Boksing sa Bulusan

Medyo nataod-taod tabi an ato salida dini kay na-bidro na naman ini na ato buradol.

Sa ultimo na tsismis, dagos man gihapon an pangiwa-kiwa san mga nangontra so’on na gasolinahan na intitindog sa patio, na bagaw san mga maaram sa estimeyt, mga otsenta porsyento na an kahumanan.gasolinahan

Wara man pagsimbaga ni Obispo Bastes an surat; pwera sin teks na bagaw kuno ‘…the gasoline station must be transferred elsewhere!’ na sugad sin nagdadaging. Pwera sini na kaniya teks na ‘simbag’, wara man paaltuha an patrabaho.

Nagpadara uli sin surat an mga nangontra, an bagaw follow-up. Wara man gihapon sugada sin ‘Okidok, naresibe ko na, mayad man kay inkukulang dini sa chancery sin i’aramak…’

Makadto kuno sa Bulusan ini na obispo kay makumpir. Bagaw san mga paratubod, badi himuntahon niya san kaniya baston an gasolinahan, basi mawara, nan an patio bumalik sa dati, ma’o man an katoninongan sa Bulusan.

An padi man sa Bulusan na madali na magbakasyon sa Amerika, sige an bayabay sa misa, sin ‘…sinimbag na san obispo!’ ‘…sinimbag na san obispo!’ an surat ngani san grupo. Ambot kun sin’o na lado an diri nagsasabi san katotohanan, kay malin an grupo ada, wara man sin nareresibe na simbag kanira na direkta, pwera sini na teks sa sayo man ugaring na deboto.

Nagkapira man an mga miron, na malin puro taga dini sa barangay San Rafael. An diri hamok ada interesado kay mga siribot, an mga atorni na Bulusanon.

Ibà

Maski baragyuhon, diri basta-basta magugutom an Bulusanon. Kay dini, kun may mga sulihon o prutas na nag-uunay pagtubo, mayon man sin sulihon o prutas na bagaw sa Bulusan ‘naruyag’ ugaring san barung-barong. Sayo na ehemplo sini, an ibà. Ini kuno, kun nagpapara-hangin-hangin, ma’o man pamurak. Diri man liwat mapal’ak, kay apisar saday man ha’k na puno, maaram man magpahunod sa bugnot san hangin.

Nakatadi na ako sin dulsi na ibà. Sugad san dulsi na tangkwa; mamara, nan malin pinaligid sa gawgaw.

Diri ako maaram sadto na pagdulsi, nan kada haputon ko, diri man nakadumdom.  Kaya ini, resipe hamok sin duwa na hali sa ibà: an suli na ibà, nan an inon’on na lawlaw na may ibà.

SULI NA IBÀ

Mga kaipuhan: Bunga sin ibà (mga napolo na pidaso, giniripad, pinuga’an), lunop sin sayô ka-bu’ò na lubí, bawang (dinunot o ginipad), sibuyas (ginipad), sili na daragkö (giniris), hipon.

Ibutang an lunop sa karahà, i’upod an bawang nan san sibuyas nan luru-luskayon hanggan kumurot na madali na mag-ugok. Ibutang an ibà, idungan an hipon (mga duwa na kutsara), luru-luskayon. Timplahon kun kaipuhan pa sin asin. Kun tama na an asgad, ibutang na an sili, paluyuson ha’k diyô bag’o ha’unon. Mas di’anis ini kun may kaatol man na pritos na sibubog o turós, nan sin kusido na marárara.

IBÀ SA INON’ON NA LAWLAW

lawlawlawlaw-iba

Mga kaipuhan: Bunga sin ibà (mga napolo, hinali an durho, pinag-upat na gipad), lab’ason na lawlaw (kun saragday, mga napolo man; kun daragko, maski pito), sibuyas (ginipad), sayo na kamatis (ginipad), sili na dako (bilog hamok).

Magbutang sin diyo na ibà sa sulod san koron o kaldero o kaserola, sugad sin sanig. lawlaw-na-inunon-sa-ibaIbutang an lawlaw. Ibabaw sa lawlaw an tuda na ibà, kamatis, nan san sibuyas. Butangan sin diyo na dinunot na paminta. Timplahan sin diyo na asin. Isugna na. Pagkaladkad, ibutang an sili na dako. Takluban nan ha’unon na.

