusanon an termino na may payt. Sugad san payt na, payt na baya, payt ha’k, may payt!, ma-payt man, paytun ta ikaw?, punayt man, pinayt, o pinuru-payt-payt. Ambot kun diin ini hali. Para kay malin di’ pa in-aarim-ariman si Pacquiao, mahilig na an Bulusanon sa boksing.  Sa pagkararani, mayon sin may intatago-tago na glab. Badi dini ini hali.  Posible na dini man hali an taym pa o taym pa ngon’a. Kay kun diri, badi hali sa baratiran o baseball, na popularon sadto, daog pa an basketbol.

Sa ato pag-lakaw o paghanap san ato swerte, sa pagluwas ta sa mohon san ato kinadak’an na lugar, makatapo kita sin mga tawo na iba man an surumaton.  Dini sa Bulusan, pagluwas mo sin Sapngan, pagbalyo mo san Dolipay, pagtungtong mo sin Sabang, mag-iiba na an o. An kutum, magiging kala-o’o. Sugad man sini pagtungtong mo sin Kalaguto, pakadto sa Barcelona. Kun isurat, malin magkahitsura an sur’maton san Barcelona nan Gubat, maski magkaiba an punto, an usong-usong san dila, an taas-baba.  Pag-abot mo sin Sorsogon, iba na naman. Pagtung’as mo sa Daraga, maglalain na naman.

Kun diin hali, pagbalik, mahod may saog-saog na termino o punto, kaurupod na an lang, na tinukal sa ha’k,; an likod o likuran na tinukal sa gutok o gutukan; an baga an na tinukal sa sugad sin. Si Kris Aquino, tinukalan an hindi ba? sin devah?

Syempre, mayon man sin, pakalihis sin tolo kabulan, unuli sa Bulusan, hali sa Manila. Waki na siya san surumaton.

Mamay, ano ang iluluto mo?

Eh, ma’ak ini an isuda ta, linumpan na lubi-lubi…

Uuyy, ayos ‘yan.  Ano ang…ang…ang bangot, tinapa o sardinas?

Hm, ku’an, may kautod pa man do’n na tidong…

Hm, sarap…

Iya, hala na, pagkagod na…

Si Mamay naman…

Hmh, kay nano, di’ ka na maaram magkagod? Nakaabot ka’k sin Manila…?

Okey, okey…Mamangno, uniyagak. Aduyy! Whuuu, malaniton..

Napaano ka?

Nakagod an kamot koh…

Tara?   Hingan na...

Mas madali ada aramon an kultura sin sayo na lugar kun magbabatog sa pag-adal san surumaton. Sa panahon na ini, diri malilikayan an bentahe san kinaadman san paki-istorya sa iba na tawo. Para kay diri man ini dahilan basi malim’tan an sadiri na ergo.

Dako man an impluwensya san lenggwahe sa kinagaan o kinagub’at san komunikasyon. Isipa na hamok kun an mga manwal, instraksyon, nan direksyon nasa Bulusanon. Isipa na hamok kun an intero na tawo maghihinguha man mag-Bulusanon. Mas maiibanan an pagal san pag-itso sin surumaton, basi magamit an eksakto na termino. Kun sadiri an lenggwahe, di’ ka na magpipilikat-pikat sin kaiisip san isarabi.

Syempre, maski nano na lenggwahe, wara madaog san pakaaram nan paggamit san mga termino na ini:

Di’ bale ha? 
Salamat!          
_________________________
di’anis: good, nice
ha’k: only, just (halip’ot san hamok, kapareho san Tagalog na lang, na halip’ot san lamang)
__________________________
An retrato san idolo ko sa itaas, hali sa internet. Salamatunon tabi!

‘Hinguru’on ta baya ini’

(Kasugpon san “Hinguru’on ta ini”)

Sa paghanap sin alternatibo na gikan sin enerhiya, nangaranan an biofuel, wind power, solar power, hydroelectric, nan geothermal energy, halimbawa.

          An ato lugar, posible na maging dako man an maidanon sa popularidad san biofuel, kun dahil man hamok sa pagbuhay ta na nakabase sa pagtanom.  Kaurupod san gamit sini, an produkto na sugad san bilanghoy, nan san pananom na sugad san tuba-tuba, na popular sa gahoy na jatropha.

          Pwede ta man sarihon an solar power.  Dini sa ato, mayon na sini sin nagsari, an bantog na eco house doon sa Kabugawan.

          Nagbabatog na man an popularidad dini sa Pilipinas san enerhiya na hali sa hangin.  Ini baga, nakukuwa sa paagi sin instalasyon sin mga daragko na palabad-labad na inpapadalagan san hangin.  Dini sa Pilipinas, mayon sini sa Ilocos, an North Luzon Wind Power Project. 

          Awat ta na man ingagamit an enerhiya hali sa hydroelectric power. Tidaragkui sini an Angat sa Bulacan nan san Kalayaan sa Laguna. Dini sa harani, mayon sin saday na planta doon sa salog san Cawayan sa Sorsogon.

          Popular man dini sa ato an geothermal power, dahil oya dini sa harani an Tiwi nan san Bacon-Manito. An Tiwi, inbatugan nganyan pagpurbari san 1964-68. an okupado nganyan sini, abot sa 17,661 ektarya. Nagbatog an operasyon sini san 1979.  San 2008, pinabakal ini san gobyerno sa  Aboitiz Power. An Bac-Man, nabakal man san pamilya san mga Lopez.

