Paka-Pasko

Niyan na paka-Pasko, mayon pa sin pang-Pasko na kanta na angay pa man pagbati’on; maluway liwat, angay sa budlay;

Greeting cards have all been sent,
The Christmas rush is through

 

Mayad ngani kay, maski siribot, nakapadara man san mga Krismas kard. Mayon pan’o sin Pasko na, sa kapaliman-liman, nadumduman ko ipadara an mga kard, pira na hamok ka-adlaw an Pasko, na kun karkolohon man nag’ud, badi Enero na makaabot.

Ugali ko na an magpadara sin kard. Kada taon, mayon ako sin listahan ko; may nadagdag sayo na taon, na naiiban na masunod.  May nagkapira na pirmi kaupod.  Dahil sini, hinihinguha ko na makaabot kanira an kard.  Sayo na taon, mga dekada otsenta, pakapakuputa ko san mga sobre, hinulog ko sa buson sa harani na post office.  Natalikod pa hamok ako san madumduman ko na wara ko pa ngay’an kabutangi sin istamp. Sa isip ko, kun wara istamp, diri makaabot.  An hinimo ko, bunakal ako sin istamp, binutang ko man sa sayo na sobre, na sa luwas, sinuratan ko sin ‘pakibutang tabi sini na mga istamp sa kard na pinanghulog ko dini na wara pa istamp’.  Hinulog ko man yadto na sobre didto sa buson.  Makalipas an sayo ka-adlaw, nagduda ako kun mapaunrahan ako san mga empleyado san koreo, labi na siribot niyan.  Bunakal lugod uli ako sin mga kard, pinangsuratan gihapon, pinakupot an sobre, bunakal sin istamp, nan hinulog ko gihapon.  San may mabagat ako sa sayo ko na pinadar’han, naunabi na duwa kuno na kard an naresibi nira hali sa ako.  Wara man  paghapot kun akay; wara na ako pag-esplikar.

pastores san dapdap

Kun iba na, di’ malikayan an panganugon kun, sa karaging, may nalihisan, nalimutan, nahubon, o in-kalibyas.  Syempre kay sangtaon ini inpaabot, mayon kita sin mga gusto kunta maimod pag-abot san Pasko.  Halimbawa, an tiripon san pamilya, regalo na iharatag o gusto ihatag, pagkaon na gusto ihanda, tawo na gusto makaupod.  Syempre, di’ man intero nauutob. Sa pira kabulan na hulat, sayo na posibilidad an may nataliwan, o may namatay. Pag-abot sin Pasko, diri na sira makaka-upod. Dako man an nahihimo sa plano san mga tyempo o iskedyul.

Kada Pasko, mayon sin misa na katutnga, na kasi mga alas-dyes, human na. Syempre, di’anis man gihapon kun mahuman na atab, kay an ramok sa dalan, nakapaluway san uruli.  Niyan na unagi na Pasko, unabot kami sa simbahan na alas-dyes, wara na ngani sin bakante na ingkudan.  Nagkakaranta na an choir. Yadto ngay’an, puro karanta hanggan alas-dose, kun kan’o pa hamok nagbatog an misa.  An misa man, kantada pa gihapon, kaya nahuman, ma-alas-dos na.  Kaya an plano na selebrasyon sa balay, atrasado na; paragal na, nangaraturog na.  Kaya, an bag’o ko na panuga, diri na ako masimba na 24 na gab’i kun sugad gihapon sini. Mas di’anis magselebrar san Pasko na maogma, diri nagngungurub-ngurob.  Habo na ako mapahunod sini na mga choir, na pinasakit an masayon na kanta, nan nagbu-buot san kahalaba san misa. Habo na ako san misa na boringkantada.

Sayo pa hamok kaadlaw paka-Pasko, sugad sin haragyu’on na an unagi; nan harayu’on pa an masunod.  Bagaw ngani,

Christmas future is far away,
Christmas past is past.