Tribya

Mayon sin Bulusanon na nakahilaw sin ibà.  Sugad sin hagis, dinudutdot sa asin, nan pinapang’os.

An lawlaw, popular na ugá, o buro; mahod sinusugba, mahod pinipritos. Kun lab’ason, pwera san inon’on, di’anison man sini an inasal hamok.

Mga kredito

An retrato san puno sin ibà nan san iba sa nigo, hali gihapon kun ABMina.

Repéke para sa Kampanaryo

‘Dianison pagparadumdumon an  mga  nakaagi  na  san  mga  bata  pa  na nagtutulay-tulay sini na pader san simbahan, an hamot san burak san mga rosas, sampaguita nan santal sa palibot san kampanaryo. Sadto san nagkakanta pa kami sa choir, an lugar na hagdanan pasakat sa tore ma’o an amo praktisan san kanta. Wara pa sadto yadto na mga kamanggahan pero an kagayunan diri malilimutan.
kapote

‘Daghanon na an mga nakaagi na prosisyon, mga pareritrato, pistahan, hosanna, pagsaklot, kumpir, kasal, pabunyag na an background ma’o an kampanaryo na pira na na taon nakatindog sa butnga san ato bungto. An primero na emergency na nabati ko na ginamit an kampanaryo san nagkasunog sadto sa Madlawon, kun diri ako nasala, Marso 1979 yadto nangyari.

‘Batog sadto aram ko na an iba iba na tunog san kampana, mapa-repéke, punebre, emergency, alas 6, alas 12 or ordinaryo na gahoy para sa sa mga parasimba uru-adlaw. Sa kabutnga’an san misa bigla mo mababati an 3 na bagting. Intero na taga-bungto nasabi sin “bayaw na.” (ba-yaw). Malin bihira ko man yun mabati sa iba na lugar na bagting sa bayaw. Mayon man ako nababati na iba na nagbabagting san bayaw maski sa papan-o. I-recognize ko man an bungto san Pilar, Sorsogon kay pirmi man nagbabagting sun.

‘Nakatatak na sa talinga san mga taga bungto san Bulusan an kada tagingting, tagungtong san mga kampana. Nataririk an duwa na saday na kampana kun nagrerepéke, dianison pagbati-bation lalo na kun hale pa lang sa semana santa na an pirmi ta nababati an mataraka. Maski harayuon kita na nababati an tunog san kampana, natatak an korte san kampanaryo sa imahinasyon. Kun lunampas diyo na minuto sadto, nakaraw ako: “Ba’adaw si Toti, naglamaw na naman.” San buhay pa si Enoy Pekto nagdanon man ako pag-sakristan. Nag-uupod ako kan Etog sadto magpalagatong sun na mga kampana. Pasakaton mo ako niyan, aram ko kun pan’o magpatunog sun sa iba-iba na okasyon. San 4th year high school ako, basi diri niyo aram, ako an parabagting san Alas 6, kaupod ko sadto si Joseph Alegria na nasala ngani ako magpatunog, paghuna ko repéke. An pinakamasayon na bagting, an Alas 6 nan an lubong.

‘May sayo pa ako na nadumduman, medyo mapait, san panahon ni Fr. Pura. May nagsasalbatana sadto san kampana kaya natagingting hamok. Kami sadto na mga nagsisirbi sa sakristiya grabe an nerbiyos sun kan Fr. Pura kay atog ka, an isog sa imo. Naiisturbo an padi san nagpaparasalbatana. Ma-alas 6 na kaya ako pakadto na man. Nag-usyuso man ako kun sin’o yadto na nagsasalbatana, kaupod ko an bata ni Parabas, si Rolly Gallinera Jr., kay sakristan man sadto. Sabay kami sunakat sa kampanaryo sa pag-usyuso. Kaya lang bigla lunuwas si padi sa kumbento may dara na sundang. Nahadok si Rolly kaya runuhab paluwas, ako an nabilin. Sugad san tilulumpat na ako sadto sa primero na eskalon kay sa hadok. Pero nagkusog ako boot pagluwas nan pagpaimod sa padi. Pagtangbara ko sa kaniya grabe an init san pandok, kinuraratan ako sin layaaas!!!! Oh, ‘di ruhab man, wara wara an lobot. Wara man sadto pakiaram nanggad si Toti kaya bunagting man gihapon san Alas 6 na wara kami. Kun mababasa man ini ni Fr. Pura, basi in-ulian mo kami, di’ man kami an nagsalbatana san kampana.

