Ay’ay: Pabákal

simbahan1Pabákal. Ordinaryo sini na kahulugan, an pagpatukal sin sayo na bagay sa kantidad sin kwarta, o sayo man na bagay na may kapareho na halaga. Sa uruyag, labi sa barasketbol, an pabákal, kaapin, na an gusto ugaring gumana, an kakontra. Badi an dahilan, pusta sa luyó. Kun naka-entra ka sa barasketbol sa patio sadto, mag-para’uyag o miron, badi nabati mo ini na termino, mahod intatarag’ok. Sa mas dako na kahulugan, an tawo na pabákal, traydor; wara sin pagmakulog sa inmamaw’ot san kadaghanan. Marasa pa na sa iristorya niyan manungod sini na gasolinahan sa Bulusan, ini na mga pabákal an gigiyahan san permanente na pagkawara na san basketbolan sa patio.

Bagaw ni Mr Abraham Tan, ‘…may pagka “sneaky” an pangyayari – kun irog sini an administrasyon san simbahan sa Sorsogon – diri imposible na basta na lang mawara an mga kayamanan san simbahan ta.’ Ini na sinabi ni Mr Tan, malin paghulit man hamok san nangyari na do’on, di’ pa naawat. Sa pagsikup-sikop ko sa internet, natarup-akan ko ini na artikulo manungod sin dati na obispo san Sorsogon. San inbasa ko an istorya, nareparo ko na sugad sin linabayan sin gunting sin censor, may detalye na nautod sa pag-itan sin duwa na paragraph:

‘Transparency as a requisite for diocesan administration was strongly demanded. And when this met with adverse reaction, demoralization crept into the ranks of the clergy with some members actually walking out of their assignments. The situation led to the appointment of Bishop Concordio Sarte as Auxiliary Bishop of Sorsogon. This, however did not ease the situation and the diocese continued to be in crisis.

When Bishop Arcilla resigned, the Holy See designated Bishop Jesus Y. Varela, then Bishop of Ozamiz, as the Second Bishop of Sorsogon. Bishop Varela painstakingly laid down the groundwork for healing and reconciliation.’

An nawara na detalye, nabilog man san huruding-huding, na daghan na sadiri an pinabakal, kaupod na doon an mga ingod na naging Our Lady’s Village niyan; harani sa seminaryo nan dini sa Pangpang.

Sa mata san ley, an obispo sayo na korporasyon na solo, o corporation sole, na an papel, trustee o pinagkakatiwalaan o administrador san mga sadiri san dioseses. Kaya nano man na desisyon sugad san pagpabakal, sa legalidad wara diperensya, pwera san implikasyon, an bagaw sa Ingles impropriety. Sa maluway na termino, paagi na diri di’anis; sa halip’ot na termino, kahusla’an. An resulta nganyan, nadesuspirar an kapadi’an, may nagharali. Kun an puno man nag’ud husla, an mga parasunod, kun diri maka-isip maghali, badi ma-tener, pero may ma-hinusla man. May mga kabahinan sini an Bulusan. Bagaw sin sayo na ma’inobserbar kanira, ‘…yadto na si Padre Antis, nadiskubre an kada’ilan san tahob san imahen ni San Jose sa dati na altar. Ini na tahob, uyon hamok do’on sa istruktura sa wala san simbahan (retrato sa itaas). Mayad na klase na kahoy, libre. Pinalagadi, hinimo na kama. Paghali, baktot, kaniya na. Wara man hamok sin tunin’o. Yadto man si Padre Trabalyo, na-bakasyon sa Amerika, bilin an coadjutor, pero nakaon sa kumbento an nini kay nagkukuwa san limos… Hunali yadto, may moroso pa sa kuryente an parokya.’

Nagkapira an mga grupo do’on sa simbahan, pero sa pangataman san parokya, nanguna kunta an Parish Pastoral Council. Para kay, dahil ada an Bulusanon, sa termino gihapon ni Mr. Abraham Tan, banwaan na may pagtubod,  sigi hamok an tubod nan sunod sa padi, na dati ada, spiritual adviser an titulo. Batog ada kun Padre Garrido, an padi na an Chairman san PPC. Kun iimudon, wara man sin maraot sini. An iba hamok na desisyon san PPC, sa padi man hamok, sugad san magdesisyon an padi na altuhon an  sibog sin kinasal na Bulusanon sa kumbento, basi an espasyo mahimo na mga kwarto na tagama sa magbibisita sa padi. Ini na pagpaarkila san patio, masakit tubudan na wara paglabay sa Chairman san PPC, na posible ma’o pa an naging broker sa pag-itan san negosyante nan san obispo. Badi kun ngaranan an mag-pakner, Buising-Guysayko Brokerage, o haros sugad sini.