San Sabado, pinatumpan ko man an hugak, bunawi sin diyo san puyat, nakapadata man san tv, an manglain-lain na programa san Discovery Travel & Living.  Ini na serye, kun diri ka pa pamilyar, nasentro sa karaon, maski an ubod man gihapon syempre, kultura. Sayo na programa halimbawa, an Bizarre Foods with Andrew Zimmern. San arin yadto pinaimod dini an kadaanan na pagkaon sa Hawaii, na dara pa san mga kadaanan na tawo na hali man sa New Zealand, an mga Maori.  Sayo sa mga putahe na pinaimod, sugad sin lapok na makaaati.  Yadto ngay’an pinangat, na may bangot na tabugok.  Kun diri mo aram, matalamatam ka man nag’ud, labi kun diri mo pa natadihan an siram san pinangat.  Unupod pa an host pangayam sin baboy. An luto nira san nadakop, manglain-lain man. Sayo sadto, an bituka na may bangot na dugo, o kun sa ato, dinugo (dinugu’an sa luwas san Bulusan).  Masiramon nganyan! Makunswelo na, kun iba na, mayon sin komentar an iba na tawo, manungod san ato pagkaon na sugad san dinugo, o san balut sa Manila.  Namutang na kun mayad an pagka-pakete, pwede man maapresyar sin wara daghan na  resistensya o pangalang-alang.

An sikat na chef na Ingles, si Jamie Oliver, mayon na man sin programa dini.  Kahapon, pinaimod an bag’o niya na episode, an byahe niya sa Amerika, basi aramon an pagluto san mga cowboy.  Sayo sa mga putahe na hinimo niya, an tradisyunal na pagkaon san cowboy na baked beans. Kun nadumduman ta, ini sa ato, an gahoy, pork ‘n’ beans, himo san Hunt’s; de-lata na an sulod, tinug’on na liso sin balatong na daragko, mabaga an sabaw na maturu-tam’is, nan may sayo na pidaso na taba sin orig na sugad sin tangan ka-dako.

Si Anthony Bourdain sayo man na chef na wara sin pangalang-alang kumadto maski diin na lugar.s San kumadto siya sa Cambodia, nagluto-luto sira sa sakayan na an sabaw hali hamok sa salog na kun diin didto man namag-anod an hali man gihapon sa kabal’yan. San arin yadto an programa niya na No Reservations, kunanhi sa Pilipinas. Una, sa sayo na restawran sa Pampanga, kun diin tinadihan niya an pakbet, sinigang sa biyawas, papaitan, nan sisig. An host niya na lalaki, bagaw  ‘maski nano an lutuon sa maski diin na rehiyon san Pilipinas, kaya daugon san Kapampangan’.  Matapsi na komentar, na mayad ngani kay nataparan san dianison na pinaimod san host sa Cebu, na lunuto sin litson na sa pag-imod pa hamok, makagugutom nan maragsikon an panit, nan wara sin panipat sa kakayahan pagluto san iba na rehiyon sa Pilipinas.

Kahapon, pinaimod nira an mga tradisyunal na handa kun Pasko.  Kadaghanan, may inasal na pabo, nan inasal o inagon na karnero.  Sa pagmangno ko, sa Bulusan kun Pasko, di’ man nahali’an sin suman nan ibos, sin dinugo nan bihon, nan sekolate na inumon. Kun pinaparang’an, mahod nalusak pa sin bilanghoy, o nahagom. Syempre, ini na mga handa, base sa panahon; kun diri nararaot san bagyo, daghan an produkto, batog sa paray nan ulab, hanggan sa kakaw. Diyo-diyo man nabangutan sin iba na pagkaon, niyan an ‘tradisyunal’ na handa san Bulusanon, kaurupod na an spaghetti, fruit salad, macaroni salad, nan pudding na bilanghoy, o bagaw cassava cake.

Bag’o nagparahinglo an programa nira, mayon ngon’a sadto na Lonely Planet, kun diin pinaimod an manglain-lain na lugar sa kinab’an, mga selebrasyon, lugar na kaupod sa historya, nan opisyo na padagos hanggan niyan.  Sa kanira pagrilibot-libot, haros nagtatarapo-tapo man hamok sira.  Sa kanira pinaimod, kada kultura, mayon sin tradisyon, sugad san Mardi Gras sa Brazil, La Tomatina sa Espanya, o Oktoberfest sa Alemanya; daragko na selebrasyon, na bilog an partisipasyon san intero na taga-didto, na ma’o ada an dahilan kaya hasta san taga-iba na lugar, nadayo. Padagos na inoobserbar kaya nasabutan man san tawo an lohika, an paliwanag kun akay mayon sini.

