Alsa

Pagbatog, pareho sira naghuhuring.

‘H-hain k-ka….?’

‘Psst…. Uya ako… Pssst… Dini…, sa kaabay san kalpi…’

‘Aw, hi hi hi… nginangarat kita sa imo… Ikawww…. ummmm… kangina pa ako sin kahulat… Innamok na ako dini…’

‘Atog, naiimod ko pa an ilaw niyo, bagaw ko kun marata pa…’

‘Hmp… An istoryahan, alas-otso…’

‘Sori… ‘Mus na…, kay kun may makaimod sa ato…’

‘D-diin kita makadto…?’

‘Sa ilawod… may hinudam ako na sakayan…’

‘Sah-sakayan?? Managat kita? Kay maaram ka magbugsay? Magtimon? Kay pakarin kita?’

‘Hm, minunda man sa ako san hinudman ko… Kaya ko na yun… An masakit hamok, an pagkarkolo san duduungan ta sa Motonboton…’

‘Tsk… Huhhh… Kun di’ pa’k…’

‘Aw…, may dara ka na sinelas?’

‘Wara ngani. Sul’ot ko an sapatos ko, kay bagaw mo, pa-Sorsogon kita?’

‘Tsk, pan’o man ba’, na gab’i na ini, wa’ na man dyip…?’

‘Mahuhulos man ini na sapatos ko… Badi mainit si Papay… Matagal…’

‘Maiinit si Papay mo kun mahulos an sapatos mo? Iya kun maadman na unupod ka sa ako…?’

‘A, basta… Di’ ako masakay sa sakayan…’

‘Sigi… Kun di’ ka umupod niyan, iba an agdahon ko buwas…’

‘Hu hu hu… Bagaw mo, namooton ka sa ako… Para nagsayuma ako pagsakay… Hu hu hu…’

‘Matagal sa imo…?’

‘Wa’ pa ngani, inkukurihan mo na ako???’

‘Tsk. Hoy! Ayaw ako pagtataasi sin boses ha?’

‘Waaah! Kun aram ko na sugad ka so’n, wara ako pag-upod sa imo… Turog na kunta ako niyan… Hu hu hu…’

‘O, o, o, sori na gihapon… Napagal ha’k ako san paghudam sini na sakayan… Madulumon pa… Hala, kay buwas ta na’k ini daguson… Maarkila ako sa aga sin traysikol…’

‘Hmp… Di’ ka man namoot sa ako… Inhihiran mo ako…’

‘Sori na ngani… ‘Mus na, kay ihatod gihapon sa iyo…’
___________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

An parabobó

‘…Asi, im’da an sulod san bobo, ho… Na’imod mo yun na mga isda, mga lubayán, turús, angol, palád, pugút, balawis, indangan nan parangán…?’

‘Oo, ha? Kangina na wara pa sulod, mabudlayon, baradlahon pag-imodón… Niyan, na may sulod na, di’anison pag-imodon! Makoloron!’

‘Iya, an’hon ta ini na isda? Utanon ta? Isugba? O, pritoson?’

‘Maski nano… Utanon ta an iba, nan an iba pa, isugba ta…’

‘Hala…’

‘Aw, ayaw ngon’a pa… Kay sayudan ta ngon’a… Di’anison ‘to’o…’
_________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Tag-urán sa dalan

Naglumlom sa halaba na hinat san hataás-na-dalan. Pag-isasakat sa kurbada, nagbatog an tinik-tinik. Nakatung’as man sira, makusog na an uran. Nautob an humot na inanunsyo kangina sa radyo.

Nangalag-kalag sira sa nalabayan na taraytay sin mga karihan. An busabos na an nagpili para sa kanira. Ini, dini, sa may mga pinatiulob na dram, na linungtudan sin mga suru-sug’ang, sira puniliw. Pinarada an kanira trak, nan lunusad sira na tolo.

Mga byahero sira. Hali sa Manila, dara nira in mga henero, plastik, lansang, mga sinako na arina, mahod sinako na semento, kinahon na de-lata, … Pagbalik nira hali dini, mga binulig na saging an kanira karga, mga binuyuboy na pinya, pinurungot na singkamas, sinako na bugas, … Sa dalan, namunay sira kun nanirum-sirom na, kun pagal na sa suru-saralyo na pagmaneho, kun aram nira na ini na kaunan sa kaalang-alangan, harayo pa an masunod. O, kun nararaotan. Habang nagkukuti-kuti san makina an maaram, kadanon an sayo, namunay man sa duyan sa irarom san sasakyan an masunod na magmamaneho.