Dako ada an pangaipo sini na obispo. Yo’on na prentera san simbahan san Sorsogon, an Sts. Peter and Paul Cathedral, kun imudon niyan, sugad sin St. Peter and Sitseriya and St. Paul Cathedral ugaring. Simboliko sin  pakikwarta, kay an imahen san duwa na santo, pinabutnga’an nan kinulung-kulong sin mga negosyo, na namag-arkila sin espasyo. Niyan ada, an opisina san chancery ibalyo na didto sa Fatima sa kahampang san hayskul, kay an espasyo, pinaarkila man sa Robinson’s sin 25 anyos. Kun sa Bulusan, ‘…mapuru-prenda ka do’n..,mamangno, nabutung…’ Kun maubos na ini na mga sadiri, posible na isunod an kun nano na hamok na maipabakal o maiprenda sa mga parokya. Dini uli magagamit an laksi san padi bilang broker. Sa Bulusan, ambot kun uyon pa an dati na altar (retrato sin kinasal, sa likuran san duwa na babaye) kay di’ na man yo’n nasabihan, pwera kun nadudumduman, sugad niyan.

An mga Hermano, malin an katungdan nira, an mantensyon san pisikal na simbahan. An sa pangaipo san padi, an koleksyon.  Iya kay bihira man ha’k dini sa ato an may irilimos, manglain-lain pa na nangayo. Kun ma’adman man san nagsisimba na an limos napakadto ugaring sa inbubuhay, madidisganar na maglimos. Kun medyo high-tech pa an lifestyle, diri na nag’ud makahusto an koleksyon na manintimos. Sa hapot ni Mr. Abraham Tan, kun pwede man kuwaon an danon san mga padi na Bulusanon, sa pag-imod ko, masakit, kay kun mabalinghawan san obispo, i-destino sa parokya sa durho san Matnog. Didto, sa an limos, bingkong. Pareho man san notisya, na bagaw san bise san PPC, si Mr. Galve, ‘di ta na yo’n paglab’tan…’, posible na sa hadok, na kun salungaton niya an meyor, didto siya patukdu’on siya sa barisbisan san Donsol. Masugad ada si Mr. Galve, saday hamok siya na Bulusanon kun ikumparar sa iba na mga personahe, maski tsansa kunta niya yadto na maging dako sa mata san bilog na Bulusan.

Mayad man na may gasolinahan sa ato. Makadanon ini sa nagkapira na paagi. Dapat kunta, sadto pa ini, wara hamok ada sin naagihan na mabugsukan na bargain, o an arkila, taghoy. An diri pa di’anis, an pagbale-wara sa mga taga-doon, an abuso san posisyon, nan an kaBastesan. Ungod na makabuBuising.

Dahil siya an intutuklin na may tagbo’ot, an atensyon puro didto sa obispo; wara sa brokerage. Niyan, badi an sayo na pakner, buru-buligid sin tinawa, kay an sayo man liwat, si Padre, naghuhulat na man hamok san pagtugot san pagsarit niya pag-abrod man.

Sigi an ay’ay san sadiri san simbahan, pero di’ bale yo’n, kun ikumparar sa pag-ay’ay san pagtubod san banwa’an.

Abril 18, 2009

Ma’o tabi ini an ti’urhi’i na tsismis hali sa Bulusan.

1. Gasolinahan sa Bulusan

Nagbatog na an patrabaho san gasolinahan sa patio.  Wara man sin anunsyo hali sa Parish Pastoral Council manungod sa kontrata o negosasyon, kun mayon man, sa parte san Pastoral Council nan san negosyante na gusto magbutang sini na ‘gasolinahan’.  Bagaw sin sayo na konsehal na dati na maestro, wara man ini pag-iristoryahi san konseho. Bag’o magbatog an patrabaho, kinudalan sin hataas. Bagaw sin sayo na Bulusanon, ‘Sugad sin may intatago. Diri an gasolinahan, mayon man hamok sin turu-tindahan? Akay man sa likuran san nakudalan, malin may inhihimo ugaring na balay?’