Minsan, nasabi ko na sa mga ginimat’an, kinaan’dan, nan kinadak’an ko, mayon sin mga bagay na gusto ko pirmi hamok uyon, nan sadto na mga gusto ko na hali’on.  Halimbawa, sa kasasambit san bagaw turismo, malin an implikasyon hamok, an mga natural na yaman. Sa pag-imod ko, ini diri hamok natural na bagay, kundi hasta san tradisyunal.  Sa Discovery Channel, sugad sini an pinaimod; sa Amerika, an mga lugar na sadto hanggan niyan, naghihimo sin burger, hotdog, nan ice cream. Mayon man kita dini sin mga panaderiya nan karihan na an mga luto ma’o man an ato nahanapan kun nalagalag pag-uli. Pwede pa ngani ini dagdagan, sin museo halimbawa na an tema manungod sa pili, kalo, nan bandala. Kun naataman kunta an mga istruktura na sugad san Gabaldon, an dati na munisipyo, an patio nan san mga punta, maapresyar sugad man san mga simbahan sa Italya nan san Berlin Wall sa Alemanya. Imbes na patayon an oras sa tong-its nan telebisyon, padagos kunta na may makaaram san mga dati na uyag nan kaugalian, halimbawa an sayaw san pastores (retrato sa itaas).

Sadto pa, magsa-Bulusan o kun diin, malin di’ man naseselebrar ‘sin mayad’ an media noche. Sayo gihapon na dahilan an halabaon na misa na kantada.  Nauyon ako na dapat masabutan, na an dahilan san selebrasyon, an pagkabuhay ni Kristo. Diri man ini manungod sa pamarakal o pagbutang sin manglain-lain na sabong.  Ugaring sa pagselebrar, nangyayari an pagtiripon san pamilya nan mag-aramigo. Kun sugad, diri maraot kun hatagan man ini sin tuig na panahon. Ambot kun sugad man ini san dahilan (palusot?) san mga bakasyunista kun Kamahalan, na namagbaragat ugaring sa karigusan, imbes na nag-aayuno o nagpepenistensya.

Bagaw sin sayo na padi sadto manungod ada sadto na mga deboto na namahik san mga rebulto, dapat nganyan san pagtubod mayon man sina pagtubo. Badi pwede man ini na repleksyon na dapat isipon man an intero na paniwala nan pagtubod, nan an pagsunod-sunod na buta. Kun may pagtubo an pagtubod, may duwa na posible na kadtuan: an pagkawara o an mas masarig, na pagtubod.

Dako-dako ada na ambisyon an pagpreserbar san ginikanan, bagay na diri kaya sini na mga blog. An kaya man hamok ada sini himuon, an pagbutang sa imahinasyon, sa panumduman sadto intero, labi na an diri na nagu’d ada mabalik.

Ekis

BelenSan arin pa yadto, human na an plano ni Untan na pabunyagan an bata niya.

Maski lut’ason an produkto, nagparahinguha siya; sigi ha’k an kumpra-diya, intaga-ibanan man an pakitangway.  Kinumplot na niya an amigo niya na si Pal’ak, na ma’o an magpadrino, basi nganyan maging magpade na sira.  Uno’o man tulos si Pal’ak, labi kay niyan pa man ha’k siya kaban’o magpadrino.  Iksaytidon man siya, mala kay san ultimo na sa’od, bunakal na sin pomada nan sin bag’o na sudlay.

‘Kumpleto na’, bagaw niya kun Mercedita na asawa niya.  ‘An mabunyag na ha’k an kulang…’

‘Aw, ma’o?’, bagaw san asawa, ‘Malin inpapalista man ngon’a yo’n sa simbahan…’

‘Ay, baba’adaw, badi may bayad pa yo’n?’, bagaw niya.

‘Aw, syempre, kay maglilista so’n na ngaran, nan may sweldo man ada so’n an paralista…’

‘Tsk, hala na hamok, kumbaga…’

Siya mismo an kunadto sa kumbento, kay habo man tumu’od an asawa. Inkakadali nganyan an kalo, maski an ungod, naraw’ayon uga’ng magpakadto.

‘Nano an ngaran san bata?’, bagaw san sekretarya?

‘Nono man ha’k an gahoy mi…’, bagaw ni Untan.

‘Nono? Ma’o ini an ibutang ta sa sertipiko de bawtismo?’, sunggod san babaye.