‘Ini na istorya ko, hale sa kaborot’on ko bilang sayo na tawo na kinadakuan na an kampanaryo na maski kan’o diri mapapara sa isip ko. Lugod pa man maimod ko gihapon an mutang san dati na kampanaryo na pinagsirbihan ko sin pira kataon. Aram ko, namamati’an ko na an mga taga Bulusan indudumdom ini na sayo na simbolo san ato pagka-Bulusanon. Diri ta ipaghatag na rauton ini san iba na tawo. Kayamanan ini na pinamana sa ato san ato mga ninuno.’

————————————–

Mga Kredito:

Ini tabi na istorya inalsa na may pagtugot ni Inoy Joel France, hali sa kaniya blog, an Campanaryo. An retrato, hali man kun ABMina.

————————————–

Tribya:

An repéke, sugad sin alarma o pamukaw na bagting, kun mabati na wara misa. Maski niyan na bag’o na milenyo, kun mabati ini sa Bulusan, magkakaluwas an mga Bulusanon; andam, mamaghapot sin, ‘Nano? Akay may repeke??’

An pamásal, sugad sin batog, o intro; luway na bagting san suru-saday na kampana. An bagting para sa misa sa minatay, an plegária, dungan an duwa na daragko na kampana.

Upat an kampana san Kampanaryo; duwa na daragko, duwa na saragday. na inpapataririk kun repéke. Mas masayon bagtingon an daragko, kay bubugnuton hamok an higot san kilay-kilay; an saragday, kaipuhan sin bwelo basi tumaririk, nan basi sigido an taririk hanggan mahuman an repéke. Masakit naman ini altuhon. Sayo sa duwa na dako, malin bu’ong na o may baranâ.

 Ambot kun sarin na kagurang yo’n na mga kampana.

Dulsi na tangkwa

An tangkwa, o kundol sa Tagalog, natubo man hamok dini sa Bulusan, maski diri intatanom.  Di’anis liwat, kay an bunga, daragko. Kaya kun magparanga, daghan an mahihimo na kakan’on. Para kay malin sayo man ha’k sini an mahihimu’an—panulsihan.

Natadihan ko na an duwa na klase sin dulsi na tangkwa: an mamara, nan san hulos.  Naghapot-hapot ako, wara pa sin nakadumdom san resipe san mamara. Kaya ini ngon’a an ato adalan, an ‘hulos’ na dulsi.

DULSI NA TANGKWA

Mga kaipuhan: Sayo na bilog na tangkwa, un kilo na baga na asukar, mga baynte na ilog, pasas, maski unom na hinog na bunga sin limon.

1. Bukahon an tangkwa, halion an bukag nan san liso. Karuskuson, puga’an, ilawig sin madali sa mapaso na tubi, nan patiti’an.

2. La’gaon an ilog, panitan, nan burukaon. Pwede man pag-upaton.

3. Panitan an limon. Kisniton an panit, hali’on an liso.

4. Magpakaladkad sin mga upat na tasa na tubi  sa karaha. Pag-ikakaladkad, ibutang an asukar, nan luskayon basi matunaw. Ibutang an tangkwa, ilog, pasas, nan panit san limon. Luskayon sin mayad. Hau’non antes malat’ok.

Kun gusto sin puro na Bulusanon na dulsi, pwede man hali’on an pasas.

An limon, bihira na an may tanom. Sadto, daghan na mga babaye an nagmamasitas sini: sa masitera, lata sin biskwit, o luho na kaserola. Sa mga Bulusanon niyan, badi nagdidiyo na an maaram sini, nan kun in’aano ini.

Arapinay: O, posisyon…

kabataan-san-agap-bulusan1Kun may di’anis na retrato sa Bulusan san nakaagi na taon, sugad baga sin Photo of the Year,  ini na ada, na hali sa album san Agap-Bulusan. Sa retrato, maiimod an paki-istorya nira sa mga kabataan nan eskwela manungod sa peligro na kinamutangan niyan san ato kabubud’lan, nan san panga’ipo sin pakilabot san kada sayo, habang sa foreground, an mga semilya sin pili na itaranom, iturukal sadto na pinangpulak nan kinara-ingin. Sugad man hamok sin puturo, kabagat an puturo; an kabataan, kahampang san mga ihiringayad san tahok.