‘San Kamahalan, an nag-uruli na Bulusanon na nakaimod san kudal, namaghapot: nano yo’n, sitseriya?’ Mayon man sin nakapaskel na building permit number, yadto an mga ngaran san mga kaintra: an arkitekto, an inhinyero, an tagsadiri, si David Frago.

Bagaw san padi sa Bulusan, si Fr. Buising, an nagtugot sini, an obispo san Sorsogon, si Monsignor Arturo Mandin Bastes, SVD, kaya diri siya sini responsable. An tihata’asi na opisyal san Pastoral Council na Bulusanon, san inayu’an sin komentar manungod sini, bagaw ‘Di’ na kita so’n maglabot…’

Sa Pastoral Council, duwa sa myembro sini, mga asistan san meyor, An Hermano mayor, si Hon. Juan Guysayko, an ato meyor niyan.

 2. That’s Entertainment

Popularon sa Bulusan an telebisyon. An koneksyon sini, duwa an nagpapabakal: an Halum sa Poctol, nan san Galao sa Buhang. Nauna an Halum, batog pa san si Dr. Oscar Halum an meyor.  Sadto, an membership fee, tres mil pesos, nan dos syentos singkwenta bulan-bulan. San magbatog an Galao, an kostumer san Halum na bumalyo, libre an membership fee. Kun regular an bayad o diri nagpapasukot, naibaba pa an bulan-bulan sa dos syentos pesos. Mas daghan na an nakakabit sa Galao, kay may sadiri sira na disk antenna. An Halum, nakikabit hamok sa Gubat, kaya kun may problema an Gubat, wara maiimod an kostumer nira. Kun an bakal san kalo na karagumoy, tres pesos an sayo, an 66 sa naipisar bulan-bulan, napakadto sa telebisyon, wara pa do’n an para sa danyos sa kuryente.

Hulát san paghuraw

asadolHinanapos san Enero, bagaw ni Inoy Simo, ‘Mahuraw na ini…’, maski insasabi niya ini, tali’ungod an busabos.  An pasakay, matubi’on, nahaghag siya na di pa makatanom.  Abay pa, hasta san kaniya asadol, sigi man an hulat sa nahurandigan.

Mayad ngani kay maski puru-pan’o, may diyo pa man sira na bugas na tuda san urhi na pag-ani, tuda san kabahinan niya sa tadiya.  Intatagdiyo hamok an pagsugna, inhihinat. Niyan mas mautuk an sugna nira sin ulab, o mahod saging. Nan maski sigi an salbatanabusabos, wara man sin kaupod na ariporos, kaya nakapamunga an mga tanom.

Hasta ada san mga tamsi, nagkakapirinit, kay wara siya sin natan’aw na tikugas, wara lugod kahinab’it an kaniya salbatana. Mga trangkilo hamok an karabaw, kay sigi ha’k an ralab’og.

Pirmi man madagat.  An sakayan niya, naghuhulat. An hukut, wara ngani katahi, sakayanma’o man an alat, na tuna mabugto an saklayan, wara katukali.

An hasag, tukalan man sin gasa nan sin salming. Ambot an nipol so’n kun diri barado. Kay kun sugad sini na maluya an delihensya, kanugun man na bumakal tulos sin ihiringayad. Mas bali ibakal sin bateri an radyo, kay basi mabati an balita, kun nano na ini na nangyayari san panahon, kay dati, di’ man sugad sini, na maski dapat tigpaso’ na, sigi pa an uran.hasag

San arin yadto, bagaw san anawnser, mayon kuno sin lugar, sayo na nasyon, ambot kun nano yadto na nasyon, na an dati na di’ man inbabaha, binaha, an dati na di’ man nagyeyelo, unuran sin yelo. Mayon sin lugar pa na an mga salog nan danaw, naghurubas. Marasa ka so’n?

‘Hmm, ma’o na, kay maski an hangin, nagtataga-liwat man baga sin direksyon?’, bagaw san asawa niya, si Oya Siding.

‘Diri ada bosong na ini, kay mga makasal-anon na an tawo?’, bagaw ni Inoy Simo.

‘Hmm, mahuraw ‘gud ini, ayaw kahaghag, na hasta san mga pareho mo na makasal-anon, inbabasol mo…’, bagaw ni Oya Siding na nagngungurut-ngurut.