‘Aw, bagaw ko, lulô…ku’an, gusto ko kunta…Christopher…para kay, diri halabaon yo’n igsurat?’

‘Iya, paan’hon man?’

 ‘Diri pwede man an ekis bag’o an opher?’

‘Ekis…kay diin ka man so’n pakaimod?’

‘Uh, kay di’ ka pa so’n nakaimod kun Pasko, na bagaw Merry X’mas? Gusto sabihon, syorkat yo’n…diri pwede man yo’n?’

‘Ma’o, ha? Di an Christian, pwede man X’tian. An Christine, X’tine…Di an Chris, Ekis na hamok?’, iba man an hiyum san sekretarya.

Napiluhan si Untan. ‘Iya, ku’an…nano tabi, di’ yo’n pwede?’

‘Pwede man, kun ako an mabunyag; para kay si Father.  Badi kun duru-dimalas, ekisan uga’ng ini na ngaran…’

Nangluya si Untan.  An nasa isip niya, an bata niya na gustuhon kunta niya gahuyon na Christopher, tukayo san paborito niya na artista.  ‘Iya, ku’an na ha’k tabi…Felimon…’

‘Aw, di’anis man yo’n.  Akay ma’o yo’n an napili mo?’

‘Hmh, ma’o yo’n an ngaran san lolo ko…’

NANO AN NGARAN MO?

Daghan an Bulusanon na, base sa ngaran, matatangkudan na Pasko san mabuhay. Halimbawa: Jesus, Jesusa, Belen, Natividad, Felisa, Emmanuel nan Noel. Maski kun linulo na, Bulusanon man gihapon an makatangkod. Halimbawa,

Jesus: Itot, Itoy, Jessie
Jesusa: Susan
Natividad: Idad, Vidad, Nati
Emmanuel: Awel

 

Maski sadto na panahon, malin masakit na an pagpili sin ngaran. Kun nahugak ada, basta lalaki, ginagahoy na’k na Juan, nan kun babaye, Maria. Syempre, may diyo man na napala’in, sugad san Jose o Elizabeth. Para kay Juan nan Maria nag’ud an popular. Basi may pakilaan, binubutang an ngaran san ama.  Badi paagi man ini na maghingayad an bata, basi diri maraw’ayan an ama, sugad san Juan bata ni Pedro, o Juan bata ni Santiago, o kun nano pa. Niyan, uso pa man ini na pagbutang san ngaran san magurang. Sa mga Arabo halimbawa, an bata (na lalaki) ni, hinihilwas na bin. Kun Bumbay, hinalip’ot na s/o (o son of). Sa Rusya, nasa ikog san ngaran an itch. Sa Inglatera, mayon man sin son. Sa daan na Manila, mayon sin Boy Pana, Boy Boga, Boy Putik. Dini sa ato sa Bulusan, an pakilaan, an asawa (Danding ni Nora), bansag (Uwan Posong, Uwan Palawan, Uwan Pampano), o sipat (Uwan Ludog, Tagoy Balilang, Badong Panit, Ente Bulate).

Pwera karaw, mas mayad magpabunyag kun Pasko. Sarayu’an hamok an handa, badi daghan pa an tuda, kay an iba na imbitado, nasugad ugaring, ‘di ako makakadto, kay Pasko sa amo…’

Magka-ina

magkaina1Dini sa retrato, naiimod ta an magka-ina: an upat ka-taon na ina nan san kaniya tolo ka-adlaw na nati.  Kay bag’o mabuhay, pulay-pulay pa an bitad san bata, na an direksyon pirmi, pakadto sa ina kay mapaapin, masirong. An ina man, pirmi ti-aakudir; an mata, alerto na nakapuntok sa in’gigikanan san nahadukan san bata, andam na manu’ag o umato.

Kun iimudon, haros sugad man sini an magka-ina na nasa mga kanta niyan. Badi an ina nabuhayan sa dugmon sin mga dublahan sa may kinudal-kudal na mga tadlok. Badi mayon man sin mag-uusyuso, badi an tagsadiri na lalaki nan san kaniya bata man na lalaki. Wara sira sin maski nano, pwera san isip na kumusog nan magpakabuhay. Sa mga istorya na sugad sini, piliw ngon’a an ama.  Dahil ada mas nakamati sin pagsakit an ina, nan sa punto na ini, pareho sira na magka-ina, mga maluya pa.

