‘Langhoy

langhoy1Pwera san diyo na eksperyensya pagmasa sin semento, pagsaligsig sin baybay, pagsi’ak, pagpatinda ice candy, pagbilit sin bakay, nan paghimo kalo, nakasari man ako pagpabakal sin sinugna na palawan, saging, pinuso, nan binamban. An toto’o, kulang man ako sa paranga, kay kun diri, badi diri na ako makaaram pagburadol nan pakitatsi’an, kay sigi na hamok an patinda sin kun nano-nano na kakan’on.

San buhay pa an amo gilay nan makusog pa an amo ina, haros di’ man kami nahali’an sa balay sin kakan’on nan matam’is. Pakakaon na alas-dose, haros di’ pa ngani nagmamara an hinugasan na kinaunan, nagbabatog na man uga’ng paghimo sin mirindalan, na haros puro ulab.  Tiluyahi na an sinugna (saging, kamote, uraro, bilanghoy), menos-menos pa an prinitos (sinapot, hinolen-holen, badhuya), mahod kaipuhan pa sin irira’id, barayo, puruga, nan ruluskay  (hinagom, linusak, linukay, binamban, paladosdos, palitaw, kinalu’ko, puto, suman, ibos).langhoy2

Sadto, an mayad na lalaki, diri hamok makusog mag-inom; mayadon man manarabaho sa pasakay, sa uma, maaram man sa dagat.  An mga babayi man, pwera san pangabataan nan paghimo kalo nan bakay, maaramon man paghimo sin kakan’on.  Kun pagtangbara mo sin balay, labi kun hapon, wara nag’ud sin matatadihan na kakan’on na mapaso-paso pa, kun di’ man waki’on mangaro-aro, hugakunon an babayi, an tagbalay.  An paghimo kakan’on, in-uurgulyo san mga asawa na lalaki nan san kabataan, nan ingigikanan man sin kinaadman, diri hamok sa paglutu-luto, kundi manungod san ato hinali’an; kun sa Insek, pansit, sa Mehikano, tamales, sa Italyano, pasta, sa Ruso, vodka, nan sa Kano, hambordyer.

Kun wara nag’ud maarap-arapan sadto, nasanlag sin hinigto, bura-burahan sin asukar, nan sarungsungon. Kun may luto na punan’os, binubulad pa nan sinasanlag man. Kun diri man pagkaon an inhihimo, badi ginalpong na ihanip basi may paladosdoson buwas, o badi i-ararmidol.

langhoy3

Bag’o pa nauso an ays grap nan san ays grem, an inhuhubot san kabataan sadto, kakan’on, na pinakamenos na an sinarungsong na hinigto. Intatago-tago pa ngun’a, nagpapa-ibog sa kauyag, na una, sagin man di’ nagrereparo, maski sigi an pasikrap, nan taod-taod, di’ na nakati’os paghapot.

‘Binan, nano yo’n na inkakaon mo?’, hapot ni Bagutoy.

Sigi an pa’ibog ni Binansyo, pinasiram-siram an supa, luway-luway an itlib, nagtitilikam-tikam habang nagsasayaw-sayaw. “Namm, nyamm…s’ugna ini ni Mamay…mmn…’, ngunana an pagkadilot ni Binansyo.

‘Nano ngani yown’, hapot uli ni Bagutoy, unalto na pagpaliot-liot. Bilog na an atensyon sa hubot san kauyag.

‘Langhoy. Hali ini uma mi…hmm, nyamm, nyamm..’ Nagsisimbag siya, di’ man nag-iimod sa kauyag, kundi sa in-iitlib.

Runani na si Bagutoy, nagsasayod na man sa hubot san kauyag.  ”Tagi daw…’

Ma’o man ha’k yadto an inhuhulat ni Binansyo.  Kadali man pagpadayag san inkaka’on. “Uh, kagat na, ayaw pag-ubusa, ha?’ Unitlib si Bagutoy, kuniling na biyo, kay basi madagdagan an kagat habang inbabawi na ni Binansyo an kamot. Kunagat uli si Binansyo. “Nyamm, nyamm, ‘mantikilya ini…’

Minantikilya, mga mantikilya mo man…’tagi pa daw…’ Ginap’tan na niya an kamot ni Binansyo, na wara na man pagpahayi-hayi.  An tuda san naitlib ni Bagutoy, husto na man hamok na sayo na sangsang. ‘Pahud’mon mo ako turumpo, ha?’, bagaw ni Binansyo.  “Uu ‘gud!’, tuga man ni Bagutoy.

Kun hali sa ralantu’ag, o hali magsagka, an una na rinereparo, kun wara bahaw, an sinugna na mirindalan.

Madanggahon pa si Niro, hali sa uma, binutaklag hamok an pas’an na kariwkiw.  ‘Mamay, pwede tabi ubuson ko na ini na tuda?’ Naghahapot siya, inhihikap na an kaldero sa sug-ang. Kusugon an boses niya, bati’on sa luwas, san namaghorolen.

‘Arin na tuda?’, hapot san ina. Nahaghag kun maagihan an tinakluban na soli na lubi-lubi.

‘Ini baga na palangkoy sa tako na kantiro?’ Tirinawa sini an namaghorolen. Aram nira na an inhahapot ni  Niro, manungod sa bilanghoy sa dako na kaldero.

Diri nag-awat, may nagbatog sin binggo.  May nagtukdo man sin tong-it.  Naibanan sini an oras para sa pag-buru-banti, nan pagpa-uma.  Duniyo na man an oras pag-ira’id, paggiling, nan pagluruluskay.  Mas masayon na an pagbakal sa kararani sin daan luto na mirindalan.

Pag-abot san tibi, bagaw san kadaghanan, ‘Ay ba’ah, mayad pa ini kay, nabati mo na an balita, tiknikolor pa!’. Pag-abot ni Pakyaw, lalo na nawara an pangaro-aro pakapangalasdose.

Hasta san uruyag, uniba na man.

‘Bagutoy, hain an baraha mo, kay ma-tong-it kita?’, bagaw ni Adyong.

‘Wa’ man sa ako’, nigar ni Bagutoy.  ‘Yadto kun Kantiro’.

‘Kantiro, oyon sa imo an baraha?’, hapot naman ni Adyong.

‘Wa’ man sa ako.  Kinuwa ni Langhoy’. Nagtutukdo an kamot niya, na may gapot na pan de idlit.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s