‘Nano daw kun sugad sini pag-eleksyon, ha? Magbabaraha kay barado an mga kali nan imburnal. Di’ maraw-ayan an mga politiko na di’ namaglalam…?’

‘Aw, kun may mga tawo na maswerte, an mga politiko. Kay basta borotohan, pirmi mayad an panahon…’

‘Ma’o. Iya, kun sugad, madali na maghuraw, kay madali na an eleksyon…’

‘Ay, badi umuran ngani…’, bagaw ni Oya Siding.  ‘Badi bumusabos sin kwarta, kay kun an nasa poder, habo na magpaliwan kay siniraman, nan sumugad man an sa luyo, kumbaga diri manggagana an wara duhal, di padaraghanan na hamok duhal…?’

‘Di an perde hamok sini, an perde sa boto, kay an tawo, makwarta…’

‘…An nanggana, magkakakwarta gihapon…sin mas dako pa…ha ha ha. Paka-eleksyon, barawi na man san ganansya…’

 ‘Iya, diin man kukuwaon an kwarta, aber?’

 ‘Di sa tawo man gihapon, sa binayad na buhis, na imbis ipahimo sin eskwelahan, ospital, tinampo, tulay, gastuhon sa mga eswereldo sa mga maestra, soldados, nars, nan doktor san publiko, iburulsa na hamok…’

Namungnan ada si Inoy Simo, kay wara tulos pagsimbag.  ‘Iya, nano man kun di’ na pagdagdagan yo’n na mga eskwelahan? Pwede man ada sa mga irarom san kahoy magreleksyon. An ospital ha’k talaga an malin inkukulang…;

‘Ayaw ka, kay an eskwela, sigi an daghan, kaya dapat san eskwelahan, sigi man an daghan. Nan an eskwelahan, di’ man hamok kwarto nan sin ingkudan; kaurupod na do’n an mga libro, pasilidad, maestra na mayad. Sugad man san ospital; di’ man ha’k yo’n kwarto nan sin katre, kaurupod na do’n an mga operahan, an bolong, an mga aparato, mga mayad na doktor nan nars. Kun an sweldo san maestra, doktor nan nars, salapisap, di’ maarabrod na’k yo’n. Kun an mga soldados inkukulang man sin sweldo, badi ipangpabakal man uga’ng so’n an badil sa kakontra, o kaya, gagamiton an trining sa iba na bagay, badi panghold-ap do’n o kun nano man na madelihensyahan.’

‘Hmm, wara man ‘gud sin nakuntento. Ideya ha’k yo’n na paarano-ano…Nano man ba’ an mahimo mo, na sugad na sini an ereleksyon niyan…’

‘Kay nakuntento ka na sini, na an produkto ta malin di man nakaabot sa harayo, kay kun ikaw man an parabakal, di’ ka ma-uraw san sakit pagbyahe pakanhi? Iya kun sugad na’k kita sini pirmi, pan’o man an kabataan ta, pareho man sa ato?’

‘Aw, bahala na man sira…’

Naalto na naman an kanira ergo, san kunusog pa an busabos, na an turo makaragnason sa barisbisan. Kun padagos  an kanira pasimbagan, pwera san magtatag’ok na basi mabati, badi ma’uli ha’k sa ungod na hiran.

Nagpadagos na’k sira paghulát san paghuraw.

Pinángat

Sa bilog na Bikol, sayo ini san mga popular na pagkaon, na pwede sabihon na regional food, o pagkaon san rehiyon: an pinángat. Uya na pan’o an kadaghanan san mga kasakot san pagkaon nan pagluto san Bikolano: lunop, sulihon na naaagihan sa bilog na lugar, sili, nan bangot na sugad halimbawa san bis’ang.

       Sa Albay, partikular sa Camalig nan Daraga, popular ini na bakalon na daan luto; sa mga karihan, agihan, o eskinita. Sa Camalig, may mga pwesto doon sa piliw san tinampo, sa kahampang hamok san munisipyo, na namagpabakal sin pinángat na frozen o pinayelo, basi madara paManila na diri magpapan’os.  Kun gusto pa, mayon man sin pinayelo na kinagáng, na an gahoy nira inulukán, nan siyempre, manglain-lain na dulsi na pili. Mababakal an mga ini, sa tinampo na indudungawan san Bulkán Mayón.