Sa sulod sin pira ka-bulan, nag-andam an ina sa oras san kaniya pagkabuhayi.  Niyan na nabuhay na an bata, pagtatagamahan naman niya sin kusog basi ma’tagan siya san mga panga’ipo.

May magka-ina na pirmi magka-upod; maogma sira maski yano hamok an pagbuhay.  Nanarabaho sa maghapon, sa oro-adlaw; namunay pagsunlop san sudang.  Sa pag-itan sini, may kalit-kalit na pag-unot-unot an magka-ina; an kaogmahan masakit hamok i-esplikar.

Kun haros pa hamok, diri na nag’ud magbubulag.

Sa ato buhay niyan na panahon, daghan an magka-irina na nagbuburulag, sa dahilan na haros diri nagkaka-iriba. Maski kun Pasko, nan kun pira na surunod na Pasko, diri man hamok nagkaka-urupod.

Diri sugad sini na magka-ina sa retrato, nan san magka-ina sa mga kanta niyan na Pasko.

5. Bayabay Sa Alas’syete/Silensyo na Gab’i

 

Titulo sa orihinal na Aleman  : Stille Nacht, heilige Nacht 
Liriko                               : Josef Mohr (1816) 
Melodiya                           : Franz Xaver Gruber (1818) 
Pagpalis sa Ingles               : John Freeman Young (1859) 
Dagdag na liriko                : Paul Simon (1966)
Nabag’o na titulo               : 7 O’Clock News/Silent Night

 

Sayo sa mga popular na kanta na pang-Pasko, ini na Silent Night, na niyan ko pa hamok kasabuti na an bilog ngay’an na titulo, hali sa orihinal na Aleman, Silent Night, Holy Night, na una na nasurat na tula san 1816. Nagduwa pa kataon nganyan bag’o ini nabutangan sin tono, san ipaimod sa lirisista sa sayo man na organista sa simbahan, bispera san Pasko, 1818. Sadto mismo, nabilog an kanta, nan una na kinanta. Bagaw, raot sadto an organo, kaya gitara an ginamit san musikero. Kwarenta anyos pa an lunipas bag’o naipalis an liriko sa Ingles, na niyan ma’o na an popular na inkakanta. Sa niyan, may karkolo na sobra na tres-syentos na parakanta nan musikero an kunanta sini, kaupod na an duweto na Amerikano na Simon & Garfunkel.

         An pag-upudan nira Paul Simon nan Art Garfunkel batog pa san sira nasa elementari, sa Nweba York, mga 1953. Naging mga propesyunal sira na parakanta, bilang Simon & Garfunkel, san 1957.  An mga kanta nira, popular hanggan niyan; kaya diri reparuhon an daghan nira na diri pinagkaka-uyunan, sugad san mas pagkiling ni Paul Simon sa mga isyu na pangkomunidad.

        San 1966, nabilog nira an kanira album na Parsley, Sage, Rosemary & Thyme. Naging ika-upat ini sa popularidad sa mga radyo sa bilog na Amerika. An ika-dose sa dose na kanta, an 7 O’Clock News/Silent Night, ma’o man hamok an kanta na Silent Night, na binutangan nira sin pasambang o over-dubbing na pagbasa sin balita manungod sa diriskusyon sa Konggreso san Amerika, pagkamatay sin sayo na komedyante dahil sa pag-pangana sa droga, plano na martsa nira Martin Luther King, pagsintensya kun Richard Speck na punatay sin walo na namag-adal pagka-nars, protesta san mga kontra sa gera sa Vietnam, nan san diskurso ni Nixon na nag-aayo uga’ng sin dagdag na suporta para sa gera sa Vietnam.

        Di’anis an resulta san pagka-araginsa na ini: an pamati na silensyo an kagab’ihon, habang sa palibot daghan an paratayan, yaraawan, nan mga diri di’anis. Habang nagluluway an kanta, nagkukusog man an boses san nagbabayabay.

        Kun iimudon, sugad man sini haros an kada selebrasyon ta san Pasko. Sa bilog na panahon san ato pagpaabot sini na maogma na okasyon, padagos man an ato pagkakidit, hadok, nan puringot sa manglain-lain na iskandalo, abuso, o trahedya sa ato palibot.  Kaya sugad man hamok sin, habang nagbabati kita san Kagharong o kun nano pa na kanta na pang-Pasko sa radyo nan sa mga carolling kun gab’i, padagos man an ato notisya sini na mga nangyayari na makaiinit.