     Di’anison an mensahe sini, lalo kun ikumparar sa pagdanas sa kabataan sa politika san ‘daragko na’, sa paagi halimbawa so’n na bagaw SK, kun diin intutukdu’an uga’ng  an kabataan san diri malinig na pagkontestar sin pwesto, an la’in man na klase sin liderato.

     Ini na kabataan sa retrato, kun maka-entra sa pagtaranom, nan maataman an tinanom hanggan maimod nira na nagdaragko nan namunga (basi pa), an maitukdo sini sa kanira diri mataparan san mga magastuhon na aktibidades so’on na mga ataman san ‘daragko na’ na politiko, na sayo man hamok na instrumento sin pagdelihensya.

      Marasa pa na an mga pribado pa na tawo san Agap-Bulusan an may inisyatiba pagsagka, pag-usyoso, nan pagkiwa para sa pangataman san kapalibutan sa Bulusan. Nagasto sira sin sadiri na oras, kwarta, nan kusog, nabubutang pa sa peligro kay may mga diri nauyon san kanira inhihimo, na dapat kunta, an naghihimo, yadto na nagreresibe sin suweldo hali sa buhis na inkokolekta sa mga tawo.

     Kun iba na liwat, kun sin’o pa an kinuwa na bantay, ma’o man uga’ng an nasalakay.

Ini na diskusyon manungod sa gasolinahan sa patio, sayo na ehemplo sin maluya na pagpadara san ato mga lider: an obispo, an padi, an PPC, an meyor na Hermano mayor. San makaaram sira na may pagkontra so’on na kanira desisyon, an obispo, wara man sin hinimo, maski kunta paaltuhon ngun’a an trabaho; an padi, ginahoy an nangontra na mga gutom; an meyor na Hermano Mayor, inkakahadukan, maski kun iimodon, siya o an kaamigo niya an tidaku’i an pakinabang. 

     An nagdidiyo na parasimba, unong san makadidisganar na mga lider san simbahan; nan an nag-aamak sin pagrebelde, an mga pabaya na lider san gobyerno. Sa Irosin, an termino san liderato na sugad sini,  falsetto. Kun may mga raw’ay baga, mayad kunta, bumutas na hamok sira sa pwesto, magretiro o, kun matapos na an termino, di’ na igtuklin an kanira paryentes na magtukal kanira; ihatag na man nira an tsansa sa iba.

Kaipuhan ta sin bag’o na liderato diri hamok do’on sa Malakanyang, ma’o man dini sa ato lugar. Ibalik ta an sinseridad. Hali’on ta na an rilipatan, suruhulan nan haradukan. Sarihan ta gihapon an konsultasyon, an transparency sa ato mga transaksyon, magsa-simbahan o sa munisipyo. Praktison ta gihapon an maski sin’o, maka-kwestyon sin wara pangalang-alang o hadok sa kaniya mayad na lawas. Ibalik ta an respeto sa ato komunidad. 

     Kun wara sin malalam, an mga tawo, padagos na dadarahon sa paru’ro na sitwasyon: wara labot, nahadok, diri nakadesisyon san dapat himu’on. Makamumundo ugaring, na wara man sin iba na napaimod sin panindugan sa mga sitwasyon na sugad sini niyan. Di’anis kunta kun may naki’upod man na grupo hali sa eskwelahan. Maski an Damayan-Buluseno kunta, nan san mga nagkarandidato na napyerde sadto, na nag-aambisyon mapurbar uli.

     Malin an liderato, di’ man nagpipili sin panahon; wara sin pyesta opisyal, sugad man san pag-ugay, na diri kaipuhan ihulat san Pasko. Maski ngani may nahimu’an sadto, o san arin yadto, an panga’ipo, sigido; pirmi mayon. An interesado maging lider, naghahanap kunta sin oportunidad basi makapaimod sin abilidad, o bagaw makapasikat. Kay kanugon man, kun pag-abot san pirili’an, masugad an tawo, ‘Dini na’k ako sa dati, kay kila ko na, maski insasarabi na haranggutaw. Yo’on na iba, di’ ko man mga kila, ambot ngana pa yo’n ka-haranggutaw…’ Di’ man ‘gud di’anis na mamagluwas hamok kun mangabrasa, mapa’imod kun panahon sin eleksyon.