       An pinángat sa Albay, kaya madali ipabakal, kay daan na inatado sa kaldero bag’o isugna; kada ‘pidaso’ may sadiri na higot, na pagkakawiton na hamok sin tinidor kun may mabakal. An ibarangot nira, sayo na saday na pidaso na karne sa ibabaw san hirigot-higot. Maski diin dini sa Bikol, nagkakaparareho man an pagpangat, pwera hamok san binutang na dahon; kun lab’as, luyos, o uga.  Kun an iba naluto sini na wara sili, nabutang man gihapon, pagkaon,  sin pasitis sa pinggan, na intataga-dunot padiyo-diyo, kada hungit.

PINÁNGAT

Mga kaipuhan: Dahon sin gawáy, paklang sin gaway, lunop, bangot, luy’a, bawang, sibuyas, asin, sili.

AN DAHON. Maglab’as, luyos o uga, kinisnit ini.  An paklang, pinanitan nan giniripad sin saragday na haros pareho kadaragko san kinisnit na dahon.  Mas mayad an paklang paluyuson o ibulad kun pinanitan nan ginipad na. Kun gusto, pwede man magpangat sin puro hamok dahon, wara paklang.

AN LUNOP. Di’anis an sa laya na lubi, na may diyo hamok na tubi pagpuga’a.  Kila an tama na lunop kay an sabaw, naturu-tam’is.  Kun gusto, pwede man babawan an pinángat sin hatok (sugad san sa retrato sa itaas).

AN BANGOT. Pwede ugá na sirong-sirong, bis’ang, tidong, pritos na isda, tinapá, o karne.

1. Isanig sa irarom san kaldero o koron an paklang, isunod an bangot, ibutang an dahon, dinunot na bawang, ginipad na sibuyas, dinunot na luy’a, diyo na asin. Sabawan san lunop. Isugna sin mga kinse minutos.

2. Kun luyos na an gawáy nan luto na an lunop, tadihan basi matimpla kun tama na o dadagdagan pa an asin.

3. Kun tuig na, ibutang an birilog hamok na sili bag’o takpan nan ha’unon.

4. Sa sayo pa na karaha, pakaladkadon an hatok, paituson hanggan maluto, pagtaga-luskayon hamok. Kun mabutang sin hatok, dini isakot an ginipad na sibuyas. Timplahan man sin asin nan diyo na paminta. Ha’unon bag’o magbaga an kolor.

5. Ipwesto an pinángat sa hababaw na plato o bandehado. I’ula sa ibabaw an hatok. Saramahon. Butangan pa sin presko na pasitis sa piliw, kun gusto.

Di’anis pa ini kun may ka’atol na inihaw na lawlaw nan sin kusido na binanwitan.

San nakaagi na panahon san Kwaresma, bagaw san tukdo nan tradisyon,  mag-ayuno sin kwarenta diyas bag’o an Domingo san Pagkabuhay Gihapon. Bagaw, an pag-ayuno kunta, wara sin kakaunon na hali sa nano man na hayop. Mayon man sin bagaw maski isda hamok. Ambot kun nano nag’ud an eksakto na tukdo, kay an nasarihan ko, an diri ha’k pagkaon sin karne kada Byernes, nan sa bilog na Semana Santa. Kun halimbawa nakasunod kita sini, pwede na uli magbawi-bawi san ato pag-ayuno. Maski batugan ta ngun’a sa masiram na pagkaon na sugad san pinángat.

       Niyan liwat, mas daghan an nalimot san pag-ayuno, kaupod na ako. Diri hamok sa Bulusan, sa daghan na parte san Pilipinas, an Semana Santa niyan panahon ugaring sin piriknik nan paharayahay sa mga baybayon; sa baragat-uli nan reunion sin mga pamilya, aramigo, nan magka-iriskwela sadto. Bagaw ngani san iba, ‘Pan’o so’n, na ma’o man ha’k ini an tsansa na magbaragat uli, kay para pinasimanggadan an pagkadurungan pag-uli’. Kaya diri hamok an pag-ayuno an napasipara, ma’o man an pagpartisipar sa mga tradisyon na sugad san prusisyon, istasyones, syete palabras, nan iba pa na aktibidades sa simbahan sini na panahon.

Bulabóg

bulabog3

Kun nauli kita paBulusan hali sa Manila, pwera hamok kun via Matnog hali sa Masbate o Samar, pirmi kita nalabay sa Bulabóg; do’on sa hira’un-daon san Sorsogon, sa piliw san dagat na may suba na may diyo na kanipaan.  Kun sadiri an sasakyan, mahod naalto kita do’on kay mausyoso kun may mababakal na kasag.