Bagaw ko lugod, mayad sini, araginsahon ta gihapon an kanta, irani ta sa mga ekspenyensya ta dini, niyan:

 

Silent night, holy night, all is calm, all is bright…

 

Nagsumiter na san kaniya kandidatura bilang kongresista si Presidente Arroyo. Ini nganyan kagustuhan san kaniya mga kabubungtosa Pampanga. Nagnigar siya na gusto niya maging Primer Ministro kun mahimo niya nan san kaniya mga kaalyado na himu’on na parlamentaryo an sistema san gobyerno. Diri man kuno siya nahadok san sarabi-sabi na ipapreso siya san kaniya mga kakon tra dahil san mga alegasyon manungod  sa
kaniya.
 
Sa irarom san rehimen ni Arroyo, sayo sa daghanon na iristorya an manungod sa alegasyon sin paglabada san asawa niya, na ginagamit nganyan an ngaran na Jose Pidal.  
 
Nagluwas man sin rekord sin ergo an NBI na nagsasabi na kinalit ni Arroyo an kaniya panggana kontra kun Fernando Poe Jr sa danon san opisyal san Comelec na si Virgilio Garcillano; ma’o ini an ingagahoy niyan na iskandalo na ‘Hello, Garci’.  Pina’imod man san presidenta an kaniya pagkamaluluy’on. Pinatawad tulos niya si dati na presidente Joseph Estrada sa sintensya sin pangupit habang nasa pwesto, nan san parapatay na si Teehankee.
 
Sayo pa na krisis na unagi, an alegasyon san pagpaliko sin P728 milyon hali sa Departamento san Agrikultura pakadto sa bulsa sin 105 na konggresista, 53 na gobernador, nan 23 na meyor bag’o an eleksyon presidensyal san 2004, bagaw ni Irarom na Sekretaryo Jokjok Bolante.   Daghan man an unagi na natural na kalamidad, na pinangana san mga himo san tawo, sugad san parabas na pagtroso.
 
Naribok man an nasyon sadto na alegasyon san suruhulan sa transaksyon san National Broadband Network nan san ZTE san Tsina, kun diin mayon ada sin mga kabahinan an dati na hepe san Comelec na si Abalos, nan san asawa san presidente,  base man sa testimonya san testigo na si Rodolfo Lozada.  
 
May duwa na pagkontra na hinimo sin mga opisyal san militar: san Hulyo 23, 2003, nan san Nobyembre 29, 2008, sa panguna ni Antonio Trillanes san mga marino, na na-elihir man na senador san 2007. San Oktubre 2008, sayo man na grupo sin mga opisyal san militar an nadakupan sin 105,000 Euro sa Moscow, Rusya. Bagaw nira, tagama nganyan yadto para sa inkadto nira na kumperensya.       
   

Batog san 2001, may karkolo na 1,013 na na bagaw aktibista an pinatay, kaupod na an 99 na parabayabay. Mayon man sin 202 na nawawara, kaupod si Jonas Burgos, bata san parabayabay na si Jose Burgos, Jr. An insasarabi na namahala sini, an opisyal na si Jovito Palparan, niyan kandidato man sa konggreso. Sa mga bilang na ini, diri kaupod an mga diri nai-report, nan san mga biktima man san enpi’e nan mga Moros na armado.

Lugar na nagbabatog pa hamok magdaghan an maaram san panggana sin sayo na Pilipino, si Efren Penaflorida bilang CNN Man of the Year dahil sa kaniya proyekto na Edukasyon na Kinariton, nangyari man an masaker sa Maguindanao san Nobyembre 23, 2009. Mayon sin 57 na namatay, kaupod an 21 na babayi. An philip_killing_15mga suspetsado, grupo san pamilya Ampatuan, na ma’o an mga lokal na hade sa probinsya san Maguindanao; mga kaapin ni Arroyo, na naghatag nganyan kaniya sin  panggana sa mga nakaagi na eleksyon. Daghan an nangirhat san bayolensya (mga retrato sa wala, hali sa internet), san naimod na kayamanan, nan san gapot na mga armas san pamilya, na hali pa nganyan sa militar. Wara sin nakatangkod kun may mapepreso man sini na mga Ampatuan, pwera san kanira mga alalay, kay san ‘sunurender’ ngani an una na suspetsado, wara man pagposasi, nan hanggan niyan an kadaghanan sa kanira, diri man naipublikar an retrato.