     Para kay malin intero sira, di’ na man interesado sin pagpaimod sin kakayahan, kay bagaw, ‘ma’o na ini an uso niyan, kwarartahan…’ Kaya maharanap man kuno sin kandidato, para presidente o senador, na mapondo sa kanira sa Bulusan, katukal san pagdara nira san kandidatura. Sugad na ini san kalabidong na gusto magsalyo sa kulalapnit.

Niyan, an namagkontra san intitindog na gasolinahan sa patio, salapisap. Padagos man an trabaho, mag-uran-magsudang, san Agap-Bulusan. Diri makangangalas, kun pasakiton man an kanira sitwasyon, maski diri sa direkta na pagraot, sa kakulangan na hamok sin danon, kay kun sa pag-imod san mga ‘daragko na’ na politiko, posible na maging kaagaw sira sa pwesto. 

     Kita man na mga ordinaryo na tawo, dapat diri mawara’an sin pagla’om.  Dapat, padagos kita na mangudyot sini na diri mga di’anis na liderato; batog sa lokal hanggan sa tihataasi, kay kun diri na kita apektado, kun magparasugad hamok kita, ‘Bahala na kanira an Diyos…’, badi an diyablo na ugaring an mamahala dini sa ato.

      Bagaw ngani, ‘Kun mangadyi ka na maging mayad, di’ ka man hihimu’on na mayad; kundi, hahatagan ka sin oportunidad na maging mayad. Nasa saimo kun kukuwaon mo.’ Tama man ada, kay bagaw man sa Tagalog, ‘Nasa Diyos ang awa…‘ Pwera san mayad na intensyon, ini na pangadyi pwede man na maging giya ta niyan:

     God grant me the serenity to accept the things I cannot change;
     The courage to change the things I
can;
     And the wisdom to know the difference. 
    

 

 

Mayo 3, 2009

Ma’o tabi ini an ti’urhi’i na notisya hali sa Bulusan.

Lunabay pa hamok an bagyo na si Dante. An notisya sa Bulusan, 20 an minatay sa Magallanes, 2 sa Sorsogon. Ma’o man ini an report hali sa GMA News.

     Apektado an biyahe pasulod nan paluwas san Sorsogon dahil sa nara’ot na Cauayan Bridge  sa Guinlajon, hira’un-daon sa Sorsogon, hali sa Legazpi. Kangina na aga, wara pa sin sasakyan na nakadiretso hali sa magluyu’an na lado. An napirit, nalatay sin pansamantala na latayan na para hamok sa tawo. 

     Pero mga maogmahon an mga Bulusanon, ‘kay wara sin masyado na distroso sa Bulusan’, nan gunana si Pacquiao.

Sa misa kangina na Domingo na aga, wara man kaunabihi an manungod sa bagaw iskedyul na pag-paBulusan kahapon san obispo basi ‘mag-esplikar’ san kaniya desisyon manungod sa ‘gasolinahan’.  Sa kun nano na dahilan, wara man pagbutwa an obispo. 

     Padagos man gihapon an konstruksyon sa patio.

Istorya: Katuból

bagol3

Si Katuból, nagsakay-sakay sa bagol.

Linabayan niya an kinis.

Kinis: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katuból: ‘Magubat san darag’angan.’
Kinis: ‘Paupuda daw?’
Katuból: ‘Kan’i na, kay basi magkaduwa-duwa kita…’

Sunakay an kinis.

Linabayan nira an kasili.

Kasili: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katuból: ‘Magubat san darag’angan.’
Kasili: ‘Paupuda daw?’
Katuból: ‘Kan’i na, kay basi magkatolo-tolo kita…’

Sunakay an kasili.

Linabayan nira an putyukan.

Putyukan: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katubol: ‘Magubat san darag’angan.’
Putyukan: ‘Paupuda daw?’
Katuból: ‘Kan’i na, kay basi magka’upat-upat kita…’

Sunakay an putyukan.

Linabayan nira an kupahpahon.

Kupahpahon: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katuból: ‘Magubat san darag’angan.’
Kupahpahon: ‘Paupuda daw?’
Katuból: ‘Kan’i na, kay basi magka’lima-lima kita…’

Sunakay an kupahpahon.

Linabayan nira an hasa’an.

Hasa’an: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katuból: ‘Magubat san darag’angan.’
Hasa’an: ‘Paupuda daw?’
Katuból: ‘Kan’i na, kay basi magk’unum-unom kita…’

Sunakay an hasa’an.

Linabayan nira an dagom.