Kun wara kasag, badi maski tuway o tahong, para kay kun may red tide, wara man sin mababakal na tahong. An iba pa na mababakal sa Bulabóg, binanwitan na badi hali pa sa Castilla.  Mayon man sin mga bago’ong sa mga garapon.  Niyan, an barakalan san kasag, nasa dos syentos hanggan dos syentos otsenta pesos.  Kun halimbawa makatupar na paglabay paBulusan wara na, natugot man sira sin padaan: kun may madakop, ireserba sa imo, na lulukaton mo na hamok pag-agi mo pabalik; di’ may kasag3madadara ka paManila.

Kasag nag’ud an hanapbuhay dini, nan dahilan san pag-pondo san mga sasakyan. Dati, mayon do’n sin pamunayan; sayo na bilding na an bubong korte sin kasag nan may mga ingkudan nan ilaw sa palibot na sugad sin ungod na parke.  Di’anis man kunta na mayon so’n. Ambot kay niyan, sugad sin di’ na man namamantener yo’n na pasilidad.

Sugad man san daghan sa ato, sa Bulusan o sa iba pa na parte san Pilipinas, sira na mga taga-Bulabóg wara man sin daghan na mapagpilian na maging opisyo; an kanira, ma’o an pangisda, nan panakop sin kasag nan tuway. Pinangpulod an kanipaan  sa suba, ginamit an mga pawod nan doon na pagbaralay. San an kanira kabataan magkapamilya na, wara na man pagharali. Sige an dako san komunidad nira. Paluyu-luyo na san tinampo. Di’ man kunta tanto, kay sigi man an daghan san namag-alto, namaghanap sin kasag.  Para kay an kakayahan san dagat na maghatag san inhahanap na kasag, di’ man kaya itapar sa mas malaksi na pagdako san panga’ipo.   

Pwera sini na kasag sa Bulabóg, parte san inlalabayan hali sa Sorsogon paLegazpi, nan pabalik, an pie nan sinapot sa Putiao nan sa Cumadcad. Kangalasan an abilidad san paratinda kun nakipabukod sa bus o sa dyip, nan, bitbit sa sayo na kamot an plato nan huyabit man sa sasakyan an sayo, nakapabakal san tinda, nakabaton san bayad, nakahatag pa san uli. Niyan, wara na an pie nan san sinapot na inpapabakal sa mga pasahero. Sa mga piliw san tinampo, may mga sitseriya na puno sin orens, nan so’n na mga baratuhay na hardware na mga hali sa Tsina.

Sa manglain-lain na dahilan, di’ man lugod mawara an pie, an sinapot, nan san kasag sa Bulabóg.


Ay’ay: Atog, ma’o kunta…

Sa kasikop-sikop ko sini na mga website, naruyagon ako. Di’anis ini kun may bo’ot ibutang o himu’on o sabihon sa paagi sini.  Halimbawa, sa pagbasa ko san Damayan-Buluseno Gazette, bagaw ko, kaipuhan ada sini sin pasambang, basi mapalainan man an nagbibilad. Naisipan ko himu’on yadto na istrip na Tangway, maski diyo pa ako magsurunggo, kay di’ man ako para-drowing. Di’ man sa Gazette, didto man gihapon sa Glimpses of Bulusan yadto naibutang.

dancalan221

May nagtukdo sa ako.  San una, bagaw, ‘Pira nag’ud an gusto mo madelinhensya kada bulan?’ Bagaw ko, ‘Ambot, kay may madelihensya man dini? An aram ko, puro ha’k ini gasto…’  Bagaw niya, ini ngay’an na mga website, kun daghan an nagbabasa, naaraman san mga gusto mag-advertise, na kun daghan man an mag-klik sini na iraga, o mouse, mabayad sira sa tagsadiri san website. Kun reparuhon man nag’ud, daghan an maka-iibug pag-imudon: mga manungod sa parasyada, mga burak, ayam na poodle, restawran, karaon, pamarakal, etc. Sa pag-imod ko, ini na Pilsitan, diri makadale so’n, kay wara man sin masyado sini nakasabot; kay sugad sin Latin an lenggwahe. Mala ini, kay malin wara pa ngani napolo an nagbabasa sini. Suru-saralyo hamok, kaya maski maimod an bilang na pira na man karibo, aram ada san mga namag-advertise na parareho man hamok, kaya hanggan niyan, wara man ‘gud sin napatalastas. Talastasan na Latin…

Nagkapira na ada an website manungod sa Bulusan. Darag’anison an mga retrato. Makapadagka man ada manungod sini na bagaw eco-tourism. Madali’on na liwat an pagretrato, labi niyan na uso nan barato na an camera, na maski selpon mayon, diri sugad sadto, na malin sa inop hamok mababakal yo’n na camera. Niyan, mayon pa sini na digital na klase, na napasayon pa paggamit sin camera.