Maski sin’o sa kanira an makatyempo sini na duyan, ma’o man an namamatian: an matimhong na takgos san duyan sa pagal na gutók. Maski diri igtabyon, masiramon an dara na hapros. Piyong an mata, bag’o maturog, nababati an mga ribok sa harani nan harayo…

Niyan dini sa karihan, tinukdo nira an binut’ong na inpapaso sa sug’ang. Umingkod ngon’a nganyan sira, bagaw san tag-karihan. Naghanap sira sin maiingkudan. May duwa didto, kaya didto nag-una an duwa. Siya, dini na’k sa may bangkito na sayo. Nangingkudan sa paghulat, nagtataptap san lamesa na may mantel na hulos, nagtatan’aw sa harayo. Marasa pa ini na uran, kay kun nano-nano an dara san busabos; mga pandok sa nakaagi na panahon, mga pagbaragat, mga iristorya na awat na kahimo maski hasta niyan, inhuhulit-hulit sa panumduman. Sini na nadudumduman, mahod nangirit siya, napiriting-piting, nan naimod sa kaurupod sa luyo na lamesa, na malin iba man an in-iistoryahan. Mahod napormal siya, kun may nalabay sa pagdumdom na diri makatitinawa. An pagdumdom liwat, di’ man anas burak; may kaurupod man na tunok…

Napukaw siya san mabati an ruyag na ribok san duwa na kaupod. Tinaas san sayo an kamot sa hangin, tinaptap an sayo sa sugbong, nan bagaw, ‘Yuhooo!’ Intutukdo kaniya an kaupod. Di’ niya nasasabutan. Runani kaniya an duwa, nan bagaw san sayo, ‘Pare, magandang balita! Nanganak na ang misis niya! Nasa teks ang piktyur ng mag-ina niya. Tatay na itong kumpare natin! Halika, mag-hapi-hapi tayo…!’ Inabrasa niya an insabi na kaupod, na inagbay gihapon san sayo pa pabalik sa kanira lamesa.

‘Paano ang order nating pagkain…?’, hapot niya.

‘E… Pulutanin kaya natin? Baka masira ang t’yan natin. Dalhin natin, at umorder na lang tayo ng mani… Bagay sa beer, ‘di ba, pare?’

‘O, sige, kayo na lang muna… Pagkadeliber natin nito, saka ako makikiselebreyt, okey?’

‘Ikaw talaga… O, sige na nga… ‘Wag kang mainggit, ha? Ha ha ha!’

Nagsolo gihapon siya. Nasa isip niyan, an kada byahe, na maski parareho an dalan na inlalabay-labayan, manglain-lain an istorya, an nabibilog, an nabubuklad gihapon, na istorya. Nginarat pa siya san ibutang san tag-karihan an platito nan kutsara sa kaniya hampang, nan san sayo na pinaso na binut’ong… ‘Salamat po. ‘Yung sa dalawa kong kasama, pakibalot na lang po. ‘Eto po yung bayad lahat… Pahingi na lang po ng tubig…’
____________________________
Retrato tabi ni Nicole Mina. Salamat po.

Paipít

Time it was
and what a time it was
it was

a time of innocence
a time of confidences
– Paul Simon, Bookends Theme, 1968

Kita man ha’k na duwa, sa batog. Naghimo kita sin baybay na mga bulod-bulod, puru-palasyo, kweba-kwebahay, kudal-kudal… Mahod tinataraan sin balúd, nan napukan, narasay…

Di’ ta inbabale an balúd. Tutal, kay dagat ini, aram ta na may balúd. Nan an balúd…, balúd.

Didto sadto, bagaw san mga gurang, may sawang. Hararom nganyan didto an tubi. Asul an kolor. Madulom sa irarom. Wara ribok an tubi. Kun iisipon mo baga nganyan, sugad sin dako-daaaako na isda, na ngangahon. Pagbuso mo, o kun sin’o an mangahas pagbuso, tataumon sini na isda an hiwa niya. Didto ka, o kun sin’o an nangahas, sa sulod. Naging pagkaon ka san dako-daaaako na isda.

Nagwawaya-waya, mamangno, nagsasayaw-sayaw, an suna san adlaw. May siligak-sigak ini sa tubi. Malin an makusugon, na di’ na’bati, na tag’ok. In-aagda kita… Inaayat… In-aagyat…

Ay, taod-taod na yadto…

Bunuso ka ada sa sawang? Punakabít ka, bunungyod, sa agda san sudang?