          Dahil mayon kita sin mga bulkan, diri makangangalas na oya sa ato an mga tubod na hali sa bulkan.  Ini an ingigikanan san enerhiya na geothermal.  Sa paliwanag san mga maaram, an irarom san ingod, may tubi na napaso sin mayad dahil san bulkan. Kun luhuon an ingod, makasungaw an su’oy o steam, na ma’o an magpapaandar san mga motor nan paggigiyahan sin elektrisidad.  Sayo nganyan ini san mga barato nan uyon sa kapalibutan na gikan sin enerhiya, na pwede pa mag-hulit-hulit na diri napupu’o. Awaton na ini na ingagamit sa bilog na kinab’an.

Kada klase sin enerhiya, mayon man sin mga dara na problema.  An solar power, nagagamit sin mga saragday o indibidwal na konsumidor, para kay an halaga sini, nasosolohan man san konsumidor na balay-balay. An wind power, kaipuhan sin dako na lugar na wara sin nakaulang, pwera san dako na badyet.  An hydroelectric power, labi kun gikan sa sayo na dam, may posibilidad na rauton an pananom sa mga piliw san salog na hihimuan sini, nan posible maging gikan sin pagbaha.  An biofuel, kaipuhan man sin daragko na pabrika na maghihimo san panggatong hali sa mga materyales. An nuclear power, aprubado na na delikado, labi dini sa ato na rilinugon.  Dako an peligro sini dara san radiation.

          Kun daragko an badyet, daragko man an tentasyon sa pororsyentuhan, sugad na ngani san eksperyensiya ta sa Bataan. Mas pina-urog an sadiri na kapasluan, bag’o an kaayadan sin lawas san komunidad. An porsyento san dako na badyet, pwede barahinon, basi daghan an maging buta nang bungol. Imuda an mga bapor na nabubutod kay sobra an pasahero. Pagkahuman sin oro-imbestigaray, wara man sin napangisgan, kay bagaw, di’ man overloaded an bapor; overcrowded man ha’k. Kun magmara an lugar sini na geothermal, badi basulon sini an el bimbo.

           An geothermal, mahal nganyan an pag-ukad, nan kaipuhan an mayad na mantensyon, basi an tubi na nagsusu’oy o steam, matukalan, nan diri maghubas o magmara an lugar.  Isipon mo na hamok kun diri matukalan an tubi na naghahali sa irarom, magmamara an palibot, badi hasta san Danaw. Bagaw san mga nakaimod, sugad na sini niyan an palibot san Tiwi, na diri na ngani nganyan di’anis pagpasyaran.  Ma’o man ada an palibot san Bac-Man.  Pwera sini, sa pagsu’oy, may nadadara man na baho san asupre na hali sa bulkan.  Magtiti’os sini an mga tawo na oyon sa harani. 

          Ikatolo nganyan an Tiwi sa kadako san nakukuwa na enerhiya, sa bilog na nasyon.  Pero dahil an kuryente na hali dini, pinakadto ngon’a sa national grid, diri man nakabentahe an mga Bikolano sa paagi halimbawa sin buru-barato na kuryente. 

Sa mga bayabay, diri man insasabi kun pira an badyet sini na proyekto.  An mga pinabakal na proyekto nan pasilidad, sa paagi san bagaw privatization, wara man sin pruweba na mas mayad an padalagan kun nasa kamot na san pribado na grupo.  Nano daw, ini na proyekto san geothermal dini sa Bulusan, mai-emplementar ada an mga paabong para sa pagprotehir san kapalibutan? Sayo pa na makangangalas na detalye na nalim’tan, an manungod sa eksakto na bubugsukan san planta.  Basi ada diri ma-alarma an mga taga-doon sa lugar na bubugsukan. An badyet, an eksakto na lugar, an kadako san apektado na lugar, an mga tawo na direkta na inbwelto sa pagpabugsok nan pagmantenir, nan san mga petsa batog sa pagbatog hanggan sa paghuman, mga impormasyon na diri kunta inpapasepara.

          An mga nangontra, wara pa sin konkreto na basehan san pangontra, pwera san haghag para sa kapalibutan.  Kaurupod san mga huruding-huding, pwede man 1) sabuton an mga puntos, 2) syertuhon an mga nahaghagan, nan 3) humimo sin konkreto, tama, nan nasa oras na aksyon.  Kunta, aramon kun sin’o an grupo sa Irosin na una na nangontra sini, basi mausyoso an kanira mga puntos.  Pwede man pasyaran sin mga Bulusanon an Tiwi nan Bac-Man, basi maimod nira mismo an hitsura niyan sini na mga planta, nan makaistroya halimbawa an mga tawo sa harani o an mga administrador. Pwede man maki-istorya sa iba na Sorsoganon sa palibot san bulkan, basi magkaparareho nan magkasurugpon an mga pagkiwa. Mayad man aramon kun sin’o na tawo o grupo dini mismo sa Bulusan an nagmamakulog sa mga bagay na ini, nan makisayo.

          Syempre, mayad na umayo an mga Bulusanon sin public forum manungod sini na proyekto. Bagaw liwat san notisya, interesado nganyan an kontratista na makiistorya, para kay wara pa sin hinatag na petsa.  Basi pa diri man ini na iristorya mangyari sa 2018? Di’anis kunta kun himu’on na ini na forum sa diri malampas sa katapusan sini na bulan. Kay kada adlaw na naaatraso an pagklaro sini, mas nagdadako an pagkapihig san tawo, kun ingkaso maparaot ini na proyekto. Hampangon kunta san mga nasa likuran sini na proyekto an mga Bulusanon.  Kun magkasarabutan, posible pa na suportahan ini san mga Bulusanon.

(Retrato san crater san bulkan, hali sa Tribu Bulusanon)

_______________________

AYAW BAYA PAGLILIM’TI,

Sa may kumple’anyo niyan na bulan, Hapi Bertdey!