philip_killing_09Dini man sa Bulusan, may diyo na kariribukan san mabantog na inpaarkila ni Monsinyor Arturo M. Bastes san Sorsogon an luwas san patio, irarom hamok san kampanaryo, sa sayo na negosyante na kakila ni Hon. Juan Guysayko san Bulusan, basi butangan sin gasolinahan. Pinangunahan an pagkontra sin sayo na grupo sin Bulusanon na nabilog hamok sa internet. Base sa kanira pag-usyoso, namutang na kadanon man an dati na padi sa Bulusan, si Padre Joseph Buising, sa transaksyon basi mahali an diyo na kaulangan, labi kay wara man sin pag-kontestar na hinimo an maski sin’o na opisyal san konseho munisipal. San hinapot san grupo an obispo, bagaw niya, kaipuhan sin kwarta san dyoseses para sa insyurans san mga padi, basi diri magkadaragka maghali. Sinabi pa niya na ini pagbu’ot niya bilang administrador san mga sadiri san simbahan…Mayon man sin grupo, an bagaw Concerned Senior citizens and Churchgoers of Sabang, na nagpaimod sin bilog na suporta sa pagbu’ot san obispo.

San arin yadto, nanotisyahan naman na may mga sadiri pa an parokya san Bulusan na kursunada ‘hudamon’ sin sayo na grupo sa Sorsogon. Diri maaraman kun sin’o an tag-bu’ot, kun may nagtugot sa Bulusan, kun arin o pira na sadiri, kun kan’o kukuwa’on, nan kun plano pa i’uli san mga mahudam.

Ma’o ini an ato bayabay na pang-alas’syete. Ayaw tabi paglimuti, kun gusto magpalahi, sariha an Tawi Butakal Serbis. Banggi tabi sa iyo intero.

 

Sleep in heavenly peace…

Disyembre 4, 2009

lukadMa’o tabi ini an ato mga notisya hali sa Bulusan.

1. Presyo san barak’lon

Lagting………………….Php 32.50 por kilo
Nikit……………………..……..10.00 por kilo
Ilog………………………..….250.00 por kilo
 
Bugas…………………..…….33.00 por kilo
Bugas….…………………1,500.00 por sako  
 
Karne na orig.……………160.00 por kilo
Karne na manok………..120.00 por kilo
 
Isda, dakop sa Bulusan..160.00 por kilo
Isda hali sa Bulan.………..120.00 por kilo
Bangus…………………….…..140.00 por kilo
Tilapia…………………..……..100.00 por kilo
 
Lubi………………………………..5.00 bu’o
Bandala……………….…………0.00
Lukad……………………….. 11.50 por kilo
 
Kalo, karagumoy…………..….3.50
Kalo, buri……………………..…..2.50
 
Gin, bilog……………….……….28.00  
 
Pasahe pa-Gubat……………..37.00
Gubat – Sorsogon……….…….10.00
Elavil, Bulusan – Pasay..….500.00
Elavil, Pasay – Bulusan..….600.00
Air-con, Pasay – Gubat…..900.00

 

2. Inisyatiba para sa kamposanto

San Nobyembre 22, nag-organisar sira Mr. Berting Fragio san Knights of Columbus sin sayo na slide show sa Bulusan, basi maimod san mga Bulusanon an kanira plano na bisayon an kamposanto. Sayo sa mga una na proyekto, an pagbutang sin bag’o na kasilyas.  Nangayo sira niyan sin danon sa kada baranggay, mga tigsangribo kada sayo, para sa proyekto na ini.

3. Lukyat na boroksing

San Hwebes, Oktubre 22, mapista sa Likod, sayo sa mga aktibidad san baranggay, an paboksing sin kabataan na mga nwebe nan dyes anyos an idad.  An premyo san gana, syento-singkwenta pesos.  May sayo na dosena na pades na unentra. Rilibahan, ralatuban sa syento-singkwenta. Nan, basi pa, sayo sa kanira, maging Pacquiao san Bulusan sa maabot na panahon.