San arin ‘gud yadto, pamisay ko, may nakuwa ako na nakapaipit sa libro: an retrato ta sa dagat. Maburong pag-imudon, kay masuriawon an sudang. Ba’ah, baynte-syete anyos na? Ini baga na retrato ta, ma’o na’k nag’ud an panumduman ko sa imo…
___________________________
Retrato tabì ni Nicole Mina. Salamat po

An halitíd na dalan

Di’ kita nagmarangno, sadto, kun sarin kahalitíd san dalan. Saragday pa man liwat kita. Nan di’ man dalan an pag-imod ta sa inlalakawan. An pag-imod ta, uyag, pagkaon, tam’is, kolor, sul’ot, pagreparo…

Di’ kita nagmamarangno, nag-uunhan kira sa dalan, nagdadaragko man kita. Batog sa yano na natimalahan, uniba, gunub’at an ato paghuna-huna.

Pakasampong ta sini na halitíd na dalan, lunuwas kita sa mas mahiwas na tinampo. May pakadto didto, may pairaya, may pailawod, may ambot kun pakarín-karin. Nagsiriway kita didto.

Tuna sadto, wara na kita pagbaragat; intiro, durungan. May diriyo-diyo na nagkaturupar. May wara na nag’ud pag-arím-arimi. Haros intiro kita, wara na pakasusog dini sini, na dalan.

Di’ kita nagmamarangno, o an nagkapira sa ato, na an dalan, huniwas na. An hunalitíd, an huna-huna ta.
_________________________
Retrato tabì ni Nicole Mina. Salamat po.

Panahón: Umang

Di’ ko kaipohan makipaunahan sa imo. Na nagkakadali ka, bo’ot sabihon, daan urhi ka na. Di’ pa nagbabatog an ato pareha, kapurít ka na?

Hala na. Bagaw ngani dini, pag-una na, kay hulatón… Kay kun sa kakadali mo man ‘to’o, kapuyon ka sa katung-anan, nan ako na maluway an lakaw, diritsuhon man, aabutan ko man nag’ud ikaw sa dalan. Kun di’ ka magmata paghiraun-daon ko, di’ ka makamata paglampas ko sa imo.

Daghan an mapupurot san mata sa dalan. May mabibitbit an pagmangno. May mababalon na panumduman. Nano man an kaayadan san nauna man ‘to’o, na pag-abot sa durho, makiagaw man sin patapo?

Simbaga baya, arin an malaksi sa kilat nan sa kihat? Arin an nauuna sa tan’aw nan sa huna-huna? Nano an ungod na laksi? Kan’o makaskas an laksi, kan’o angay an pagluway?
__________________________
Retrato tabi ni Alma Jane Gamil. Salamat po.

Panahón: Pusiw

Bagaw san sudang, kaniya nganyan an tagsudáng; siya an naghimo. Mala nganyan, pinangaran pa kaniya. Ugaring, may diri sini tama na surumaton. Kay di’ man intiro na tagsudáng, masudang. May tagsudáng na maurán. Sugad sin anino mo na dako pa sa imo, sugad sin hangin na uya dini niyan, nan maski namamatian mo, di’ mo nakakap’tan. May tagsudáng na, ipamutang wara uran, pus’aw an sudang.

Bagaw san burak, kaniya nganyan an tagsudáng. Kaya, sa ruyag nganyan niya, niyan siya namurak sin daghanon. Nan inaaprita niya an mga bukol na magburuk’ad, basi sa kanira pa hamok kolor, sumunaon pa an tagsudáng. Ipamutang kaniya an tagsudáng, wara man gihapon data, kun pagbuk’ad niya, wara man hamok magdunó, maghapon, nan magsurop san kaniya nektar.

Bagaw man san panganoron, siya an panalmingan san tagsudáng. Sa kaniya nganyan paglutáw-lutaw, paglabáy-labay, nasisilhág an mayad na panahon. Asi, mas’di sin mayad, kay ini na panganoron, mahod natatahuban na uga’ng sin dampog, na binubukod pa sin kilát, nan tatag-ukán pa taod-taod sin dalugdog.

An ungód na tagsadiri san tagsudáng, an linaláng na nakarami sini; naiimód, namamatì, naaamyong. Nakilabay sa panganoron, nakiasdangan sa sudang, nakihalyaw sa mga burak. Malaksí, maikmát, mailá.
__________________________
Retrato tabì ni Birdman. Salamat po.