Niyan, maski nano na subject, sa maski nano na anggulo, pwede makuwaan nan maipaimod. Kun madakop mo sa an bu’ay san subject, an maluya, naduru-di’anis; nan an di’anis, nagiging pambihira. Kun subject na halimbawa an tema nature, daghanon sa Bulusan.

bulkan-sa-irosinMayad man na pangretratuhon na ini na mga di’anis na imudon sa Bulusan; kun pwede ngani, intero na bagay na Bulusanon: an angol, an palago, an lakob nan san sadok, an namagpalipas san maghapon sa mga istambayan, an lukog nan san kadudo-dudo, an panurulo, si Baoy, an tagbak… Nagkapira hamok ini. Nakaimod ka pa sin kalpi? Sin balukas nan lagundi? Sin rimas nan anonas? Sin igot nan sin hagis? Sin ransas? Kay kun mayon pa sini, badi pawara na. Kun mawara, badi dagos na an kapu’o. Aw, badi an diri nag’ud mapupu’o, an mga pirmi do’n sa istambayan.

Ini na mga retrato dini, di’ man sa pagtala san sadiri, di’ na man maraot-raot. Pwede man ini ipatala, pangpadaraw, o ibutang sa mga postcard. An toto’o,

1. yadto na retrato na tihataasi, retrato san Dancalan Beach, sa irarom sin sayo sa mga cottage na pinaimod ta sa nakaagi na istorya, na an irarom, pinamagkaykay na san balod, kay wara na sin sagang na ragayray nan pangdan.

2. an masunod paibaba, an Dancalan Beach man gihapon, sa likuran sini, an kali san dati na ispilwey, na niyan hatag’ason na tulay na graba, nan paluyo-luyo, kabal’yan.

3. an retrato na ikatolo hali sa itaas, kuha ni ABMina san Bulusan Volcano hali sa Irosin, pakato’o pa-Monbon.  An toto’o, mas di’anis sayudan an bulkan hali sa Irosin, labi didto sa simbahan na katas’an. Syempre, kun an foreground planudo na tinampo, na diri karal’it, mas mahayahay siya pag-imudon.

4. Ini na retrato sin sagurong, sa ibaba, daghan pa sini sa Bulusan, mga tubod na namiliw sa mga anapog, sugad sin mga tinugal na siguraduhon an tuyo sa bungto, kay di’anison an sulog, wara sin pagruha-duha.  Kun sigi an purulak nan surubsob sini na diyo na natuda na tahok, ini na mga tubod, magiging turay’og, bag’o magmara, hanggan diri naibalik an mga kahoy.

Sa Miliga-biga kuno, pwede do’n mag-surf. Para kay hanggan niyan, maghahanap ka pa maski pa-ipli’an kun maliwan, nan naghaharani na an mga namagbalay na di’ na nakahusto sa Katorse Puno. Sa Bugas man, an uyon, saruyong hali sa durho sin tubo, saday na lim’aw na karigusan nan labahan, nan kabagtu’an na namuti-puti san mga habon san namaglaba, nan mga pinangtapok na panit san habon. An Bulusan Lake, may mga lubi nan abaka, na tinukal sadto na pinangpulak na daragku’on na kahoy. Sigi na man an hukod san tubi.

Syempre, kun madagka mag-usyuso sini na nasa retrato:Mus kita sa Bulusan! Aw, pay’t. Isipon mo ha’k na nasa kundisyon ka, na hagis ka sa dati mo na buhay kaya anad ka san inlulunggong. Kunsabagay, naluway-luway man an sasakyan sa mga lubak, ma’o man sa mga tsekpoynt.

—————–

AYAW PAGLILIM’TI:

Sa mga may kumple’anyo niyan na bulan, hapi bertdey!