Pakapakapanga…

Ba’ah, pira na’k na turog, Pasko na naman’, bagaw ni Baladok. ‘Tsk, ambut mairog ini san san sayo na taon, na puro’k drowing an ato inumon nan san sumsumanan…’

‘Hmh’, hagumhum ni Intoy. ‘Ayaw na sadto kay human na yadto…an niyan naman, iba naman…’

‘Iba naman na drowing?’, tuya-tuya ni Budlay na sigi an tupra sa alpog na inpupuyungku’an nira.

‘Nano man, aber?’, agyat ni Intoy, medyo iritado san karaw.

‘Aw, kun tilalab’og ka, ‘mus kita sa pasakay, kay manakop kita agama…’, bagaw ni Budlay.

‘Hmh, kun tiluluknit ka man, ‘mus kita sa uma, kay makumpradiya kita, maski lima ka-upas…’

‘Mag-ano man ba’ an hag’uton niyan na puro ha’k lupa an abaka?’, bagaw man ni Baladok. ‘Ako kunta, tikakawit nan tipapalaw. Pan’o man sini na hali pa’k bagyuhon an lubi?

Sunilensyo an tolo.  Hasta san turupra nan kururit-kurit sa alpog, naalto.parol

Binu’ong ni Baladok an silensyo. ‘Tsk, kun tilalaklak, tilalaklak. Kun tidadali, tidadali. Dapat, mahimu’an ta ini sin paagi, kay, nano maluya?’

‘Payta na’k didto sa tindahan ni Dandoy, kun makasakada’, tugal ni Intoy. ‘Maski duwa na kwatro…’

‘Kwatro pulgada…?’, karaw gihapon ni Budlay.

‘Tsk, ayaw na ngani sin karaw kay…atog, amot na do’n an dati pa na sakada’, suhay ni Baladok. ‘Nano titatakras kamo? Tuba na hamok…’

Unimod sa harayo an duwa. Bagaw ni Intoy, ‘Maluya…’

San wara sin nagsurumaton, nabati nira an tugtog sa radyo, na bagaw Pasko, pasko, pasko na namang muli…

May naisip si Budlay na ideya. ‘Palaksi’ana daw ini: pagsabi ko, pasko, sumugad ka paksiw; pagsabi ko paksiw, sumimbag ka, pasko, payt?’

‘Payt…!’

‘Pasko…’

‘Paksiw.’

‘Pasko…’

‘Paksiw’.

‘Paksiw…’

‘Pasko.’

‘Pasko…

‘Paksiw.’

‘Paksiw…’

‘Pakso.’

‘Pasko…’

‘Pakskiw…’

‘Hep, minsan ka na, nadilot ka na…’

‘Hmh. Ini man daw, palaksi’ana an sabi sin ogob-dabong… Payt?’

‘Payt…! Ogobdabongogobdabongogobdabongobogdagongobogdabongogogbadong, ptwe! Salbakut y’on.. Ikaw ogobman daw ho, palaksi’ana an sabi sin pakapakapanga, pakangon?’

‘Para so’n. Pakapakapanga, pakangon. Pakapakapanga, pakangon. Pakapakapanga, pakangon. Pakapakapanga, pakangon. Pakapakapanga, pakapangon. Pakapakanga, pakapangon. Pakanganga, pakangpakangon… ptwe! Tsk, tama na, kay nakakulanting, badi mahubugon kita sini…’

Namungawmungawan ada, nadumduman nira an iristorya. ‘Iya tara, nano na an ato hihimu’on?’, hapot ni Intoy.

‘Ma’o na yadto na sabi niyo. An sumsumanan ta, paksiw na ogob, bangutan sin dabong…’, bagaw ni Baladok.

”…Mayon man so’n…?’, bagaw ni Budlay.dabong

‘Mayon, kay kun wara, di’ manakop kita sin agwason… Bagaw baga niyo, an nagkakapang, pakangon…?’

‘Tsk’, tagu’to ni Intoy. ‘Na lalaki ini, kay ma-Pasko na naman, maluudon pa gihapon…’

‘Pwera karaw’, bagaw ni Baladok, ‘magtagasikop na hamok kita do’n sin magtatangway, nan sugadon ta na hamok, mirikrismas!’

____________________

AYAW PAGLILIM’TI

Sa mga makumple’anyo niyan na bulan, meri bertdey!