Dagom: ‘Katuból, mapakarin ka?’
Katuból: ‘Magubat san darag’angan.’
Dagom: ‘Paupuda daw?’
Katubol: ‘Kan’i na, kay basi magkapito-pito kita…’

Sunakay an dagom.

Nakasangpot sira sa balay san darag’angan. Pagsulod nira sa balay, wara man didto an darag’angan.

Katuból: ‘Ikaw, Hasa’an, dini ka sa palhugan. Ikaw man, Kasili, dini ka sa hagdan. Ikaw, Kinis, do’on ka sa tapayan. Ikaw, Putyukan, do’on ka sa bintana, nan ikaw, Dagom, do’on ka sa ulunan. Ikaw, Kupahpahon, didto ka sa pasungan.’

Taod-taod, unabot an darag’angan. Nagutumon ada. Duniretso sa pasungan kay masugna. Lugar na nag-aamak, kinupahpahan san kupahpahon. Napuling an darag’angan.

Kunadto siya sa tapayan, kay manguram’os. Paglawig san kamot, kinagat san kinis.

An hinimo lugod, kunadto sa bintana, kay mapahangin. Sinugod man san putyukan. ‘Ba’adaw na dimalas’, bagaw san darag’angan. Mayad sini, higda’an.

Paghigda niya, natudok siya san dagom.

‘Mayad pa, humali’, bagaw san darag’angan.

Pagtunob niya sa hagdan, nadusay siya sa kasili; diretso kahulog.  Hunugpa an ulo niya sa hasa’an.

Namatay an darag’angan.

Mga dapat tandaan:

1. Ini na istorya, popular sa kabataan sa Bulusan, labi kun gab’i; sadto, san wara pa tibi.

2. Diri ko aram kun sin’o an awtor sini, kun sarin na ini ka’awat.

3. Diri ko aram kun may nakanotisya na sini na taga-showbiz basi himu’on na sine. Kun mayon man, badi wara pa sin naagihan na angay sa  papel na Katuból.

4. Daghan na an nakaimod sini kun Katuból, para kay sira-sira mismo, nagpapasuruhay san tunay na hitsura: may nasabi, dulaw, may nasabi, mas hatok sa dulaw. An iba, bagaw may pagkabilog na pahalaba. Bagaw man san iba, marugi-rugi. Sa kapusuruhay, mayon ada sin diyo pa magrarabakan udô.

5. Ini na istorya, ma’o ada an Bulusanón na bersyon san The Art of War; kun pan’o manguwa sin kaapin na may manglain-lain na abilidad, kun pan’o ipuwesto an kada abilidad basi mas maging epektibo, nan san pinakamayad na istratehiya sin pag-gubat. Panghimaturog ha’k ada ini, kay mabudlay, dahil wara sin daghan na aksyon o drama o pasuruhay, kay wara man pangato an darag’angan. Kunsabagay, pangarat man an pagkagubat kaniya; wara nag’ud sa huna-huna. Hanggan niyan, wara sin nakaaram kun nano an sala san darag’angan.

6. Wara sin batog (kun nano an inhiranan), wara man sin kahumanan (kun nano an naging benepisyo kun Katuból). Pero sa awat na panahon, dahilan ini san pagtiripon sin daghan na kabataan pakapanigab’i. Kun an nag-iistorya an Giloy o Gilay, ini an paagi nira sin pag-urupod, na panumduman kun warara na an mga Giloy o Gilay.

7. Sa intero, tisakiti an hinatag na trabaho sa kupahpahon; delikado pa, kay kun naluto siya bag’o umabot an darag’angan. Diri ko aram kun ‘nagkukupahpa’ an kupahpahon. Sugad sin naburungan an awtor sa kupahpa nan kalapa-kapa.

8. Panabot ko san istorya, an sarakay, sa salog, halimbawa sa Dolipay. Pan’o napakadto an kupahpahon? Kun sa dagat man, pan’o napakadto an kasili? Kaya mayad man gihapon sa iristorya, mayon sin discernment, an bagaw san mga padi, paghorop-horop, kay basi malikayan an bagaw sa Tagalog, bali-baling balita.

9. Hanggan niyan, wara sin nakaaram kun nano an binayad ni Katuból sa kaniya mga matu’udon na kaapin.

10. Badi dini man pagbatog pakaaram pagbilang an mga kabataan sadto:…magkaduwa-duwa… tolo-tolo… maski hanggan pito-pito ngon’a.