Arásod, hurúnglon, burúlig

losongNaimod ko sadto sa mga daragko na an ugali na sugad sini. Nakaimod na ako sin burulig sin balay na inliliwat. Imbes na mga yamit hamok nan san garo-garo an hahakwaton pagbalyo, an balay an inaralsa. Tutal, di’ na man pagpaparatugalon sira padi nan sira pale.  Kun ikaw man liwat habo man magahoy na maluya na lalaki, ikaw na mismo an marani: “Aw, nano, pakarin sini an byahe?”, habang inkakaluskos na an saruwal nan inhuhuba na an bado kay isanig sa braso. Tutal, kun istambay man hamok, ini na bayanihan, suru-siguro na sini an tarangway doon pagsangpot sa babalyu’an.

“Aw, hu, bayanihan”, bagaw san iba pa na nakatan’aw san inbuburuligan na balay. ”Mus kita…!”, burungyod na sira, saralyo na san mga nauna magbulig.

Kun may paray, may saranlag, haragom, o taramo. Kun mayon pa sin bilanghoy o sab’a, mayon man sin rulusak. Kay puro man gusto kaintra, daghan na an makadanon. “Iya, hala, mauli ngun’a ako, kay ‘kuwaon ko an bayo mi…” An sayo na lusong, kun may duwa na bayo, daghan na an magsasaralyo pagbayo. Diri man nag’ud mapapagal an solo na parabayo, kay habang nag-aarasod liwat, sigi man an kararaw, iristorya sin kun nano-nano, manungod kun sira sin’o.

Masayunon an paglusak o paghagom kun daranon pagbayo; masiramon man an karaon.

Badi habang nagkakaraon, may nasugad, “Ba’a, nano daw kun pakunsweluhan ta naman pa-Oga, kay malin may bag’o na sine si Nora…?”

“Hala, payt…!”, bagaw man san sayo. “Para kay, tsk balagunon kita niyan, munahal na naman liwat an pasahe pa-Gubat, badi mahal na man an sine…”

May plano na an nag-agyat.  “Tsk, ikaw liwat…naimod mo na may bag’o mag-abot na karagumoy kura Oya Kayang, hali sa Juban, nano kun mangagsa kita, batugan ta buwas, nano, payt…?”

“Aw, payt ako…”, bagaw san ikaduwa.

“Sigi…”, bagaw san ikatolo. “Aw, nano, Loleng, di’ ka maintra?”

“Aw, payt na hamok…”, bagaw man ni Loleng.

Yadto na gab’i san haragom, nabilog an plano nira pangagsa sin isirine sa Oga. Pagkaaga sadto, kinuwa nira an karagumoy. Nagbatog an hurunglon, didto sa balay san sayo kanira. Habang nag-hihirimo kalo, sigi an pamarati san Zimatar sa radyo.

Nanirum-sirum man, nagbabatog na sira pagsapuy san inagsa nira na traynta na kalo. Lugar na nag-aamak an ina san tagbalay, magtatap’ong san mamara na baya san rinerasan, may nalabay man na maribok-ribok.  May nagtatag’ok na bata: “Si Oya Miling, inbubulusan!”

Nagkariribok na. “Hain? Adaw, diyusko… Itoy, reparuha daw, kun matiano…!”

Dalagan si Itoy.

Wara pag-awat, bunalik, bagaw “‘Hudamon ko ngun’a an duyan ta, kay ‘buligan mi pa-Central…!” Kadali paghinab’ita san duyan, nan lunuwas uli. Paglabay nira gihapon, burulig na kun Oya Miling sa duyan, bungyod an pira pa na masalyo, nan san ina ni Oya Miling, nan sin pira na kabataan na namagyanghad an iba nan an iba man, bata niya, nan sin pira man na kaayaman. May tugon pa an ina ni Oya Miling sa kun sin’o an gusto magbati, “Patabi’a na’k tabi san mga hinalayhay, kay kun umuran…”

Sayo ka-beses, may taga-Lalud na namatay, kinagat sin halas. Maski kawaraon, wara man kapawot an pamilya san pagpahino-hino, kay an kararani, maski wara sin nagtugal, namagpaka-dalago-dago sin kustanera, na nahimo na kahon, na pinutos hamok sin mantel. May nakaparehistro man tulos sa munisipyo nan sa simbahan, kaya bag’o magbaynte-kwatro oras, burulig na sira san minatay pa-bungto, napa-orasyunan kadali sa simbahan, nan diretso na sa kamposanto.  Pagbalik nira sa uma, didto naman sira pagharampang sa anisado nan sa tuba, hasta san iba na kababayen’an; in’aling-aling an namatayan.

Sa pag-labay san panahon, maski wara pag-asenso an lugar, inabot man sin diyo na pagmoderno.  An komiks na dati nagkakaparaknit san pahurudam-hudam, tinukalan san telebisyon, na ma’o man an punu’o sa radyo.

Diyu-diyo, naibanan an baragat, an iristorya, kay may insusubaybayan na na drama sa tibi, nan dianison pagbati’on an balita na may komentaryo. Ma’o pa kun may boksing? Niyan na may tibi, diri na kaipuhan an sine, kay apisar may mga sine nan drama, daghan pa kalain an maiimod.

Badi unong sini, nagkahurugak na mag-garalpong sin hagumon, o mag-daranon paghimo-kalo. Diyo-diyo na man kawara san arasod pagbayo.  San malupa an losong, wara na katukali.  Niyan, kun gusto sin ginalpong, nabakal na hamok sin arina, o napagiling sa Central.

Kun may kariribukan, mayon pa man kunta sin dumadanon. “Aw, nano yadto si Karding, kay kaskason an lakaw?”

“Makuwa sin traysikel, kay inbubulusan si Gina…”

“A.” Diri na naboluntad pagdanon, naghuhulat na hamok na ughuyon.  San wara man sin nag-ughoy, bagaw, “Iya, ‘mus kita sa Ilawod…”

“Ma-ano man didto?”

“Maimod kita san torong-it…”

“Do’on na, kay ho, mabatog na an Magandang Hapon, Baryo. I-teks mo na ha’k ako, kun yadto ka na, kay bahala na do’n…”

“Oke…”

Diri na liwat sikat, pahanga na mabati si Mike Hanopol. Kun isurat kunta sa Bulusanon, imbes na Bayanihan dito sa bayan ni Juan, pwede man an kanta niya na

Arasod, san ingagalpong ni Alod

Puruya, san patamo ni Selya

Burulig, san in-aalsa ni Bag’id

Hurunglon, san inagsa ni Ason

Urusong, san kariton ni Posong

Daranon, dini sa bungto na Bulusanon

Kun nahimo ini na kanta, maski awat na kawara, diri basta-basta malilimutan. Kun halimbawa ma’aksidente ka-bati sa tibi sin bata, badi masugad sa ina, “Mamay, nano tabi yo’n na  arasod nan hurunglon?’

“Ay, ambot. Intutugal ka pag-utang sin ispaghiti didto sa Iraya, wa’ ka man kapaknit do’n sa pisbok… Makadto ngon’a ako sa bingguhan. Kun may maghapot kun maka-atender ako san miting san barangay, sugadon mo makulog an ngipon…”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s